1. – Dış politika konusunda yapılacak gündemdışı konuşmaların sürelerine ve aynı gün sözlü soruların görüşülmemesine ilişkin Danışma Kurulu önerisi

1. – Başbakan A. Mesut Yılmaz’ın, dış politikada meydana gelen gelişmeler, Suriye’nin PKK terör örgütüne verdiği destek ve Türkiye-Suriye ilişkilerinin bugünkü durumuyla ilgili açıklaması ve ANAP Grubu adına Bitlis Milletvekili Kâmran İnan, DYP Grubu adına İstanbul Milletvekili Hayri Kozakçıoğlu, DTP Grubu adına Van Milletvekili Mahmut Yılbaş, FP Grubu adına Kayseri Milletvekili Abdullah Gül, CHPGrubu adına Antalya Milletvekili Deniz Baykal, DSPGrubu adına Hatay Milletvekili Ali Günay grupları adına, grubu bulunmayan milletvekilleri adına Ankara Milletvekili Mehmet Ekici’nin konuşmaları

2. – Tokat Milletvekili Hanefi Çelik’in, Tokat Sigara Fabrikasının, ortak alınarak özelleştirilmesine ilişkin gündemdışı konuşması ve Devlet Bakanı Işın Çelebi’nin cevabı

3. – İstanbul Milletvekili M. Sedat Aloğlu’nun, Türkiye ve uluslararası piyasalardaki krize ilişkin gündemdışı konuşması ve Devlet Bakanı Işın Çelebi’nin cevabı

5. – Devlet Bakanı Işın Çelebi’nin; Tokat Milletvekili Hanefi Çelik’in, Tokat Sigara Fabrikasının özelleştirilmesine; İstanbul Milletvekili M. Sedat Aloğlu’nun, Türkiye ve uluslararası piyasalardaki krize ve Kocaeli Milletvekili Bekir Yurdagül’ün, Özelleştirme Yüksek Kurulunun SEKA konusundaki kararına ilişkin gündemdışı konuşmalarına cevabı

1. – Kanada’ya gidecek olan Devlet Bakanı Rüştü Kâzım Yücelen’e, Tarım ve Köyişleri Bakanı Mustafa Rüştü Taşar’ın vekillik etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin tezkerenin işlemden kaldırılmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/1716)

1. – Malatya Milletvekili Recai Kutan ve 42 arkadaşının, Suriye ile ilişkiler konusunda bir genel görüşme açılmasına ilişkin önergesi (8/26)

1. – (9/24) esas numaralı Meclis soruşturması komisyonuna üye seçimi

1. – Millî Savunma Komisyonunda açık bulunan üyeliğe seçim

1.—Kütahya Milletvekili Mustafa Kalemli, Anavatan Partisi Genel Başkanı Rize Milletvekili Mesut Yılmaz, Doğru Yol Partisi Genel Başkanı İstanbul Milletvekili Tansu Çiller, Demokratik Sol Parti Genel Başkanı İstanbul Milletvekili BülentEcevit, Cumhuriyet HalkPartisi Genel Başkanı Antalya Milletvekili Deniz Baykal ile 292 milletvekilinin; Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 83 üncü Maddesinin Değiştirilmesine Dair Kanun Teklifi ve Anayasa Komisyonu raporu (2/676) (S. Sayısı :232)

2.—Bayburt Milletvekili Ülkü Güney ve Ankara Milletvekili Yücel Seçkiner’in, 1076 Sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askerî Memurlar Kanunu ile 1111 Sayılı Askerlik Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi ve İçtüzüğün 37 nci maddesine göre doğrudan gündeme alınma önergesi (2/669) (S. Sayısı :338)

3.—Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu Tasarısı ile Antalya Milletvekili Deniz Baykal ve 39 arkadaşının, İstanbul Milletvekili Gürcan Dağdaş ve 6 arkadaşının, Trabzon MilletvekiliYusuf Bahadır ve 9 arkadaşının, İstanbul Milletvekili Ercan Karakaş ve 7 arkadaşının Aynı Mahiyetteki Kanun Teklifleri ve İstanbul Milletvekili Ercan Karakaş ve 2 arkadaşının İşçi ve Memur Emeklileri ile Bunların Dul ve Yetimlerinin Sendikalaşmasına İlişkin Kanun Teklifi ve Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler ve Plan ve Bütçe komisyonları raporları (1/702, 2/224, 2/929, 2/1000, 2/1023, 2/1024)(S. Sayısı :553)

4.—Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun Tasarısı ve Anayasa Komisyonu raporu (1/689) (S. Sayısı :631)

5. – Emniyet Teşkilâtı Kanununun Bir Maddesinde Değişiklik Yapılmasına Dair 490 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve İçişleri Komisyonu raporu (1/217) (S. Sayısı :132)

6. – Kütahya Milletvekili Mustafa Kalemli’nin Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması Hakkında Başbakanlık Tezkeresi ve Anayasa ve Adalet komisyonları Üyelerinden Kurulu Karma Komisyon raporu (3/1588) (S. Sayısı :735)

1. – Trabzon Milletvekili Kemalettin Göktaş’ın, Trabzon Valiliği özel idare emrine köy yolları için gönderilen ödeneğe ilişkin sorusu ve İçişleri Bakanı Kutlu Aktaş’ın yazılı cevabı (7/5972)

TBMM Genel Kurulu saat 15.00'te açıldı.

Adıyaman Milletvekili Celal Topkan'ın, 5 Ekim Dünya Öğretmenler Gününe,

Kırıkkale Milletvekili Mikail Korkmaz'ın, üniversitelere girişte uygulanacak tek basamaklı sınav sistemine;

İlişkin gündemdışı konuşmalarına Millî Eğitim Bakanı Hikmet Uluğbay;

Kastamonu Milletvekili Haluk Yıldız'ın, Kastamonu'da meydana gelen sel felaketi ve alınması gerekli önlemlere ilişkin gündemdışı konuşmasına da Tarım ve Köyişleri Bakanı Mustafa Rüştü Taşar;

Cevap verdiler.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine gidecek olan:

Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Bülent Ecevit'e, Devlet Bakanı Hasan Hüsamettin Özkan'ın,

Devlet Bakanı Şükrü Sina Gürel'e, Millî Eğitim Bakanı Hikmet Uluğbay'ın,

Devlet Bakanı Hasan Gemici'ye, Devlet Bakanı Mustafa Yılmaz'ın;

Bosna - Hersek'e gidecek olan:

Devlet Bakanı Ahat Andican'a, Devlet Bakanı Işılay Saygın'ın,

Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Bülent Ecevit'e, Devlet Bakanı Hasan Hüsamettin Özkan'ın,

Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanı Mustafa Cumhur Ersümer'e, Turizm Bakanı İbrahim Gürdal'ın;

Almanya'ya gidecek olan:

Ulaştırma Bakanı Arif Ahmet Denizolgun'a, Adalet Bakanı Hasan Denizkurdu'nun,

Devlet Bakanı Işılay Saygın'a, Devlet Bakanı Ahat Andican'ın,

Tarım ve Köyişleri Bakanı Mustafa Rüştü Taşar'a, Devlet Bakanı Rüştü Kâzım Yücelen'in;

Portekiz'e gidecek olan:

Devlet Bakanı Burhan Kara'ya, Devlet Bakanı Eyüp Aşık'ın,

Devlet Bakanı Mehmet Cavit Kavak'a, Sağlık Bakanı Halil İbrahim Özsoy'un,

Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanı Mustafa Cumhur Ersümer'e, Orman Bakanı Ersin Taranoğlu'nun;

Azerbaycan Cumhuriyetine gidecek olan:

Kültür Bakanı İstemihan Talay'a, Devlet Bakanı Hasan Hüsamettin Özkan'ın,

Dışişleri Bakanı İsmail Cem'e, Devlet Bakanı Şükrü Sina Gürel'in;

İngiltere'ye gidecek olan:

Çevre Bakanı İmren Aykut'a, Devlet Bakanı Salih Yıldırım'ın,

Millî Savunma Bakanı ve Başbakan Yardımcısı İsmet Sezgin'e, Devlet Bakanı Mehmet Batallı'nın;

Ürdün, İsrail ve Filistin'e gidecek olan:

Başbakan A. Mesut Yılmaz'a, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Bülent Ecevit'in,

Tarım ve Köyişleri Bakanı Mustafa Rüştü Taşar'a, Devlet Bakanı Rüştü Kâzım Yücelen'in,

Devlet Bakanı Işın Çelebi'ye, Bayındırlık ve İskân Bakanı Yaşar Topçu'nun,

Devlet Bakanı Yücel Seçkiner'e, Devlet Bakanı Metin Gürdere'nin;

Amerika Birleşik Devletlerine gidecek olan:

Devlet Bakanı Mehmet Cavit Kavak'a, Devlet Bakanı Işın Çelebi'nin,

Kültür Bakanı İstemihan Talay'a, Devlet Bakanı Hasan Hüsamettin Özkan'ın,

Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanı Mustafa Cumhur Ersümer'e, Turizm Bakanı İbrahim Gürdal'ın,

Ulaştırma Bakanı Arif Ahmet Denizolgun'a, Adalet Bakanı Hasan Denizkurdu'nun;

İtalya'ya gidecek olan:

Devlet Bakanı Işılay Saygın'a, Devlet Bakanı Ahat Andican'ın,

İçişleri Bakanı Kutlu Aktaş'a, Adalet Bakanı Hasan Denizkurdu'nun;

İran'a gidecek olan:

Dışişleri Bakanı İsmail Cem'e, Devlet Bakanı Şükrü Sina Gürel'in,

Devlet Bakanı Rifat Serdaroğlu'na, Devlet Bakanı Şükrü Sina Gürel'in;

Amerika Birleşik Devletleri ve Meksika'ya gidecek olan:

Başbakan A. Mesut Yılmaz'a, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Bülent Ecevit'in,

Devlet Bakanı Güneş Taner'e, Devlet Bakanı Ahat Andican'ın,

Devlet Bakanı Mehmet Cavit Kavak'a, Sağlık Bakanı Halil İbrahim Özsoy'un;

Makedonya'ya gidecek olan:

Devlet Bakanı Işın Çelebi'ye, Bayındırlık ve İskân Bakanı Yaşar Topçu'nun,

Devlet Bakanı Rüştü Kâzım Yücelen'e, Çevre Bakanı İmren Aykut'un,

Tarım ve Köyişleri Bakanı Mustafa Rüştü Taşar'a, Orman Bakanı Ersin Taranoğlu'nun;

Şili ve Amerika Birleşik Devletlerine gidecek olan Devlet Bakanı Rifat Serdaroğlu'na, Turizm Bakanı İbrahim Gürdal'ın,

Rusya Federasyonuna gidecek olan Devlet Bakanı Güneş Taner'e, Devlet Bakanı Ahat Andican'ın,

Ürdün ve İsrail'e gidecek olan Devlet Bakanı Şükrü Sina Gürel'e, Millî Eğitim Bakanı Hikmet Uluğbay'ın,

Lüksemburg'a gidecek olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Nami Çağan'a, Maliye Bakanı Zekeriya Temizel'in,

Danimarka'ya gidecek olan Sağlık Bakanı Halil İbrahim Özsoy'a, Devlet Bakanı Burhan Kara'nın,

Hollanda'ya gidecek olan Ulaştırma Bakanı Arif Ahmet Denizolgun'a, İçişleri Bakanı Kutlu Aktaş'ın,

Almanya ve İngiltere'ye gidecek olan Devlet Bakanı Güneş Taner'e, Devlet Bakanı Eyüp Aşık'ın,

Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'ya gidecek olan Dışişleri Bakanı İsmail Cem'e, Devlet Bakanı Şükrü Sina Gürel'in,

İspanya'ya gidecek olan Çevre Bakanı İmren Aykut'a, Devlet Bakanı Rüştü Kâzım Yücelen'in,

Portekiz ve Makedonya'ya gidecek olan Millî Savunma Bakanı ve Başbakan Yardımcısı İsmet Sezgin'e, Devlet Bakanı Mehmet Batallı'nın,

Bulgaristan'a gidecek olan Devlet Bakanı Işın Çelebi'ye, Bayındırlık ve İskân Bakanı Yaşar Topçu'nun,

Kanada'ya gidecek olan Devlet Bakanı Rüştü Kâzım Yücelen'e, Tarım ve Köyişleri Bakanı Mustafa Rüştü Taşar'ın;

İstifa eden ve istifası kabul edilen Refaiddin Şahin'den boşalan Devlet Bakanlığına, yeni bir atama yapılıncaya kadar; Millî Savunma Bakanı ve Başbakan Yardımcısı İsmet Sezgin'in,

İstifa eden ve istifası kabul edilen Refaiddin Şahin'den boşalan Devlet Bakanlığına, yeni bir atama yapılıncaya kadar; Millî Savunma Bakanı ve Başbakan Yardımcısı İsmet Sezgin'in vekâlet etmesi ilgi yazıyla uygun görülmüşken, Millî Savunma Bakanı ve Başbakan Yardımcısı İsmet Sezgin, 23 Eylül 1998 tarihinde yurtdışına gideceğinden, bu tarihten itibaren, Devlet Bakanı Rifat Serdaroğlu'nun,

İstifa eden ve istifası kabul edilen Eyüp Aşık'tan boşalan Devlet Bakanlığına, yeni bir atama yapılıncaya kadar; Devlet Bakanı Mehmet Cavit Kavak'ın,

Vekâlet etmelerinin uygun görülmüş olduğuna;

7-8 Eylül 1998 tarihlerinde Azerbaycan Cumhuriyetine,

2-3 Ekim 1998 tarihlerinde de Makedonya Cumhuriyetine;

Gidecek olan Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Hikmet Çetin'in vekâlet edeceğine;

Açık bulunan Devlet Bakanlığına, İstanbul Milletvekili Yıldırım Aktuna'nın atandığına;

DYP Grup Başkanvekilleri Ankara Milletvekili Saffet Arıkan Bedük, Denizli Milletvekili Mehmet Gözlükaya ve İçel Milletvekili Turhan Güven'in, Avrupa Birliği, Kıbrıs ve başta Suriye olmak üzere komşu ülkelerle olan ilişkilerimiz ve dış politika konusunda Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 102 ve 103 üncü maddeleri uyarınca bir genel görüşme açılmasına ilişkin önergesi (8/25),

Burdur Milletvekili Yusuf Ekinci ve 23 arkadaşının, Burdur Gölünde su seviyesinin azalması ve kirliliğe karşı alınacak tedbirlerin belirlenmesi (10/283),

Adana Milletvekili Yakup Budak ve 38 arkadaşının, Adana İlinin ekonomik, sosyal, kültürel ve kentsel sorunları ile Adana'ya göçün getirdiği sorunların araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi (10/284),

İstanbul Milletvekili Ekrem Erdem ve 53 arkadaşının, İstanbul'da, Dolmabahçe Stadyumu arkasında ruhsatsız olarak inşa edilmekte olan otelin bulunduğu alanın Beyoğlu İlçesinden Şişli İlçesi sınırına dahil edilmesiyle ilgili iddiaların araştırılması (10/285),

Antalya Milletvekili Deniz Baykal ve 22 arkadaşının, İstanbul'da meydana gelen orman yangınlarının nedenlerinin araştırılarak kaçak yapılaşmanın önlenmesi için alınacak tedbirlerin belirlenmesi (10/286),

Amacıyla Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca birer Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergeleri ile;

Konya Milletvekili Hüseyin Arı ve 44 arkadaşının, SSK Genel Müdürlüğünce 1996 yılında özürlülerin memurluğa alınması için açılan sınavda mevzuata aykırı usulsüz işlemler yapılmasına göz yumarak görevini ihmal ettiği ve kötüye kullandığı ve bu eyleminin Türk Ceza Kanununun 230 ve 240 ıncı maddelerine uyduğu iddiasıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik eski Bakanı Mustafa Kul hakkında (9/34),

İstanbul Milletvekili Mehmet Ali Şahin ve 57 arkadaşının, SSK Genel Müdürlüğünce 1996 Aralık ayında yapılan sınav sonucunda göreve başlatılan personel hakkındaki hukukdışı işlemlere göz yummak ve yanlı davranmak suretiyle görevini ihmal ettiği ve kötüye kullandığı ve bu eylemlerinin Türk Ceza Kanununun 230 ve 240 ıncı maddelerine uyduğu iddiasıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Nami Çağan hakkında (9/35),

Erzincan Milletvekili Naci Terzi ve 54 arkadaşının, mezhepçiliğe ve bölgeciliğe dayalı kadrolaşmaya gittiği ve İSKİ skandalı nedeniyle hakkında fezleke düzenleyen Cumhuriyet savcısı yerine başka bir Cumhuriyet savcısının görevlendirilmesini temin etmek suretiyle hakkındaki iddiaları örtbas ederek görevini kötüye kullandığı ve bu eylemlerinin Türk Ceza Kanununun 312 ve 240 ıncı maddelerine uyduğu iddiasıyla Adalet eski Bakanı Mehmet Moğultay hakkında (9/36),

Manisa Milletvekili Erdoğan Yetenç ve 55 arkadaşının, Soma Elektrik Anonim Şirketi (SEAŞ) bünyesinde haksız ve partizanca atamalar yapmak ve yargı kararlarına uymamak suretiyle devleti zarara uğrattığı ve bu eyleminin Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesine uyduğu iddiasıyla Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanı Mustafa Cumhur Ersümer hakkında (9/37),

Meclis soruşturması açılmasına ilişkin önergeleri;

Ulaştırma Bakanı Arif Ahmet Denizolgun'un (6/1104) numaralı sözlü sorusunu geri aldığına ilişkin önergesi okundu; Başkanlıkça, önergenin geri verildiği bildirildi.

Türkiye Büyük Millet Meclisinden bir parlamento heyetini:

Pakistan Meclis Başkanının Pakistan'a davet ettiğine,

Macaristan Meclis Başkanının Macaristan'a davet ettiğine,

TBMM Başkanlık Divanının kararıyla Türkiye-Litvanya Parlamentolararası Dostluk Grubu kurulmasının uygun görüldüğüne,

İlişkin TBMM Başkanlığı tezkereleri;

Başbakan A. Mesut Yılmaz'ın:

26 Haziran 1998 tarihinde Gürcistan'a bir heyetle birlikte yaptığı resmî ziyarete, Artvin Milletvekili Süleyman Hatinoğlu'nun da,

20 Temmuz 1998 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine bir heyetle birlikte yaptığı resmî ziyarete,

6-8 Eylül 1998 tarihinde Ürdün, İsrail ve Filistin'e bir heyetle birlikte yaptığı resmî ziyarete,

Devlet Bakanı Şükrü Sina Gürel başkanlığında bir heyetin, 23 Temmuz 1998 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine yaptığı resmî ziyarete,

Ekli listede adları yazılı milletvekillerinin de,

25 Temmuz 1998 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine,

14-15 Temmuz 1998 tarihlerinde Arnavutluk'a,

Refakatinde bir heyetle yaptığı resmî ziyarete Samsun Milletvekili Murat Karayalçın'ın da,

Tarım ve Köyişleri Bakanı Mustafa Rüştü Taşar'ın, 10-15 Eylül 1998 tarihleri arasında Almanya'ya yaptığı resmî ziyarete Aydın Milletvekili Yüksel Yalova'nın da;

İştirak etmelerinin uygun görüldüğüne dair Başbakanlık tezkereleri ile;

Genel Kurulun 15.7.1998 tarihli 122 nci Birleşiminde okunmuş bulunan Devlet Bakanı Burhan Kara hakkındaki (9/29) esas numaralı Meclis soruşturması önergesinin gündemin "Özel Gündemde Yer Alacak İşler" kısmının 1 inci sırasında yer almasına;

Genel Kurulun 23.7.1998 tarihli 127 nci Birleşiminde okunmuş bulunan Çalışma ve Sosyal Güvenlik eski Bakanı Necati Çelik hakkındaki (9/31) esas numaralı Meclis soruşturması önergesinin gündemin "Özel Gündemde Yer Alacak İşler" kısmının 2 nci sırasında yer almasına;

Genel Kurulun 23.7.1998 tarihli 127 nci Birleşiminde okunmuş bulunan Başbakan Mesut Yılmaz ve Devlet Bakanı Işın Çelebi hakkındaki (9/32) esas numaralı Meclis soruşturması önergesinin gündemin "Özel Gündemde Yer Alacak İşler" kısmının 3 üncü sırasında yer almasına;

Ve Anayasanın 100 üncü maddesi gereğince soruşturma açılıp açılmaması hususundaki görüşmelerin, Genel Kurulun 13.10.1998 Salı günkü birleşiminde yapılmasına ve görüşmelerin tamamlanmasına kadar çalışma süresinin uzatılmasına;

İlişkin Danışma Kurulu önerileri;

Kabul edildi.

Sakarya Milletvekili Cevat Ayhan, Bayındırlık ve İskân Bakanı Yaşar Topçu'nun kendisine sataşmada bulunması nedeniyle bir konuşma yaptı.

(9/29), (9/31) ve (9/32) esas numaralı Meclis soruşturması önergeleriyle ilgili söz alma konusunda yapılan kura çekimi sonuçları açıklandı.

2 nci sırasında bulunan, İstanbul Milletvekili Halit Dumankaya ve 71 arkadaşının, Başbakanlık örtülü ödeneğini 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 77 nci maddesine aykırı bir şekilde harcamak suretiyle Hazineyi zarara uğratarak görevlerini kötüye kullandıkları ve bu eylemlerinin Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesine uyduğu iddiasıyla eski Başbakan Tansu Çiller ve Maliye eski Bakanı İsmet Attila haklarında Anayasanın 100 üncü ve İçtüzüğün 107 nci maddeleri uyarınca bir Meclis soruşturması açılmasına ilişkin önergesi (9/27) ile;

3 üncü sırasında bulunan, Kocaeli Milletvekili İsmail Kalkandelen ve 55 arkadaşının, İzmit'te SEKA'ya ait bir araziyi Ford Otomotiv Sanayii A.Ş.'ye bedelsiz vermek suretiyle görevlerini kötüye kullandıkları ve bu eylemlerinin Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesine uyduğu iddiasıyla Başbakan A. Mesut Yılmaz ve Sanayi ve Ticaret Bakanı E. Yalım Erez haklarında Anayasanın 100 üncü ve İçtüzüğün 107 nci maddeleri uyarınca bir Meclis soruşturması açılmasına ilişkin önergesi (9/28);

Üzerindeki görüşmeler tamamlanarak Meclis soruşturmalarının açılması ve Anayasanın 100 üncü maddesine göre ad çekme suretiyle belirlenecek üyelerden kurulacak komisyonların ikişer aylık çalışma sürelerinin, komisyonların başkanlık divanı üyelerinin seçimi tarihinden itibaren başlaması kabul edildi.

(9/27) esas numaralı Meclisi soruşturması önergesinin görüşmeleri sırasında:

Tunceli Milletvekili Kamer Genç, İstanbul Milletvekili Halit Dumankaya'nın,

İstanbul Milletvekili Halit Dumankaya da, Tunceli Milletvekili Kamer Genç'in,

Kendilerine sataşmada bulunması nedeniyle birer konuşma yaptılar.

7 Ekim 1998 Çarşamba günü saat 15.00'te toplanmak üzere, birleşime 22.17'de son verildi.

Başkanvekili

Kâtip Üye Kâtip Üye

1. – Karabük Milletvekili Hayrettin Dilekcan ve 2 Arkadaşının; Yükseköğretim Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi (2/1276) (Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonuna) (Başkanlığa geliş tarihi : 1.10.1998)

2. – Karabük Milletvekili Hayrettin Dilekcan ve 2 Arkadaşının; Kamu Personeline İkramiye Verilmesi Hakkında Kanun Teklifi (2/1277) (Plan ve Bütçe Komisyonuna) (Başkanlığa geliş tarihi : 1.10.1998)

1. – Malatya Milletvekili M.Recai Kutan ve 42 arkadaşının, Suriye ile ilişkiler konusunda Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 102 ve 103 üncü maddeleri uyarınca bir genel görüşme açılmasına ilişkin önergesi (8/26) (Başkanlığa geliş tarihi : 6.10.1998)

1. – Kahramanmaraş Milletvekili Hasan Dikici ve 20 arkadaşının, Afşin-Elbistan Termik Santralinin çevreye ve insan sağlığına verdiği zararların önlenmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/287) (Başkanlığa geliş tarihi : 1.10.1998)

1. – Gaziantep Milletvekili Kahraman Emmioğlu, Eti Holding’de yeni bir yapılanmaya gidilip gidilmeyeceğine ilişkin Devlet Bakanına yönelttiği sözlü soru önergesini 7.10.1998 tarihinde geri almıştır. (6/1176)

BAŞKAN – Türkiye Büyük Millet Meclisinin 3 üncü Birleşimini açıyorum.

Görüşmelere başlıyoruz.

Gündemdışı söz taleplerini yerine getireceğim.

Öncelikle, Başbakan Sayın Mesut Yılmaz'a, dışpolitikadaki gelişmeler konusunda gündemdışı söz vereceğim. Ancak, bu konuda, konuşma süreleriyle ilgili Danışma Kurulunun bir önerisi vardır. Önce, bu öneriyi okutup, oylarınıza sunacağım:

Danışma Kurulu Önerisi

No. 136 Tarihi: 7.10.1998

Genel Kurulun 7.10.1998 Çarşamba günkü toplantısında dışpolitika konusunda Hükümetçe yapılacak gündemdışı konuşmanın süresiz, Gruplar adına yapılacak konuşmaların 20'şer dakika, grubu bulunmayan milletvekilleri adına yapılacak konuşmanın 10 dakika olması ve 7.10.1998 Çarşamba günkü toplantıda sözlü soruların toplantıda sözlü soruların görüşülmemesi önerilmiştir.

Hikmet Çetin

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı

Abdüllatif Şener Ülkü Güney

FP Grubu Başkanvekili ANAP Grubu Başkanvekili

Turhan Güven Ali Ilıksoy

DYP Grubu Başkanvekili DSP Grubu Başkanvekili

Nihat Matkap Mahmut Yılbaş

CHP Grubu Başkanvekili DTP Grubu Başkanı

BAŞKAN – Danışma Kurulu önerisini oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

BAŞKAN – Buyurun Sayın Başbakan. (ANAP, DSP ve DTP sıralarından alkışlar)

BAŞBAKAN A. MESUT YILMAZ (Rize) – Sayın Başkan, değerli milletvekileri; Türkiye-Suriye ilişkilerinin bugünkü durumuna ilişkin olarak Hükümetimizin görüşlerini açıklamak üzere söz almış bulunuyorum; Hükümetim ve şahsım adına, Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum.

Sayın milletvekilleri, Suriye, PKK'nın yanı sıra DHKP-C, Hamas, Hizbullah gibi daha birçok terör örgütüne cömertçe destek sağlamaktadır. Suriye'nin terörizmi desteklediği, uluslararası toplumca da açıkça bilinmektedir. Bu bağlamda, Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığının yayımladığı yıllık raporlarda, Suriye'nin uluslararası terörizme destek veren bir ülke olarak tanımlandığı da malumunuzdur. Suriye, terörizme verdiği desteği, dışpolitikasının temel bir aracı haline getirerek, siyasî emellerine ulaşmak için kullanmaktadır; böylelikle, uluslararası hukuku hiçe saymakta, Birleşmiş Milletler Yasası, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kararları, İslam Konferansı Örgütü bildirileri ile kararları dahil, taraf olduğu anlaşmaları pervasızca ihlal etmektedir.

1995 yılının eylül ayında, zamanın Hükümeti, Suriye'den güvenlik alanında beklenilen işbirliği anlayışını göremeyince, bu ülkeyle diyaloğun daha fazla sürdürülmemesini uygun bulmuştur.

Bu açıklamaları müteakip karşılıklı olarak yapılan iki ziyaret sırasında, Suriye'yle ilişkilerimiz hakkındaki görüş ve düşüncelerimiz, bütün açıklığıyla karşı tarafa anlatılmıştır. Ayrıca, Dışişleri Bakanımız, İslam Konferansı Teşkilatı Dışişleri Bakanları Toplantısı münasebetiyle 1998 Martında Katar'ın başkenti Doha'da bulunduğu sırada, Tunus Dışişleri Bakanının girişimi üzerine, Suriye Dışişleri Bakanıyla ikili bir görüşme yapmış ve ülkemizin Suriye'yle ilişkilerine bakış tarzını muhatabına aktarmıştır.

İşaret ettiğim temasların sonuncusunu teşkil eden ve geçtiğimiz temmuz ayında Suriye Dışişleri Bakan Yardımcısıyla Ankara'da gerçekleştirilen görüşmelerde, ilişkilerimizi uygar bir temele oturtabilmek maksadıyla Suriye'yle aramızda bir ilkeler bildirisi imzalamayı teklif ettik. Suriye, bu teklifimize bugüne kadar bir cevap vermemiştir.

Değerli milletvekilleri, Suriye, terörizme verdiği destekle, Türkiye'ye karşı dolaylı bir savaş sürdürmektedir. Bu durumu, geldiğimiz noktada, başka türlü tanımlama olanağı kalmamıştır. Bunun da, Türkiye'ye, Suriye'ye karşı, Birleşmiş Milletler Yasasının 51 inci Maddesi uyarınca meşru müdafaa tedbirleri alma hakkını vermekte olduğunu önemle hatırlatmak isterim.

Sayın Mübarek, Cumhurbaşkanımıza, diplomatik yolların denenmesi için yardımcı olmayı önermiştir. Ben de, ondört yıldır diplomasi yollarını denediğimizi, bu dönem içinde 30 bin kişinin öldüğünü hatırlattım; sabırsızlığımızın bundan kaynaklandığını vurguladım; bu şartlar altında diplomatik yöntemleri yürütmenin güçlüğünü ifade ettim.

Sayın Mübarek, diplomasiye son bir şans tanınmasını telkin etmiştir. Bu öneriyi inceleyeceğimizi bildirdik ve onların da kendilerine verilen belgeleri incelemelerini istedik. Şu hususu bir defa daha tasrih ettim: Suriye'yle diplomasi yolunu deneme imkânı bulunsa dahi, bu çerçevede yapılacak görüşmeler, münhasıran Suriye'nin teröre verdiği desteğin sona erdirilimesi konusuyla sınırlı olmalıdır, gündemin sulandırılmasını kabul edemeyiz. Gerginliğin dağıtılması için, Suriye'nin atacağı somut adımlar büyük önem taşımaktadır.

Bu bağlamda, Türkiye'nin Arap ülkelerinden beklentisinin, meseleye gerçekçi bir şekilde yaklaşmaları ve Suriye'yi terörizme verdiği destekten vazgeçmeye ikna etmeleri olduğunu vurgulamak istiyorum. Arap ülkelerinin Arap dayanışması adına Suriye'ye verecekleri desteğin, teröre destek olgusuna bir onay niteliği taşımaması gerekir.

Hükümetimiz, halkımızın tam desteğine mazhar olan tutumunda haklı olduğunu bilmekte ve bu haklılığının bilinci içerisinde hareket etmektedir. Tabiatıyla, biz, savaş çıkarmak için çalışmıyoruz; "yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesi şiarımızdır; ancak, Türkiye'nin hayatî menfaatlarını korumak birinci görevimizdir. Bunun için gerekli önlemleri almakta ve -hiç temenni etmiyoruz ama- gerekirse bu konuda Yüce Meclisin iznine başvurmakta da kararlıyız. (ANAP, DSP ve DTP sıralarından alkışlar)

Sayın milletvekilleri, bu konu, Bakanlar Kurulumuzun bugün yapılan olağan toplantısında tüm detaylarıyla ve bütün boyutlarıyla ele alınmış ve Bakanlar Kurulumuz, biraz önce sonuçlanan bu toplantıdan sonra, kamuoyuna aşağıdaki hususların açıklanmasını kararlaştırmıştır.

1- Silahlı Kuvvetlerimizin ve diğer güvenlik güçlerimizin kahramanca çabaları sonucunda, bölücü terör, ulusal sınırlarımız içinde, çok geniş ölçüde etkisiz hale getirilmiş ve bu nedenle çaresizliğe düşen bölücü örgüt, dış desteğe muhtaç hale gelmiştir.

2- Ülkemizin toprak bütünlüğünün ve vatandaşlarımızın can güvenliklerinin korunması için bölücü örgütün kökünün kazınması, Hükümetimizin, milletimize karşı en önde gelen sorumluluğudur. Bakanlar Kurulumuz, bu hedefe ulaşılmasının önündeki en önemli engelin komşumuz Suriye tarafından bölücü örgüte yıllardan beri sürdürülen ve giderek artan destek olduğunu değerlendirmiştir.

3- Bakanlar Kurulumuz, Suriye'nin bu konudaki inkârcı tutumunu sürdürmesi ve bölücü örgüte destek ve yardım sağlamaya devam etmesi halinde, gerekli her türlü caydırıcı tedbirin alınmasını, bu konuda uluslararası kuruluşların, üçüncü ülkelerin bilgilendirilme çalışmalarının hızlandırılmasını ve gelişmeler hakkında Yüce Meclise düzenli olarak bilgi verilmesini kararlaştırmıştır.

Yüce Meclise, saygılarımla arz ederim. (ANAP, DSP, DTP ve CHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Teşekkür ediyorum Sayın Başbakan.

Şimdi, bu açıklama üzerine gruplarımıza da söz hakkı doğmuş bulunuyor. Biraz önce kabul ettiğimiz Danışma Kurulu kararı uyarınca, grupların söz hakkı 20 dakika olacaktır.

Gruplar adına ilk söz talebi Anavatan Partisi Grubundan geldi.

ANAP GRUBU ADINA KÂMRAN İNAN (Bitlis) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Sayın Başbakanımızın sunuşlarıyla Yüce Meclisin huzuruna getirdikleri önemli mesele, bir hükümet ve iktidar meselesi olmaktan ziyade, bir devlet ve millet meselesidir; devletimizin, vatanımızın bütünlüğünü ilgilendiren bir meseledir. Bu anlamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, istisnaî bir gün yaşamaktadır ve yine aynı çerçevede, son günlerde milletimizin gösterdiği fevkalade takdire şayan hassasiyet ve dayanışma; aynı istikamette, siyasî partilerin sayın sözcülerinin gösterdikleri, hakikaten millî birliği tamamlayıcı ve dışarıya yönelik bir ittifak halindeki mesajları takdirle karşılıyor ve memnuniyetle burada kaydetmek istiyoruz.

Değerli milletvekilleri, demokratik dinamiklerin icabı, çok defa, iç görüş ayrılıklarımız olur; hatta, bazen, bunu aşırı boyutlara götürdüğümüz zamanlar da olur; ama, bu, dışarıda, hiçbir zaman yanlış anlaşılmamalıdır. Türkiye'nin bir iç zaaf içinde bulunduğu, bölündüğü, kargaşa içinde bulunduğu, binaenaleyh, Türkiye'ye yönelik gizli hesapların ortaya çıkarılmasının en uygun zamanı olduğu gibi yanlış bir zehaba kapılanlar, geçmişte bunun faturasını ağır ödemişlerdir. Aynı şekilde, bunun faturasını Kıbrıs'ta ödeyenler olmuştur. Binaenaleyh, bugünkü şartlar itibariyle, dışarıya yönelik, Türkiye'nin millî bütünlüğünü ilgilendiren bu davada, Meclis olarak, millet olarak ve siyasî güçler olarak beraberliğimiz, hiçbir şekilde münakaşa ve şüphe götürmez.

Peki, nedir bizden istedikleri değerli milletvekilleri; birinci mesele olarak ileri sürdükleri Hatay ve bunu kendi Anayasasında gösteriyor, kendi haritalarında millî toprakları içerisinde gösterdikten başka, götürdüğü baskıyla Arap ligi memleketlerin tümünün haritalarında ve temel prensiplerinde "Hatay'ın Suriye'ye ait olduğu" ibaresi yer almaktadır.

Bu iddiayı neye dayanarak ileri sürüyor; biz, 1515'te Suriye'ye girdik, 1917'de çıktık. Hatay'ın Suriye ile birleşik olduğu dönem, Fransa hükümranlığının bulunduğu 1920'den 1938'e kadar ve o dönemde de, kendi iradeleri ve büyük bir çoğunlukla, plebisitle anavatana dönüşleri...

Peki, 18 yıllık bir beraberlik, eğer Suriye için böyle bir iddia ve hak doğuruyorsa, o zaman, dörtyüz yıllık Osmanlı-Türk beraberliğinin anlamı çok ileriye gitmez mi?! (Alkışlar)

Güney komşumuz bununla da kalmıyor. Güney komşumuzun iktidarda bulunan Baas Partisinin 1978'de kabul ettiği bir büyük Suriye planı var. Zaten bizim komşularımızın mütevazı olanı yok; Batıdakinin megali ideası var, bunun da büyük Suriye. Nedir hedefi; "Hilâli Mümbit" dedikleri Torosların güneyindeki bütün topraklarımız, Hatay ve Kıbrıs dahil olmak üzere, büyük Suriye toprakları içerisinde gösterilmektedir. Bana karşı devamlı olarak toprak talebini ve politikasını sürdüren bir memleketin komşuluğunu iyiniyetle bağdaştırmak mümkün değil. Buna mukabil, bizim dörtyüz yıllık mevcudiyetimize rağmen, onun toprakları üzerinde hiçbir iddiamız olmamıştır ve olmayacaktır da.

Değerli milletvekilleri, bu, çocukça bir düşüncedir. Ortadoğu'da Araplarla İsrail arasında altı defa savaş oldu; biz mi vardık? Golan Tepelerini, İsrailliler, Suriye'den aldığı zaman biz mi aldık? O kadar güçlüyse, buyursun, gitsin alsın geriye Golan Tepelerini... Hatay üzerinde hak iddia edeceğine, kendi ana toprakları üzerinden alınmış bir topraktır, niye oraya gitmiyor? (ANAP, DSP, CHP ve DYP sıralarından alkışlar)

Ha! Bugünkü şartlarda -hiç temenni etmiyoruz- sonuna kadar barışçı yolu denemeye devam edeceğiz; ama, gerekirse, Türkiye'nin böyle bir operasyonu yürütmesi için İsrail'e ihtiyacı mı var; 800 binlik bir ordusu ve 65 milyon, karşınızda 12 milyon, eski Sovyet malzemesiyle tarumar olmuş, insanları doyamayan bir Suriye ve bunun için Türkiye dışarıdan destek mi arayacak veya kazara İsrail'le yeni bir ihtilaf doğar da, İsrail'le Suriye arasında arzu edilmeyen bir hesaplaşmaya gidilirse, İsrail'in Türkiye'ye ihtiyacı mı olacak? İnsaf buyursunlar efendim, geçmiş orada... Binaenaleyh, bu işlerden vazgeçsinler.

Peki, Suriye, Yunanistan'la askerî işbirliği anlaşmasını ve hatta, Yunan uçaklarının kendi havaalanlarında yerleşmesini sağlayacak derecede bir anlaşma yaparken kime karşı yaptı; Ortadoğu'daki bir kuvvete karşı mı; yok. Doğrudan doğruya bana karşı yaptı. Soğuk savaş döneminde, Sovyetler Birliğiyle en kapsamlı, geniş askerî işbirliği yapan, 15 milyar dolarlık askerî malzeme alan ve hatta, muhtemel bir savaşta Rus askerlerinin, Sovyet askerlerinin kullanması maksadıyla Suriye'ye yerleştirilen bin tane T-72 (Tupolov-72) tankı kime karşıydı; benim güvenliğime karşı değil miydi? Sovyetler Birliğinin o zamanki hedefleri arasında NATO memleketi olarak Türkiye yok muydu? Peki, o yapınca mubah oluyor da, kendi güvenliğini düşününce, ben mi yapınca günah oluyor?! Bu, nasıl anlayıştır, ne biçim düşüncedir!.. Şimdi, arada geldi ne yaptı...

Türkiye aslında biraz da büyük devlet olmanın ceremesini çekiyor. Büyük güçler kendi gücünü kullanmakta çok sabırlı davranır, aklı duygunun önüne koyar. Biz, bu sabrı onbir yıl boyu Kıbrıs'ta gösterdik. 21 Aralık 1963 akşamında -Noel katliamı- 258 Türk'ü biçtiler ve senelerce devam etti. Uyardık, uyardık ve nihayet, 20 Temmuz 1974 geldi ve gereği de yapıldı.

Son olarak, hep beraber yaşadık: Amerika Birleşik Devletlerinin, Sudan ve Tanzanya Büyükelçiliklerine yapılan terörist hareketler karşısında, birinde 12 Amerikalı öldü, diğerinde de 3 insan öldü; Amerika'nın gösterdiği mukabele "meşru müdafaa" dedi, gitti, Tanzanya'daki ve Sudan'daki bu olaylarla ilgili mesullerin bir kısmı Afganistan'dadır diye, oraya Cruise füzelerini, Tomahawkları attı ve Sudan'a da attı, fabrikayı uçurdu.

Fransızlar, geçmişte, Beyrut'taki birliklerine karşı girişilen terörist hareket karşısında, denizden Beyrut'u bombaladılar "meşru müdafaadır, hakkımızdır" dediler.

1988'de İngiltere üzerinde düşürülen Pan Am 104 sefer sayılı uçakta 269 kişi öldü ve olayın sorumlusu olarak 2 Libyalıdan şüpheleniliyor; Libya ambargo altındadır ve Amerika, halen de bugün "bu 2'sini bize teslim edeceksiniz, biz bunları muhakeme edeceğiz" diyor.

Burada açıklamak istemiyorum; ama, içinde yaşadığım için biliyorum, İsrail'le gizli olarak el altından temasta bulunup da "bir Filistin Devletinin doğmasına, sakın ha, müsaade etmeyin" diyenler, bugünkü Arap dünyasının önde gelen bir memleketidir. Bunu, içinde bulunduğum için size söylüyorum. Şimdi, bu olaylar ortadayken, bana neyi anlatacaklar veya beni neyle ürkütmeye çalışacaklar!

Hele, doğrusu, bayıldım... Çadır altında yaşamayı kendisine bir medeniyet simgesi haline getirmiş bir malum ve mecnun zat gene uzaktan bir şeyler söylemiş. Vah vah... Vah vah... Bunlar gayri ciddî davranışlardır değerli milletvekilleri.

Bazı söylentiler var, içeride de var, dışarıda daha çok. Neden şimdi? Değerli milletvekilleri, her şeyin bir şimdisi var. Bunun da şimdisi, şimdidir. Bunu dün yapsaydık "neden şimdi" denilecekti. (ANAP, DSP, CHP ve DTP sıralarından alkışlar) Önceki gün yapsaydık "neden şimdi" denilecekti, yarın yapsaydık "neden şimdi", öbür gün "neden şimdi..." Siz söyleyin, neden şimdi?

KÂMRAN İNAN (Devamla) – Size rakamları söyledim, neden şimdi?

SALİH KAPUSUZ (Kayseri) – Siz söyleyeceksiniz; anlatacaksınız.

KÂMRAN İNAN (Devamla) – Size hitap etmiyorum; itham etmiyorum sizi. Aslında Sayın Genel Başkanın beyanlarını büyük saygıyla karşılıyorum. Umarım, aynı ruh bütün kitlede mevcuttur. (ANAP sıralarından alkışlar)

Şimdi, değerli milletvekilleri, burada, yanlış yapmaya hakkımız yoktur. Tabiî, demokrasinin meziyeti vardır. Burada münakaşa ediyoruz. Şam'da bunun münakaşası var mı; hayır. Düğmeye basar tetörist işletir, düğmeye basar savaş da yapar, her şeyi yapar; ama, burada değil. Burada, fikir ayrılıkları olur, her şey olur; ama, bir tek şeyin olmaması lazım; millî davalarda bütünlüğümüzü dışarıya karşı zayıflatacak bir davranış veya beyanın hiçbir Türk'ten beklenmemesi lazım. (ANAP, DSP, CHP ve DTP sıralarından alkışlar)

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN – Sayın İnan, süreniz doldu. Lütfen, 1 dakika içerisinde toparlayalım.

KÂMRAN İNAN (Devamla) – Emredin Sayın Başkanım.

Değerli milletvekilleri, Türkiye, daima, barış ve istikrardan yana olmuştur ve olmaya devam edecektir. Size üzülerek arz edeyim ve bunu söylerken de rahat değilim; Ortadoğu'da barışa en karşı olan memleket ve idare Suriye'dir. Bir tek şehrindeki bir ayaklanmada, Hama'da, mevcut diktatörlük 10 bin kişiyi katletmekte beis görmedi, benim 30 bin kişime mi acıyacak bu zat!; buna bakmak... Türkiye macerayı hiçbir zaman aramadı. Cumhuriyet döneminden bu yana bizim tek prensibimiz, kendi millî sınırlarımız içerisinde barışın korunması ve devamıdır. Eğer Türkiye, macerayı denese, düşünse, kabullense, bölgede Türkiye'nin faydalanabileceği çok fırsatlar ve imkânlar ele geçti, çok çanak tutuldu; 1958'den başlayarak geldi, Körfez Savaşı dahil olmak üzere... Suriye, Körfez Savaşında, Irak'a karşı birlik gönderdi, biz göndermedik.

BAŞKAN – Sayın İnan, lütfen, toparlayalım.

KÂMRAN İNAN (Devamla) – Bitirdim.

Şimdi, doğrusu, Bağdat'a bakıyorum "efendim, biz yanındayız..." Aman, insaf buyurun; siz Körfez Savaşında neredeydiniz, ne hale geldiniz ve şimdi ne haldesiniz? Şimdi, bu halinizle, kimin yanında, kime karşı, ne yer alacaksınız?

Saygılar sunuyorum. (ANAP, DYP, DSP, CHP ve DTP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Teşekkür ediyorum Sayın İnan.

Şimdi, Doğru Yol Partisi Grubu adına, Sayın Hayri Kozakçıoğlu; buyurun efendim. (DYP sıralarından alkışlar)

Başbakan Sayın Mesut Yılmaz'ın Suriye'yle ilişkiler ve ortaya çıkan son kriz konusunda verdiği bilgiyle ilgili olarak, Doğru Yol Partisinin görüşlerini sizlere sunmaya çalışacağım.

Şunu peşinen belirteyim ki, biz, olaya, Sayın Başbakan gibi, sadece Türkiye-Suriye ilişkileri olarak bakmıyoruz; çünkü, Türkiye-Suriye ilişkilerinin bugün bu noktaya gelmesinin temelinde, Türkiye'de bölücü örgütün, Türkiye'ye yönelik bölücü faaliyetlerin esası yatmaktadır; o halde, olayda, sadece Suriye değil, olayın ta başlangıcından itibaren bu hareketin gelişmesi, Irak'ın bu hareketteki rolü ve özellikle son günlerde Kuzey Irak'ta meydana gelen gelişmeler yatmaktadır.

Sayın Kâmran İnan'ın "niye şimdi" sorusunu, zamanı geldiği zaman, niye Kuzey Irak'ta şimdi bir şeyler olduğunun izahını vererek arz etmeye, onu da cevaplandırmaya çalışacağım.

Pek çok yazıda "efendim, ondört yıldan beri, Suriye, terör örgütünü destekliyor" diye okudum. Hayır, ondört değildir, onsekiz yıldan beridir. 12 Eylül 1980 harekâtından önce Türkiye'de PKK faaliyeti vardı. PKK, ilk toplantısını, 1978'in sonbaharında Diyarbakır'ın bir köyünde yapmıştır ve PKK'nın ilk ismi de -Türkçe karşılığı- Kürdistan İşçi Partisi olarak 1978'in sohbaharında ortaya atılmıştır. O tarihten bu yana da PKK ismi kullanılmaktadır; daha önce PKK ismi yoktu.

PKK, 12 Eylül 1980 öncesi, Abdullah Öcalan'ın Hilvanlı olması nedeniyle, ağırlıklı olarak Urfa ve Siverek civarında terör faaliyetini sürdürmüştür. 12 Eylül harekâtından önce, o bölgede bu harekâta en fazla karşı çıkan grup da Bucaklardır ve bu konuda çok ciddî şekilde şehit de vermişlerdir.

Peki, Irak'ın durumu nedir? Irak da kendisi buna benzer olaylarla uğraşmasına rağmen, 1988 Ağustos ayındaki kuzey bölgeye yaptığı askerî harekâttan sonra 30 kilometre genişliğinde ve hudut boyundaki bir bandı boşaltmış, o bölgedeki bütün köyleri yakmış yıkmış ve o mıntıkayı olduğu gibi PKK'nın emrine vermiştir. Terör örgütü mensuplarını kendi karakollarının yanına yerleştirmiştir. Hatta, birinci Körfez krizi sırasında, Türk Silahlı Kuvvetlerine karşı kullanılmak üzere, PKK gruplarını, ağır silahla, geri tepmesiz toplarla, havanlarla da silahlandırmıştır. Daha sonra Barzani ve Talabani hareketi sonucunda bir hafta zarfında Irak Silahlı Kuvvetleri o bölgeyi terk ederken, bütün ağır silahlar PKK'nın elinde kalmış ve bizim verdiğimiz binlerce şehidin, binlerce vatandaş kaybının temelinde işte bu silahlar yatmaktadır. Demek ki, olay sadece Suriye yönlü değildir; olay, hem Irak yönlüdür hem Suriye yönlüdür.

Tabiî, bunun arkasından, bir de, son günlerde, İtalya'da, sözde Kürt parlamentosunun toplantısı da oldu. Yıllardan beri bizim müttefikimiz olan, Avrupa Birliği dahil her konuda bizi destekleyen İtalya, Parlamentosunun kapısını sözde Kürt parlamentosuna açtı.

O günlerde, Sayın Başbakanımız, Amerika'da... Ben söylemiyorum Hürriyet Gazetesi yazıyor... (ANAP sıralarından "Suriye'ye gel" sesi)

BAŞKAN – Sayın Milletvekilim, lütfen müdahale etmeyelim.

HAYRİ KOZAKÇIOĞLU (Devamla) – Dinle efendim... Dinle de bu konuları birazcık daha ayrıntılı görme şansını bul.

BAŞKAN – Sayın Kozakçıoğlu, siz konuşmanızı sürdürün.

HAYRİ KOZAKÇIOĞLU (Devamla) – Hürriyet Gazetesinden öğreniyoruz ki, Sayın Başbakanın Amerika gezisinde programı öyle çok fazla yoğun değil. Deniliyor ki: "Geçmişte Özal'ın, Demirel'in ve Çiller'in Birleşmiş Milletler dönem toplantılarını izleyen gazeteciler açısından Yılmaz'ın programı tam anlamıyla boşluklarla doluydu." Bir İsrail Başbakanı ve bir de Afganistan Başbakanıyla yapılan konuşmalardan bahsediliyor ve gazetecilerin vakitlerini geçirmek için Japon lokantalarını ve bazı yerleri dolaştıklarından bahsediliyor.

ÜLKÜ GÜNEY (Bayburt) – Ne alakası var?!

HAYRİ KOZAKÇIOĞLU (Devamla) – Şu alakası var: Bakın, Talabani ve Barzani Amerika'da... Kuzey Irak'ta bir Kürt devletinin imzası atılıyor; bizim Başbakanımıza bir bilgi verilmiyor; bizim Başbakanımızla görüşmek zorunluluğu hissetmiyor Amerika. Bu "Türkiye, sen, artık Kuzey Irak'a karışamazsın" demektir. İşte bu, Türkiye için büyük bir zaaftır; çünkü, Kuzey Irak bizim için çok önemlidir.

Şimdi "ne alakası var" diyorsunuz; aylar önce, İtalya'ya kaçan göçmenler, mülteciler vardı, gemilerde yakalandılar. İşte, o hareketin sonunda, İtalyan Parlamentosunda sözde Kürt parlamentosu toplandı. Bu olayları birbirine bağlayarak değerlendirmemiz lazım. "Ne alakası var" dersek, olaylar kesinlikle birbirine bağlanamaz. Bütün bu olayların içerisinde, biz, kendi egemenliğini sağlayamayan Saddam'dan umut arıyoruz, Saddam'dan medet arıyoruz; ona elçiler gönderiyoruz; acaba olayları nasıl toparlarız diye, ona, tekrar bir elçilik açıyoruz. Oysaki, bu kafayla olay toparlama şansı kalmamıştır. (DYP sıralarından alkışlar)

MEHMET GÖZLÜKAYA (Denizli) – Hükümet aciz bu konularda.

HAYRİ KOZAKÇIOĞLU (Devamla) – 1 Ekim günü, Sayın Cumhurbaşkanımız burada konuştular. Sayın Cumhurbaşkanımız, burada bir başbakan gibi konuştular; niye; dışpolitikadaki boşluğu Sayın Cumhurbaşkanının kendisi doldurmak ihtiyacını hissetti; oysaki, bu boşluk, burada, Hükümet tarafından doldurulmalıydı. (DYP sıralarından alkışlar)

AGÂH OKTAY GÜNER (Ankara) – Emekli olmuş zaten.

Suriye'ye girdik, Suriye'de belli bir oranda başarı sağladık; diplomatik müzakere aylarca, yıllarca sürecektir. Sizin karşınıza gelecek olanlar "biz size destek vereceğiz; ama, Kuzey Irak'ta da şunu isteriz" derlerse acaba ne yapacağız?

Bu nedenle, olaya çok geniş açıdan bakılması gerekir. Bu nedenle "şimdi acaba niye" dediğimiz zaman, yalnız Suriye hududunu değil, Irak hududunu da beraber görmemiz lazım.

Şimdi bu saatten sonra ne yapılması lazım; bu saatten sonra, bir kere dünya şunu bilmeli: Kuzey Irak'taki bütün oluşumlarda Türkiye'nin iradesi olacaktır. Türkiye'nin içinde bulunmadığı, Türkiye'nin iradesinin bulunmadığı bir Kuzey Irak oluşumu yok sayılacaktır, Türkiye bunu kabul etmeyecektir. Bir kere bütün dünya bunu bilmeli ve bunu sağlayacak bir dışpolitika oluşturmalıyız.

İkincisi, müttefiklerimiz başta olmak üzere, Kürt parlamentosunun, artık müttefik ülkeler parlamentolarında toplanmasının önüne geçmeliyiz, bunu sağlayacak bir politika oluşturmalıyız.

Bakın, yakında İtalyan Parlamentosuna da Ermeni soykırım meselesi geliyor, İtalyan Parlamentosunun gündeminde bekliyor; Fransız Parlamentosunda olduğu gibi, yine, Türkiye'nin aleyhine bir karar çıkacaktır. Bunu önleyecek bir dışpolitika oluşturmamız lazım. Türkiye'yi Avrupa Birliğine taşıyacak bir dışpolitika oluşturmamız lazım. Başta Suriye olmak üzere, yıllardan beri Türkiye'ye karşı hasmane politikalar uygulayan ülkelere dur diyecek, onların hareketlerine son verecek bir politika oluşturmamız lazım.

Türkiye'yi, dünyayla olan ilişkilerinde 21 inci Yüzyıl kıstaslarına taşıyacak, demokrasiyi tam anlamıyla bütün dünyaya kabul ettirebilecek bir politika oluşturmamız lazım. Peki, bunu kim yapacak; bunu, bu Hükümet yapamayacak; bu Hükümetin bugüne kadarki politikası bunu artık göstermiştir; Hükümetin dışpolitikası dibe vurmuştur. (DYP sıralarından alkışlar) O halde, Türkiye, en kısa zamanda seçime gitmeli ve mutlaka, bu dediğim politikaları oluşturacak güçlü, kuvvetli, demokratik temellere dayalı hükümetler işbaşına gelmelidir. (DYP ve FP sıralarından alkışlar)

Doğru Yol Partisi olarak, şunu tekrar söylüyoruz: Biz, Doğru Yol Partisi olarak, Türk Silahlı Kuvvetlerine güveniyoruz; Türk Silahlı Kuvvetlerinin, milletin vereceği her türlü görevi en üst düzeyde yapacağına da inanıyoruz; Türk Silahlı Kuvvetlerinin milletin emrinde olduğuna inanıyoruz. Bunun yanında şunu da Doğru Yol Partisi olarak açıkça söylüyoruz ki, biz, hiçbir zaman millî birlik ve beraberliğin, millî gücün karşısında değiliz; bu Parlamentodan çıkacak olan her türlü millî kararın destekleyicisiyiz, bu ülkenin menfaatına olacak her türlü millî kararın da içindeyiz.

Saygılar sunuyor, teşekkür ediyorum. (DYP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Teşekkür ediyorum Sayın Kozakçıoğlu.

Demokrat Türkiye Partisi Grubu adına, Sayın Mahmut Yılbaş; buyurun. (DTP sıralarından alkışlar)

DTP GRUBU ADINA MAHMUT YILBAŞ (Van) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Sayın Başbakanın, Suriye ile ilişkilerimiz konusunda Yüce Meclisimize sunmuş olduğu bilgiler üzerine yapılan konuşmalar içerisinde, Demokrat Türkiye Partisi Grubu adına görüşlerimizi sunmak üzere, söz almış bulunuyorum. Başta, Sayın Başkanımız olmak üzere, hepinize saygılarımı sunuyorum.

Değerli arkadaşlarım, Suriye'yle son günlerde yaşanmakta olan meseleler hakkında, sadece bu çatı altında bulunan sayın parlamenterlere değil, sokakta herhangi bir Türk vatandaşına sorulsa "meselenin temelinde yatan nedenler, etkenler nedir" dense, öyle zannediyorum ki, o vatandaşımız -gelip burada olmasa dahi- 20 dakikadan daha fazla meseleyi etraflıca anlatır.

Suriye'yle ilişkilerimizi, sadece bir terör perspektifi içerisinde tutmak, öyle zannediyorum ki, tarih açısından yapılabilecek en büyük hata olur; çünkü, bugün itibariyle, Suriye'nin, bölücü bir terör örgütüne, bir rivayete göre onsekiz yıl, bir görüşe göre de, bundan çok daha fazla uzun süredir, ama, değişik isimlerde vermiş olduğu destek amacı, Türkiye Cumhuriyetinin hem sosyal yapısı hem toprak bütünlüğü hem de millî çıkarlarıyla alakalıdır. Bugün gelinen noktada, Suriye, bu arzusunu gerçekleştirmek için kendisine sıfır maliyetli olan bir yaklaşım içerisinde bulunmaktadır.

Her şeyden evvel burada, Türk Milleti olarak bu coğrafyada, bin yıla yakın bir zamandır barışçıl amaçlarla kendi kültürümüzü bu topraklarda yeşertme gayreti içerisinde olduk. Özellikle, cumhuriyetin geçmiş yetmişbeş yılında, bize, ciddî şekilde hayatî bir tehlike söz konusu olmadığında, cumhuriyet rejimi, kendisine Ata'sından emanet edilen "yurtta ve dünyada sulh" ilkesinden hiçbir zaman ayrılmamıştır. Ne zaman ki bir Kıbrıs olayı çıkmıştır ve Kıbrıs'ta, Türk Milletinin, Türkiye'nin gelecekle alakalı çıkarlarına kalıcı bir darbe vurulmak istenmiştir; Türkiye buna, yine, bütün dünyada sabır taşı olarak değerlendirilen bir milletin davranışı içerisinde, onyedi yıl sonra kesin tavrını koymuştur.

1963'te değil -Kıbrıs meselesi- 1950'lerden başlayarak, 1973 yılına kadar gelen zaman içerisinde, bu topraklarda yaşayan insanlar, hükümetleriyle, devlet rejimleriyle, ağırbaşlılıklarını, sabırlarını sonuna kadar taşımışlar; fakat, zamanı geldiğinde, kararlı bir biçimde, Kıbrıs üzerinde gelecekle alakalı çıkarlarını korumak için kesin tavır içerisine girmişlerdir.

Değerli arkadaşlarım, yine, cumhuriyet döneminde -Kuzey Irak'ta- Türkiye, bir bölücü terör örgütünün yarattığı sonuçları bir ölçüde önleyebilmek için komşu topraklarına zaman zaman girme ihtiyacını duymuştur.

Değerli arkadaşlarım, nereden bakılırsa bakılsın, Türkiye, son ondört yıl içerisinde bu terör örgütünün yaptığı tahribatla, gerçekten, büyük acılar, büyük sıkıntılar çekmiştir, bunu, maddî rakamlarla burada ifade etmek mümkün değildir. İnsanlar, bu terör örgütünün verdiği tahribat sonrasında köylerinden, yurtlarından uzaklaşmışlardır. Yine, bu örgütün verdiği tahribatla, insanlar, büyük bir ekonomik kriz içerisine girmişlerdir. İnsanlar, ülkenin toprak bütünlüğünü, millet bütünlüğünü sağlamak için bu terör örgütüyle savaşırken, gençlerini şehit vermişlerdir. Belki perdenin önünde görünen bir terör örgütüdür; ama, onun arkasında olan ve amacı, Türkiye ile çakışan çıkarlarını sağlamada terörist hareketlerden hiçbir zaman ayrılmayan bir ülkenin düşünceleri, istekleri vardır.

Bugün Suriye, sadece Türkiye tarafından değil Birleşmiş Milletler tarafından da terörist ülke olarak değerlendirilmektedir. Bugün, Suriye, sadece Türkiye'ye yönelik terörist faaliyetleri değil, başta Hizbullah olmak üzere, dünyanın kabul ettiği birçok terörist örgütü dünyanın muhtelif yerlerinde kullanmakta ve insanların huzur ve barış içerisinde yaşamasına engel olmaktadır ve Türkiye'ye yönelik bu faaliyetlerinde de, maalesef, bugüne kadar, hiçbir şekilde ciddî bir bedel ödeme durumunda kalmamıştır.

İSMAİL KALKANDELEN (Kocaeli) – Ayıp ediyorsun!

NURHAN TEKİNEL (Kastamonu) – Sadede gel, sadede...

MAHMUT YILBAŞ (Devamla) – Ama, değerli arkadaşlarım...

İLYAS YILMAZYILDIZ (Balıkesir) – O nutukları sen de alkışladın bir zamanlar.

MAHMUT YILBAŞ (Devamla) – Değerli arkadaşlarım, Kardak nutuklarının atıldığı günlerde benim de alkışlamam söz konusu olmuştur; burada, ben, buna yok diyecek değilim; ama, gün Kardak günü değildir, onu söylüyorum. (DTP sıralarından "Bravo" sesleri, alkışlar)

NURHAN TEKİNEL (Kastamonu) – Çifte standart!..

MAHMUT YILBAŞ (Devamla) – Değerli arkadaşlarım, gün, fevkalade ciddî. Bu, sadece, ondört yıllık bir mesele değildir; bugüne kadar, Cumhuriyet döneminde Arap dünyasıyla olan ilişkilerde Türkiye Cumhuriyeti Devletinin güttüğü politikanın geldiği noktada birlik ve beraberlik olunmasından kaynaklanmaktadır. Cumhuriyet döneminde, içinde bulunulan koşullar nedeniyle, uzun dönem, millet olarak, arka bahçemizde neler olup bitmektedir, neler olup bitmiştir diye ilgilenilmemiştir. Bugün, sadece, diplomaside değil, ekonomide ve sosyal yapıda olan bu yetmiş yıllık bigâneliğin karşılığını ödemekteyiz.

Değerli milletvekilleri, biz bütün kurum ve kuruluşlarımızla artık, tarihimizdeki o muhteşem geçmişin mirasını katlayacak ve onu yürütecek bir tavır içerisinde olmalıyız. İster burada olsun, ister buranın dışında olsun, bu yarışı birbirimizle bir anlayış içerisinde götürmediğimiz takdirde bu mirasa istesek de sahip çıkmak durumunda olamayız.

Değerli arkadaşlarım, gerçekten son derece ciddî bir olayla karşı karşıyayız; karşı karşıyayız; çünkü, hak edilen, karşılığı ondört yıldır devlet olarak bizleri gerçekten taciz eden bir duruma müdahale etmekte gecikmiş bulunuyoruz.

İnancım odur ki, Cenabı Allah Türk Milletiyle beraberdir. Çünkü, Türk Milleti her defasında haklılık içerisinde hareket etmiştir, bu olayda da haklıdır, Cenabı Allah bizimle olacaktır.

Hepinizi saygıyla selamlıyorum. Sağ olunuz. (ANAP, DSP ve DTP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Teşekkür ediyorum Sayın Yılbaş.

Fazilet Partisi Grubu adına, Sayın Abdullah Gül; buyurun. (FP sıralarından alkışlar)

MUSTAFA YILDIZ (Erzincan) – Sayın Başkan, bu siyasî partinin dün yapılan grup toplantısındaki konuşmalarda, ulusal birliğimize gölge düşürülmüştür. Bu siyasî partinin sözcüsü ulusa seslenemez; önce özür dilemesi gerekir.

BAŞKAN – Sayın milletvekili, lütfen... Böyle bir usulümüz yok. (FP ve CHP sıralarından karşılıklı laf atmalar, gürültüler)

TEVHİT KARAKAYA (Erzincan) – İstismar ediyorsun.

HASAN DİKİCİ (Kahramanmaraş) – Otur yerine!..

BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, lütfen...

MUSTAFA YILDIZ (Erzincan) – Önce toplumdan özür dileyecek... (FP sıralarından "ne alakası var" sesleri)

BAŞKAN – Sayın Yıldız, lütfen...

MUSTAFA YILDIZ (Erzincan) – "Ne alakası var" ne demek? Bütünlüğü bozacaksınız; bu bölücülük değil mi? Bunu sizin Genel Başkanınız yapıyor.

BAŞKAN – Sayın Yıldız, lütfen...

(FP ve CHP sıralarından gürültüler)

Sayın İdare Amirleri...

Sayın Gül, siz buyurun.

FP GRUBU ADINA ABDULLAH GÜL (Kayseri) – Sayın Başkan, değerli milletvekili arkadaşlarım; Türk dış politikasındaki bu olağanüstü gelişmeler üzerine, Sayın Başbakan gündemdışı bir konuşma yapmıştır. Fazilet Partisinin görüşlerini açıklamak için huzurlarınızdayım. Hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Sayın Başkan, Suriye ile olan ilişkilerimizde olağanüstü günler yaşamaktayız. Türkiye ve Suriye arasında yıllardır süren soğuk ve mesafeli ilişkiler önemli bir noktaya gelmiştir. İki ülke arasında yaşanan sorunların diplomasi ve diyalogla çözülemeyeceği ve artık, askerî müdahalenin kaçınılmaz olduğu açıkça konuşulmaya başlanmış ve gazeteler, savaş planlarını ve savaş senaryolarını yayımlamaya başlamışlardır.

Şurası bir gerçektir ki, hiçbir bölge ve hiçbir ülke çevresinde güven ortamını oluşturmadan ve düşmanlık tohumlarını temizlemeden ekonomik ve sosyal kalkınmayı gerçekleştiremez, halkına huzur sağlayamaz, halkını refah içerisinde yaşatamaz ve onlara insanca yaşama imkânı sağlayamaz. Buna, dünyanın birçok bölgesinden, birçok misali rahatlıkla verebiliriz.

Değerli arkadaşlar, bu bölgenin esas problemi, bölgedeki ülkelerin yönetim tarzları ve rejimleridir. Zavallı bölge halkının, içeride ve dışarıda olup bitenler üzerinde hiçbir iradesi yoktur. Kısaca, bölgedeki temel sorun rejim sorunudur ve halkın devredışı bırakılmasıdır. Bu sebepledir ki, uzun vadede bölgemizdeki huzur, barış ve ekonomik kalkınmanın gerçekleşmesi, bu ülkelerde halkın iradesinin yönetimlere yansımasıyla ilgilidir.

Halk iradesine dayalı olmayan rejimlerin tipik vasıflarından birisi de terör ve teröristleri desteklemek ve onlara yataklık yapmaktır; aynı, Suriye'nin yaptığı gibi. Aslında Şam yönetimi, sadece Türkiye'ye karşı terör ve terörist grupları destekliyor değildir; dünyanın birçok köşesindeki illegal terör odaklarına da açıkça destek verdiği, bütün kamuoyu tarafından bilinmektedir.

Sayın milletvekilleri, her ne kadar zaman zaman büyük yanlışlıklar yapılıp terör ikinci plana atılmış, irtica önplana çıkartılmış ise de şu bir gerçektir ki, Türkiye'nin en büyük ve en ciddî meselesi bölücülüktür; en büyük tehdit ve tehlike de budur. (FP sıralarından alkışlar)

Türkiye'de hiçbir hükümet, hiçbir yönetim ve hiçbir kurum, bunu art edemez ve bu konuda da taviz veremez. Bunun için, içeride ve dışarıda yapılması gereken doğru ve makul her türlü aksiyona, bu millet topyekûn destek vermiştir ve verecektir, bundan kimsenin de şüphesi olmamalıdır.

Bölücü terör örgütünün yok edilebilmesi için öncelikle ona verilen lojistik ve politik desteklerin bitirilmesi gerekir. Lojistik desteğin komşu ülkelerden olduğu ortadadır. Çok acı bir gerçektir ki, Kuzey Irak'ta yaratılan boşluk, uzun yıllardır Türkiye'nin, bu bölgeye dönük izlediği politikalardaki yanlışlıklar, Kuzey Irak'ı, bölücü terör örgütü için en güvenli bölge yapmıştır. Çekiç Güç'ün uzun süre bölgeye hâkim olması, ambargonun uzun yıllar devam etmesi, uzun vadeli olarak bölücü terör örgütüne hizmet etmiştir.

Türkiye, gerekirse, uluslararası hukukun kendisine verdiği hakları da sonuna kadar kullanmaktan çekinmeyecektir. Bu belayı yok etmek için, askerî müdahale de dahil olmak üzere, her türlü operasyonu yapmak kabiliyeti Türkiye'de vardır. O noktaya gelindiğinde, askeriyle siviliyle, iktidarıyla muhalefetiyle, bu milletin tek ve bir olduğunu bütün dünya bilmelidir. Eski ve yakın tarihimiz bunun birçok örnekleriyle de doludur.

Komşularımız kadar, bölücülüğü destekleyen ve teşvik eden ve onlara politik açılımlar getiren, başta NATO üyesi müttefiklerimiz olmak üzere, Batılı ülkelerin durumu ise çok daha vahimdir. Son zamanlarda, Amerika Birleşik Devletlerinin, Kuzey Irak'a yönelik gayretleri, senelerdir Kuzey Irak'la ilgili çektiğimiz dikkati ve kaygıları teyit edecek biçimde gelişmektedir.

Kuzey Irak'ta yaratılmaya çalışılan fiilî durumun Türkiye'deki bölücülük hareketi için büyük bir stratejik avantaj olduğunu kimse gözardı etmemelidir. İtalya'daki, Fransa'daki, Belçika'daki ve diğer Avrupa ülkelerindeki son olaylar bile, Türkiye'nin en haklı davasında nasıl yalnız bırakıldığını açıkça göstermektedir.

Değerli arkadaşlar, birçok Avrupa ülkesindeki genel seçimler neticesinde değişen iktidarların ve yönetime gelen siyasî partilerin dışpolitikadaki önceliklerine baktığınızda, önümüzdeki yıllarda, Türkiye'nin, Avrupa'yla olan ilişkilerinin daha da gerginleşeceğini görmezlikten gelemeyiz.

Kriz, savaş ortamına girecek kadar tırmanmadan, Dışişleri Bakanımız, diplomatlarımız ve diğer destek birimlerimiz dünyayı dolaşıp, uluslararası destek aradılar mı ve bu desteği en azından müttefiklerimizden temin ettiler mi? İçeride başlatılan kampanya gibi uluslararası bir kamuoyu desteği sağlama ihtiyacı niçin duyulmadı? Bütün çatışmalardan ve savaşlardan önce yoğun diplomasi ve kamuoyu oluşturma kampanyalarının savaşı haklı gösterecek şekilde devreye sokulması en temel strateji olması gerekirken, bunlar niçin yapılmadı da sadece Türkiye içinde gazetelere manşetler attırılmakla yetinildi?

Değerli arkadaşlar, böyle bir krize aniden girmemiz, kamuoyunun, haklı olarak "yeni ne oldu, ne değişti" sorularını sormasına da sebep oluyor. Gerçekten, biz de bilmiyoruz; Sayın Başbakan, savaş ortamında dahi bu ülkenin -anamuhalefet partisi başta olmak üzere- siyasî partilerine bilgi verme ihtiyacını duymamıştır.

SALİH KAPUSUZ (Kayseri) – Sayın Başkan, ciddî bir mesele görüşülürken, Sayın Başbakanın bile bu derece meşgul edilmesi bu meseleye verilen ehemmiyetle yakından alakalıdır.

Arz ederim efendim. (FP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Sayın Kapusuz, sizin sözcünüz konuşuyor. Sizin davranışınız da oradakinden çok farklı değil. (ANAP ve DSP sıralarından alkışlar)

LÜTFÜ ESENGÜN (Erzurum) – Başbakan dinlesin.

BAŞKAN – Buyurun Sayın Gül.

ABDULLAH GÜL (Devamla) – Değerli arkadaşlar, hiç merak etmeyin, bazen dinlemiyor gibi görünülür; ama, çok iyi dinlenir. Dolayısıyla, o açıdan hiç merak etmeyin, Sayın Başbakan da dinliyordur.

Sayın Başbakan, savaş ortamında dahi, bu ülkenin -anamuhalefet partisi başta olmak üzere- siyasî partilerine bilgi verme ihtiyacını hiç duymamıştır ya bu meseleyi sorumluluk alanı dışında gördüğü için veya gurur ve kibiri buna elvermemiştir. (FP sıralarından alkışlar)

Türkiye Büyük Millet Meclisinde genel görüşme talebinin de iktidar tarafından gelmesi gerekirdi; çünkü, savaş konuşuluyor Türkiye'de. Maalesef, bu mesuliyeti de yine muhalefet partileri olarak bizler hissettik ve genel görüşme talebinde bulunduk.

Değerli arkadaşlar, şu endişemizi dile getirmekte hakkımız var mı yok mu, sizin vicdanınıza soruyorum: Seçim ertelenmesinin sinsi bir şekilde telkin edilmeye başlandığı, gündemin çetelerle, yolsuzluklarla, kasetlerle ve itiraflarla çalkalandığı bir dönemde, aniden manşetlerin savaş senaryolarına dönüşmesi, bizde ve kamuoyunda çok ciddî ve derin şüpheler uyandırmıştır.

Sayın milletvekilleri, bunu niçin söyledim? Sakın, bununla... Sonunda biz, her türlü desteği vereceğiz, onu söyleyeceğim size; ama, buradaki gerekçelerimizi açıkça burada konuşmak zorundayız.

Bildiğiniz gibi, bundan sadece on gün önce, Sayın Başbakan Amerika Birleşik Devletlerine gitti ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda konuşma yaptı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nedir; çok ender toplantılardan birisidir. Devlet başkanlarının, başbakanlarının, dışişleri bakanlarının ve en üst düzeydeki diplomatların toplandığı bir yerdir ve başbakanlar, başkanlar dışpolitikalarını, kendi ülkelerini ilgilendiren en önemli konuları, burada anlatırlar ve dünyanın dikkatini çekerler. Sayın Başbakanımız da Birleşmiş Milletlerde konuşma yapmıştır; konuşmanın İngilizce metni işte elimde. Sayın Başbakan, Afganistan'dan Gürcistan'a, İsrail'den Bulgaristan'a kadar her meseleyi konuşmuştur, herşeyi söylemiştir, Türkiye'nin dışpolitikasını ve önceliklerini açıkça koymuştur; ama, Suriye ile ilgili bir cümle, bir kelime dahi söylememiştir. (FP sıralarından alkışlar)

Şimdi, gelin de, biz kuşkulanmayalım. Herhalde, bu ayaküstü yazılmadı. Dışpolitikamızı hazırlayan insanlar yazdı, Sayın Başbakanın eline verdiler. Dolayısıyla, Türkiye'nin gündeminde böyle bir mesele var mıdır yok mudur diye, bir hafta önceki meseleyi burada sorma hakkımız vardır, bundan da sakın hiç kimse alınmasın, bize hak versin. İşte bu sebepledir ki, Sayın Başbakan Mesut Yılmaz da Birleşmiş Milletlerde dediğimiz konuşmayı yapmıştır.

ÜLKÜ GÜNEY (Bayburt) – Türkiye'ye veriyorsunuz desteği...

ABDULLAH GÜL (Devamla) – Anamuhalefet Partisine gelip, siyasî partilere gelip, Türkiye Büyük Millet Meclisine gelip bunları anlatma ihtiyacını duymuyorsanız, bu desteği zor alırsınız; açık söyleyeyim size.

YAŞAR ERYILMAZ (Ağrı) – Türkiye'ye destek veriyorsunuz...

ABDULLAH GÜL (Devamla) – Savaştan bahsediyorsanız, gelin, anlatın, size, ne gerekiyorsa, her türlü operasyon için, her türlü aksiyon için; aklınıza gelen her türlü desteği Fazilet Partisi olarak vermeye hazır olduğumuzu söylüyor, saygılar sunuyorum. (FP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Teşekkür ederim Sayın Gül.

Cumhuriyet Halk Partisi adına, Sayın Deniz Baykal; buyurun efendim. (CHP sıralarından alkışlar)

Konu, üç haftadır Türkiye'nin gündeminde. 16 Eylül tarihinde, Sayın Kara Kuvvetleri Komutanı, Hatay'da yaptığı bir açıklamayla, Suriye konusunun, Türkiye'nin sabrını taşırmakta olduğunu ve Türkiye'nin, bu konuya yönelik olarak her türlü tedbiri alma aşamasına geldiğini ilk kez açıklamıştır ve son olarak da, 1 Ekim akşamı, Sayın Genelkurmay Başkanı, Suriye ile Türkiye arasında, ilan edilmemiş bir savaş yaşanmakta olduğunu, bu konunun zirve değerlendirmesi olarak, en yukarı düzeydeki değerlendirmesi olarak ifade etmiştir.

Hükümetimiz, bu gelişmelerden üç hafta sonra ancak bugün toplanmıştır ve Sayın Başbakanın burada yaptığı açıklamadan öğreniyoruz ki, Suriye konusunun önemiyle ilgili değerlendirmesini ortaya koyma ihtiyacını hissetmiştir. Tabiî, bu garabetin Türkiye Büyük Millet Meclisinin dikkatinden kaçırılması mümkün değildir. Bu, sadece olayın ortaya çıkış şekliyle ilgili olarak değil, bu olayın bundan sonraki aşamalarda götürülüş biçimiyle ilgili olarak da üzerinde düşünülmesi gereken, dikkat edilmesi gereken ciddî yönlerin bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Terör, uluslararası alemin en önde gelen sorunudur. Dünya barışını tehdit eden en temel konu terördür. Teröre karşı yine aynı biçimde geliştirilmiş çok sağlam bir hukuk düzeni vardır.

Önce, bu noktadaki tavrımızı açıkça ortaya koymak istiyorum. Biz, hiçbir şekilde, Türkiye'nin böylesine önemli bir konuyu bir siyasî istismar malzemesi haline getirmesine kesinlikle imkân tanımıyoruz. Böyle bir düşüncenin kimsenin zihninden geçebileceğine ihtimal vermiyoruz. Türkiye, çok ciddî bir devlet geleneği olan, hukuk geleneği olan, dış ilişkilerde olağanüstü deneyimli bir ülkedir. Türkiye'de hiçbir kimsenin savaş gibi fevkalade önemli bir ihtimali bir içpolitika değerlendirmesine malzeme yapacak kadar kendisini kaybetmiş olması mümkün değildir, muhtemel değildir. (CHP, ANAP ve DTP sıralarından alkışlar) Bu, açık bir gerçektir. Hiç kimsenin böyle bir ihtimali zihninden geçirerek Türkiye'yi böyle bir gerginliğe sürüklemeyi içine sindirebileceğine, içine sindirse, bunu takip edebileceğine, bunu yürütebileceğine ihtimal vermiyorum.

Değerli arkadaşlarım, konu ciddîdir. Sorulması gereken soru, niçin şimdi böyle davranıyoruz değil de, niye bu kadar geç kaldıktır, niye zamanında harekete geçmediktir (CHP ve ANAP sıralarından alkışlar) niye daha önce uygun şartlar ortaya çıktığında bunun gereğini yerine getirmediktir.

Değerli arkadaşlarım, bu sorun, uluslararası planda politize olma aşamasına gelmek üzeredir. Böyle bir tablo karşısında Türkiye'nin, mutlaka, hızla tedbir almak zorunluluğu vardır. Yani, İtalya'yı, parlamentosunda bir siyasî heyeti topladı diye şikâyet etme durumunda isek, bir askerî karargâhı, bir terör merkezini hemen sınırımızın yanında bulunduran bir ülkeye karşı sessiz kalamayız; eğer sessiz kalırsak, uluslararası planda politize etme çabalarına gereken etkinlikle cevap veremeyiz.

Değerli arkadaşlarım, bizim politikamız, yüksek sesle konuşan bir politika değildir. Biz, ta cumhuriyetin ilk yıllarından beri hedeflerini iyi saptayan, koyan ve onun gereğini kararlılıkla yapan bir dışpolitika geleneğinden geliyoruz; hukuka saygılıyız, haklarımızı biliyoruz, çıkarlarımızı biliyoruz ve uluslararası hukuka da saygılıyız. Bu çizgiyi götürdük, uzun süre götürdük; ama, son zamanlarda, bu çizgiye ilişkin bazı sıkıntılar çıkmaya başladı. Bir süre önce NATO genişlemesini, Türkiye'nin Avrupa Birliğine alınması şartına bağlayan bir dışpolitika anlayışını, ne yazık ki ortaya koyduk, maalesef, bu anlayış işlemedi. Türkiye, hem NATO'nun genişlemesine evet demek durumunda kaldı hem de Avrupa Birliğine girememe gerçeğimizi hazmetmek zorunda kaldı. Böylece, bir önemli dışpolitika iddiamızı yerine getiremedik.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN – Sayın Baykal, lütfen, toparlayın.

DENİZ BAYKAL (Devamla) – Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Açıktan, bize "Türkiye Amerika'ya şantaj yapıyor, hiç önemi yok onun büyükelçilik düzeyine temsili çıkarmasının; eğer istediğini elde edecek olursa, Amerikan çizgisine girmeye hazırdır" cevabı verilmiştir. Böylece, o açılımın beklenen sonucu yaratmadığı görülmüştür ve daha da kaygı verici olanı, Suriye krizi çıktıktan sonra, Suriye'ye desteğe hazır olduğunu ilk söyleyen ülkelerin arasında Irak rejimi yer almıştır.

Değerli arkadaşlarım, bir dışpolitikanın askerî boyutu var