1. — Bursa Milletvekili Hayati Korkmaz’ın, katıldığı Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilâtı (AGİT) Parlamenterler Assamblesinin 7 nci Genel Kurulundaki izlenimlerine ilişkin gündemdışı konuşması

2. — Adana Milletvekili İ. Cevher Cevheri’nin, katıldığı Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilâtı (AGİT) Parlamenterler Assamblesinin 7 nci Genel Kurulundaki izlenimlerine ilişkin gündemdışı konuşması

3. — İzmir Milletvekili Sabri Tekir’in, katıldığı Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilâtı (AGİT) Parlamenterler Assamblesinin 7 nci Genel Kurulundaki izlenimlerine ilişkin gündemdışı konuşması

1. — Sinop Milletvekili Kadir Bozkurt ve 30 arkadaşının, Sinop İlinin ekonomik ve sosyal sorunları ile çocuk emeğinin kiralanması olgusunun araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/280)

1. — Ankara Milletvekili Rıza Ulucak’ın Adalet Komisyonu üyeliğinden çekildiğine ilişkin önergesi (4/366)

1. — (11/17) esas numaralı gensorunun gündemdeki yeri ve görüşme gününe ilişkin Danışma Kurulu önerisi

2. — Genel Kurulun 17 Temmuz 1998 Cuma günü 14.00-19.00 ve 20.00-24.00 saatleri arasındaki çalışmalarının yapılmamasına ilişkin Danışma Kurulu önerisi

1. — Adalet Komisyonunda açık bulunan üyeliğe seçim

1. — Kütahya Milletvekili Mustafa Kalemli, Anavatan Partisi Genel Başkanı Rize Milletvekili Mesut Yılmaz, Doğru Yol Partisi Genel Başkanı İstanbul Milletvekili Tansu Çiller, Demokratik Sol Parti Genel Başkanı İstanbul Milletvekili Bülent Ecevit, Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Antalya Milletvekili Deniz Baykal ile 292 milletvekilinin; Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 83 üncü Maddesinin Değiştirilmesine Dair Kanun Teklifi ve Anayasa Komisyonu raporu (2/676) (S. Sayısı : 232)

2. — Bayburt Milletvekili Ülkü Güney ve Ankara Milletvekili Yücel Seçkiner’in, 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askerî Memurlar Kanunu ile 1111 sayılı Askerlik Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi ve İçtüzüğün 37 nci Maddesine Göre Doğrudan Gündeme Alınma önergesi (2/669) (S. Sayısı : 338)

4. — Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun Tasarısı ve Anayasa Komisyonu raporu (1/689) (S. Sayısı : 631)

1. — Mardin Milletvekili Hüseyin Yıldız’ın, TRT’ye alınan personele ilişkin sorusu ve Devlet Bakanı Cavit Kavak’ın yazılı cevabı (7/5515)

2. — İstanbul Milletvekili Ercan Karakaş’ın, yarıaçık cezaevlerine ve Edirne yarıaçık cezaevinde meydana gelen olaya ilişkin sorusu ve Adalet Bakanı Mahmut Oltan Sungurlu’nun yazılı cevabı (7/5525)

4. — Balıkesir Milletvekili İ. Önder Kırlı’nın, Hazine avukatlarının avukatlık hizmetleri sınıfından çıkarılacağı iddiasına ilişkin sorusu ve Maliye Bakanı Zekeriya Temizel’in yazılı cevabı (7/5558)

5. — Manisa Milletvekili Erdoğan Yetenç’in, Edirne cezaevinde kalan bazı mahkûmların naklinin engellendiği iddialarına ilişkin sorusu ve Adalet Bakanı Mahmut Oltan Sungurlu’nun yazılı cevabı (7/5566)

Samsun Milletvekili Musa Uzunkaya’nın, Karadeniz Bölgesinde,

Sıvas Milletvekili Mahmut Işık’ın, Sıvas’ta,

Meydana gelen terör olaylarına;

Kayseri Milletvekili Abdullah Gül’ün, Başbakanlık Takip Kurulu raporlarına;

İlişkin gündemdışı konuşmalarına İçişleri Bakanı Murat Başesgioğlu cevap verdi.

Yozgat Milletvekili Yusuf Bacanlı ve 55 arkadaşının, Denizcilik Müsteşarlığına ait bazı işlerin ihalelerinde ve personel alımıyla ilgili konularda görevini kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma ve evrakta sahtecilik suçlarını işlediği ve bu eylemlerinin Türk Ceza Kanununun 240, 339 ve 366 ncı maddelerine uyduğu iddiasıyla Devlet Bakanı Burhan Kara (9/29),

Konya Milletvekili Necati Çetinkaya ve 55 arkadaşının, Bursa-Karacabey yolunun ihalesinde usulsüzlük ve partizanlık yapmak suretiyle görevlerini kötüye kullandıkları ve bu eylemlerinin Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesine uyduğu iddiasıyla Başbakan A. Mesut Yılmaz ve Bayındırlık ve İskân Bakanı Yaşar Topçu (9/30),

Haklarında birer Meclis soruşturması açılmasına ilişkin önergeleri okundu; Anayasanın 100 üncü maddesine göre, en geç bir ay içerisinde olmak üzere, Danışma Kurulunca tespit edilecek görüşme günlerinin Genel Kurulun onayına sunulacağı açıklandı.

Ankara Milletvekili Ömer Faruk Ekinci’nin, (6/1081, 1082, 1083 ve 1084) esas numaralı sözlü sorularını geri aldığına ilişkin önergesi Genel Kurulun bilgisine sunuldu.

Moldova’ya resmî bir ziyarette bulunan Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’e refakat eden heyete Samsun Milletvekili Murat Karayalçın’ın da iştirak etmesinin uygun görülmüş olduğuna ilişkin Başbakanlık tezkeresi kabul edildi.

İstanbul Milletvekili Halit Dumankaya ve 23 arkadaşının, İçel Milletvekili Turhan Güven ve 19 arkadaşının, Erzurum Milletvekili Lütfü Esengün ve 40 arkadaşının, Adana Milletvekili Orhan Kavuncu ve 19 arkadaşının, TBMMGenel Kurul Salonunun yenilenmesiyle ilgili olarak ileri sürülen yolsuzluk ve usulsüzlük iddialarını araştırmak amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergeleri üzerine kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu (10/230, 231, 232, 233) (S. Sayısı : 703) üzerindeki görüşmeler tamamlandı.

Erzurum Milletvekili Lütfü Esengün, İstanbul Milletvekili Halit Dumankaya’nın konuşmasında FP’ye,

Bayburt Milletvekili Ülkü Güney, Erzurum Milletvekili Lütfü Esengün’ün konuşmasında ANAP’a,

Sataşılması nedeniyle birer konuşma yaptılar.

Gündemin “Kanun Tasarı ve Teklifleriyle Komisyonlardan Gelen Diğer İşler” kısmının :

2 nci sırasında bulunan 232,

4 üncü sırasında bulunan 553,

5 inci sırasında bulunan 631,

Sıra sayılı kanun tasarıları ve tekliflerinin görüşmeleri, komisyon yetkilileri Genel Kurulda hazır bulunmadıklarından,

3 üncü sırasında bulunan ve Hükümetçe Komisyona geri alınan 338 sıra sayılı kanun teklifinin görüşmeleri de, Komisyon raporu gelmediğinden,

Ertelendi.

Alınan karar gereğince, 16 Temmuz 1998 Perşembe günü saat 14.00’te toplanmak üzere, birleşime 24.00’te son verildi.

1. — Gaziantep Milletvekili Hikmet Çetin’in; Tabiî Afet Nedeniyle Meydana Gelen Hasar ve Tahribata İlişkin Hizmetlerin Yürütülmesine Dair Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi (2/1238) (Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm ve Plan ve Bütçe komisyonlarına) (Başkanlığa geliş tarihi : 14.7.1998)

1. — Cumhurbaşkanlığı 1997 Yılı Kesinhesap Cetvelinin Sunulduğuna İlişkin Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Tezkeresi (3/1614) (Türkiye Büyük Millet Meclisi Hesaplarını İnceleme Komisyonu) (Başkanlığa geliş tarihi : 15.7.1998)

2. — Sayıştay’da Boş Bulunan Üyeliklere 832 Sayılı Sayıştay Kanununun 26.6.1996 Tarihli ve 4149 Sayılı Kanunla Değişik 6 nci Maddesi Gereğince Yapılacak Seçime Dair Sayıştay Başkanlığı Tezkeresi (3/1615) (Plan ve Bütçe Komisyonuna) (Başkanlığa geliş tarihi : 15.7.1998)

1. — Denizlerde ve Yurt Yüzeyinde Görülen Patlayıcı Madde ve Şüpheli Cisimlere Uygulanacak Esaslara İlişkin Kanun Tasarısı ve İçişleri ve Millî Savunma komisyonları raporları (1/755) (S. Sayısı : 715) (Dağıtma tarihi : 16.7.1998) (GÜNDEME)

2. — Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun Bir Maddesinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısı ve Millî Savunma Komisyonu Raporu (1/786) (S. Sayısı : 717) (Dağıtma tarihi : 16.7.1998) (GÜNDEME)

3. — Devlet Denetleme Kurulu Kurulması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı ve Anayasa Komisyonu Raporu (1/750) (S. Sayısı : 718) (Dağıtma tarihi : 16.7.1998) (GÜNDEME)

2. — Bayburt Milletvekili Suat Pamukçu’nun, 28 Şubat 1997 tarihinde yapılan Millî Güvenlik Kurulu toplantısına ilişkin Başbakandan yazılı soru önergesi (7/5861) (Başkanlığa geliş tarihi : 13.7.1998)

4. — Erzurum Milletvekili Aslan Polat’ın, bölgelere göre birim fiyat uygulamasına geçilip geçilmeyeceğine ilişkinBayındırlık ve İskân Bakanından yazılı soru önergesi (7/5863) (Başkanlığa geliş tarihi : 13.7.1998)

5. — Sinop Milletvekili Kadir Bozkurt’un, vali makam araçları alımlarına ilişkin Maliye Bakanından yazılı soru önergesi (7/5864) (Başkanlığa geliş tarihi : 13.7.1998)

6. — İçel Milletvekili Oya Araslı’nın, İçel’in Mut İlçesinde kaçak kazı yapıldığı iddiasına ilişkinKültür Bakanından yazılı soru önergesi (7/5865) (Başkanlığa geliş tarihi : 13.7.1998)

7. — Antalya Milletvekili Yusuf Öztop’un, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı araçlarına Büyükşehir Belediyesince verilen benzine ilişkin Adalet Bakanından yazılı soru önergesi (7/5866) (Başkanlığa geliş tarihi : 13.7.1998)

BAŞKAN – Türkiye Büyük Millet Meclisinin 123 üncü Birleşimini açıyorum.

Çalışmalarımızın hayırlara vesile olmasını Cenabı Allah'tan niyaz ediyorum; Yüce Heyetinizi ve Yüce Milletimizi saygıyla selamlıyorum.

BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, ad okunmak suretiyle yoklama yapılacaktır; Genel Kurul salonunda hazır bulunan sayın üyelerin yüksek sesle işaret buyurmalarını rica ediyorum.

(Yoklama yapıldı)

BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, toplantı yetersayımız vardır; çalışmalara başlıyoruz.

AGİT Olağan Genel Kuruluna katılan arkadaşlarımız, Genel Kurulda alınan kararlarla ilgili Yüce Heyetinizi aydınlatmak istediler. Orada Genel Kurul Genel Başkan Yardımcılığına mı yoksa bir komisyonun başkan yardımcılığına mı seçildi, şimdi bilemiyorum; Sayın Törüner, Başkanlığı ziyaret ederek, bu konuda üye arkadaşların bilgi vermelerinin faydalı olacağını bana ifade ettiler; uygun mütalaa ettim; dolayısıyla, AGİT üyesi üç arkadaşıma gündemdışı söz verdim.

BAŞKAN – Şimdi, sırasıyla, Sayın Hayati Korkmaz, Demokratik Sol Parti Grubu adına...

Bakalım, Batıda neler oluyor, bize ne getiriyor, ne götürüyor; Sayın Korkmaz, bunu arz ve ifade edecekler; buyurun...

ALİ ILIKSOY (Gaziantep) – Teşekkür ederim Sayın Başkan.

BAŞKAN – Buyurun.

HAYATİ KORKMAZ (Bursa) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Parlamenter Asamblesinin 7-10 Temmuz tarihleri arasında Kopenhag'ta yapılmış olan 7 nci Genel Kuruluyla ilgili olarak söz almış bulunuyorum. Sözlerime başlarken, hepinize saygılarımı sunarım.

Yeni dünya düzeninde, ekonomik, siyasî, insan hakları ve güvenlik gibi konularda, uluslararası kuruluş ve teşkilatlar, her geçen gün ağırlıklarını artırmaktadırlar. Son yıllarda, bu kuruluş ve teşkilatlarda görev alan değişik ülke parlamenterlerinden oluşan yapıların, demokratik yaklaşımlar doğrultusunda, özellikle karar verme mekanizmalarında etkin hale geldiklerini görmekteyiz. Konunun önemini kavrayan gelişmiş ülkeler, parlamenter asamble üyelerini deneyimli hale getirmek için, uzun süreli olarak bu teşkilatlarda görevlendirmektedir; bu, ülke sorunlarının anlatılmasını ve haksız kararların alınmasını önleyebilen diyaloğun kurulmasını kolaylaştırmaktadır. Bilindiği üzere, AGİT Parlamenter Asamblesinin Batı Avrupalı üyelerinin çoğu, uzun süredir bu görevlerini yürütmektedir. Ayrıca, meclis başkanı, senato başkanı, meclis başkan yardımcıları veya kendi ülkelerinin dışpolitika komisyon başkanları, parlamenterler asamblelerinde yer almaktadırlar.

Batılıların verdiği bu öneme karşın, Türkiye Büyük Millet Meclisinde grupları bulunan siyasî partilerin, deneyimli kadrolardan faydalanma konusunda, İçtüzüğün de getirdiği kısıtlamalarla yeterince faydalanamadığını düşünmekteyim. Üyelerin sık sık değiştirilmesi, deneyim kazanmalarını ve diğer ülke parlamenterleriyle sağlıklı bir diyalog kurulmasını engellemektedir. Türk delegasyonunun 8 üyeyle temsil edildiği AGİT-PA'nın bu yıl yapılan genel kurulunda, geçen yıl katılanlardan sadece iki üyenin bulunması da, buna çok açık bir örnektir.

Son yıllarda uluslararası forumlarda demokrasi ve insan hakları alanında, ülkemize yöneltilen çoğu haksız, abartılı ve art niyetli eleştiriler ve bunların sonucunda alınan kararlar, hepimiz tarafından iyi bilinmektedir. AGİT'te de, aynı şekilde, Türkiye'nin aleyhine kararlar alınması gelenek haline gelmiştir. Bütün bunlarda, bazı AGİT üyelerinin yanlı tutumunun katkısı olduğunu düşünmekle birlikte, kendimizi yeterince anlatamamamızın da önemi olduğunu düşünmekteyim.

Geçen yıl Varşova'da yapılan genel kurulda gördüğümüz diyalog eksikliğini gidermek için, yaptığımız program doğrultusunda yaklaşık 10 ülkenin AGİT heyetleriyle karşılıklı bilgi alış verişinde bulunduk. Ayrıca, Türkiye'ye gayriresmî ziyaretlerde bulunan AGİT temsilcilerine tanınan bilgilendirmeler de çok faydalı olmuştur. Nitekim, AGİT Medya Özel Temsilcisi olan Sayın Duve, Varşova'da çok olumsuz tavır sergilemişken, Türkiye'ye yaptığı ziyaretten sonra, Kopenhag'ta lehimize görüşler açıklamıştır. Bu da, diyalogun faydasının açık bir örneğidir.

Diğer taraftan, daha önceki genel kurullardan farklı olarak, Türkiye'nin eleştirilmesini beklemek yerine, bütün değişik komitelerde farklı konuları gündeme getirme konusunda karar aldık ve uyguladık. Bu bağlamda, insan hakları ve terörizm, göçmen işçiler, Kıbrıs sorunu, enerjinin güvenilirliği, yeni risk ve tehditler, AGİT ve diğer örgütler arasındaki ilişkiler ve AGİT'in Orta Asya'daki faaliyetlerinin geliştirilmesi gibi konuları gündeme getirdik.

Genel Kurul sürecinde, Demokrasi, İnsan Hakları ve İnsanî Meseleler Komitesinde, Türkiye'ye düşmanca tavırlar sergilenmiştir. Ülkemize düşmanca tavır sergileyen üyelerin başında, İngiliz, Danimarkalı, Kanadalı, İsviçreli ve Kıbrıslı üyeler gelmektedir. Aynı şekilde, aleyhimize konuşmayan, fakat aleyhimize bazı maddelerin getirilmesi için girişimlerde bulunanlar da olmuştur. Bu çerçevede, Akın Birdal'a yapılan suikasti kınama kisvesi altında, görünüşte aşırı unsurlar taşımayan, ancak, Türkiye'nin genel imajını karalamaya yönelik olduğu...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN – Size eksüre veriyorum efendim.

Buyurun.

AGİT tarihinde ülkemiz aleyhine bir karar, oylama sonucunda, ilk defa, 17'ye karşı 14 oyla reddedilmiştir; bu, Türkiye aleyhtarları için ikinci bir yıkım olmuştur. Başta, Sayın Uluç Gürkan, üye arkadaşlar ve Dışişlerinin değerli iki bürokratının bir ekip ruhuyla çalışmaları sonucunda, Türkiye'nin aleyhine hiçbir karar alınmaması sağlanmıştır.

Türkiye'nin aleyhine karar çıkaramayanlar bunun üzüntüsü içindeyken, son gün, seçimlerde, Sayın Tekin Enerem'in de AGİT Başkan Yardımcılıklarından birine Danimarka gibi bir ülkede seçilmesi, aleyhimize davranışlar içinde olanlara AGİT tarafından verilmiş en iyi cevaptır. AGİT bürosunda bir temsilcimiz olması, bundan sonraki çalışmalara destek ve yön verecektir. Sayın Enerem'e yeni görevinde başarılar diliyorum.

Avrupa ülkelerinin dil, kültür ve etnik köken farklılıkları, toplumların ortak saygınlığı için köprü niteliği taşıması gereken bir unsurdur. Bu farklılıkları rekabet, husumet ve çatışma ortamına getiren eksik, dar görüşlü ve tek boyutlu yaklaşımlarda ısrar doğru değildir. AGİT bünyesinde de pek çok çatışmalar yaşanmış ve bunların sonucunda konu yavaş yavaş kavranılmaya başlanmıştır. Son AGİT-PA toplantısının bu yolda bir dönüm noktası oluşturacağını ümit ediyor, beni dinlediğiniz için hepinize saygılar sunuyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN – Teşekkür ediyorum.

Sayın milletvekilleri, Demokratik Sol Parti Grubu üyesi Sayın Mahmut Erdir arkadaşımız, beraberinde, Türkiye'de de ilk grup olan Yedi Cüceler Tiyatro Grubuyla gelmişlerdi; bana da ifade ettiler. Ben, kendilerine de, o sevimli sanatkârlara da hoş geldiniz diyecektim; ancak, yoklama yapılıncaya kadar salondan ayrılmışlar. Bu, sanata olan saygımızdan dolayıdır; yoksa, biz, her balkona gelene buradan selam göndermeyiz, sanat farklı şeydir. Sayın Mahmut Erdir arkadaşımızın da gönlü böylece olmuş olsun.

BAŞKAN – Şimdi, yine, AGİT üyesi Sayın Cevher Cevheri arkadaşımızın bu konudaki beyanlarını alalım.

Sayın Cevheri, buyurun.

İ. CEVHER CEVHERİ (Adana) – Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; 7 ilâ 10 Temmuz 1998 tarihleri arasında Kopenhag'da yapılan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Parlamenter Asamblesi 7 nci Genel Kurul Toplantısı ülkemiz açısından olumlu bir hava içinde geçmiş ve yararlı sonuçlar elde edilmiştir.

Bilindiği gibi, AGİT-PA, 1990 yılında imzalanan Paris Şartıyla kurulmuş olup, Helsinki Nihaî Senedi ve Paris Şartını imzalayan 54 ülkenin parlamenterlerinden oluşan bir teşkilattır; Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika parlamentolarının buluştuğu çok geniş kapsamlı bir platformdur.

Bu yılki Genel Kurul toplantısı öncesinde toplanan üç ayrı komitede raportörlerin sundukları raporlar, önemli değişiklikler olmadan kabul edilerek Genel Kurula gelmiş ve oylanarak kabul edilmiştir. Toplantıların son günü kabul edilen ve Kopenhag Deklarasyonu adı altında yayımlanan sonuç metninde, esas itibariyle, AGİT yapı, kurum ve perspektiflerinin geliştirilmesine dair öneriler yer almıştır.

Kosova meselesi, özel madde olarak ele alınmış, İbrahim Rugova'nın özel temsilcisi Rıza Niki, Rusların usulî itirazlarına rağmen, dinlenilmiştir. Kosova'da alınması gereken tedbirlerle ilgili önerileri kapsayan özel madde büyük bir ekseriyetle kabul edilmiş, verdikleri değişiklik önergeleri reddedilen Ruslar yalnız kalmışlardır. Bu vesileyle, Rusya Federasyonunun, Ortodoks - Slav milliyetçiliği adına, her zeminde Sırpların koruyuculuğunu üstlendikleri bir kere daha teyit edilmiştir.

Sonuç belgesinde AGİT ekonomik şartı hazırlanmasına ilişkin tavsiyeler de yer almıştır. Bu meyanda, bütün AGİT ülkelerinin kuvvetli bir piyasa ekonomisine kavuşturulması, malî istikrarın sağlanması, işsizliğin azaltılması, ticarî engellerin kaldırılarak sınır ötesi işbirliğinin geliştirilmesi gereği vurgulanmaktadır. AGİT'in sadece insan haklarıyla ve çatışmaların önlenmesiyle değil, ekonomik konularla da daha fazla ilgilenen bir teşkilat haline gelmesi de bir hedef olarak konulmaktadır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Kopenhag Deklarasyonuna, özellikle Nordik ülkelerin ve Yunanlı parlamenterlerin dahil ettirmek istedikleri Türkiye aleyhtarı karar tasarıları esastan reddedilmiştir. Böylece, 1992 yılından beri ilk defa, ülkemize ilişkin olumsuzluklar içermeyen bir deklarasyon elde edilmiştir.

Haksız ve mesnetsiz argümanlarla ülkemizle uğraşmayı kendilerine iş edinmiş bazı parlamenterler, bu yıl da aynı hasmane tavırlarını sürdürmüşlerdir. Bunların sadece insan hakları ve demokrasi ideali için hareket ettiklerine inanmak çok güçtür. Çeşitli iç ve dış mihrakların, bu kişileri, bazı etkili yöntemler kullanarak yönlendirdiklerine dair kanaat taşımaktayım. Dışişlerinin ve ülkemiz lehine lobi faaliyetlerinde bulunan gönüllü kuruluşlarımızın bu noktaya bilhassa dikkatlerini çekmek isterim.

Üç yıldır AGİT-PA Türk Grubu üyesi olarak görev yapmaktayım. Bugüne kadar ülkemize yönelik karar tasarılarına direnmekten ve savunma yapmaktan başka bir şeye fırsat bulamıyorduk. Ancak, bu yıl, mutat savunma görevimize ilaveten, çalışmalara çok ciddî katkılarda bulunduk. Her üç komitede de görev yapan arkadaşlarımız, söz alarak, önemli sunuşlarda bulunmuşlardır.

AGİT-PA 7 nci Genel Kurulunda başarılı olmamıza katkı sağlayan Dışişleri Bakanlığımıza ve grup sekreteryamıza, bu vesileyle teşekkür etmek isterim.

Ayrıca, bu önemli toplantı hakkında, kısa da olsa, Yüce Heyetinize bilgi sunma fırsatını verdikleri için, Sayın Başkana da şükranlarımı arz eder, hepinizi saygılarımla selamlarım. (Alkışlar)

BAŞKAN – Sayın Cevheri, çok teşekkür ediyorum.

BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, yine, AGİT üyesi Sabri Tekir Yüce Heyete bilgi sunacaklar.

Sayın Tekir, buyurun efendim.

SABRİ TEKİR (İzmir) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Parlamenter Asamblesinin 7-10 Temmuz 1998 tarihlerinde Kopenhag'da yapılan 7 nci Genel Kurul Toplantısına, Türk heyetinin bir üyesi olarak katıldık.

Biraz önce bilgi veren arkadaşlarımızın da ifade ettikleri gibi, bu konuda, özellikle gündemdışı konuşmaların çok kısa süreli olması nedeniyle, bir grup halinde, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatında alınmış olan kararlarla ilgili birtakım bilgileri Yüce Meclisin ıttılaına arz etmek üzere, birkaç arkadaş söz almış bulunmaktayız. Bu sözü verdiklerinden dolayı da, Sayın Başkanımıza teşekkürlerimi arz etmek istiyorum.

Avrupa'nın ortasında, Bosna-Hersek'ten sonra yeni bir insanlık trajedisi olan ve bütün Balkan bölgesinin de güvenliğini tehdit etme istidadı gösteren Kosova sorunu, AGİT-PA'nın da gündeminde özel bir madde olarak yer almıştır. Toplantı sonucunda, bu konuda bir karar kabul edilmiştir ki, bu karar da, gerçekten, hem Türkiye açısından ve hem de Kosovalılar açısından son derece sevindirici bir karar olmuştur.

Bahsedilen karar hakkında, Yüce Meclise, belli noktalarla dahi olsa, bir yerde bilgi vermeyi görev olarak kabul ediyor ve "Kosova Hakkında Deklarasyon" başlığını taşıyan bu karardaki Kosova'ya ilişkin başlıca unsurları arz etmeye çalışıyorum.

Bu deklarasyonda, Sırbistan-Karadağ'dan oluşan Yugoslavya Federal Cumhuriyetinin, Kosova'daki sivil halka karşı giriştiği saldırı şiddetle kınanmakta, bu çatışmanın çözümlenememesi halinde, bütün Balkan bölgesini etkileyebilecek bir tehlike potansiyeli yarattığına dikkat çekilmektedir.

Bunun dışında, Kosova konusunun, sadece yol açtığı ağır insan hakları ihlalleri nedeniyle değil, bütün bölgenin güvenliği bakımından da, uluslararası toplumun müdahalesini gerektiren bir durum olduğu teyit edilmektedir. Bu da son derece önemli bir gelişmedir.

Yugoslavya'nın Kosova'ya yönelik saldırgan tutumundan vazgeçmesi sağlanıncaya kadar, Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer tüm ilgili devletlerin, Yugoslavya'ya ekonomik yaptırımlar uygulaması için çağrıda bulunulmaktadır.

NATO'nun, uluslararası hukuka uygun olarak ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin vereceği açık bir yetkiye dayanarak, Kosova'da, sivil halkı hedef alan saldırıları durdurmak amacıyla askerî güç kullanmasının uygun olacağı belirtilmektedir.

Öte yandan, Yugoslavya'nın toprak bütünlüğünün korunması, terörizme destek verilmemesi ve hiçbir nedenle terörist eylemlere başvurulmaması gerektiği vurgulanmaktadır.

Ayrıca, Kosova için, Yugoslavya'nın toprak bütünlüğü içerisinde güçlendirilmiş bir özerk statü tanınması ve bu amaçla, taraflar arasında derhal müzakerelere başlanması istenmektedir.

Son olarak, Kosova'nın yanı sıra, Sancak ve Voyvadina bölgelerine de uzun dönemli AGİT misyonları gönderilmesi talep edilmektedir.

Esasen, bu alınmış olan kararlara baktığımız zaman, Türkiye'nin, Kosova'ya yönelik dışpolitikasının temel esaslarını -bir yerde- ihtiva ettiğini de gözlemlemiş oluyoruz.

Sayın Başkan, değerli üyeler; Kosova sorununun, en kısa zamanda, AGİT ilkelerine uygun, barışçı yoldan müzakerelerle, acil ve kalıcı bir çözüme kavuşturulması, gerek ülkemizin Balkan bölgesinin barış ve istikrara kavuşmasındaki çıkarları gerekse kültürel ve tarihî bağlarımız bulunan ve oradaki Türk azınlığını da içeren Kosova Halkının daha büyük acılar çekmemesi için son derece önemli bulunmaktadır.

Malumlarınız olduğu üzere AGİT, üyeliği halen askıya alınmış olan Yugoslavya hariç, Kuzey Amerika'yı, Avrupa ve Avrasya'yı kapsayan 54 üyeli bir örgüttür. Ancak, AGİT'in bu gibi çatışmaları önleyecek özel bir askerî gücü ve yaptırım imkânı bulunmadığından, aldığı kararların uygulanması için, bütün Batılı örgütlerin ve üye devletlerin, AGİT Parlamentosunun ortaya koyduğu siyasî iradeye uygun şekilde, iyi niyetle, soruna çözüm aramaları gerekmektedir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN – Buyurun efendim.

SABRİ TEKİR (Devamla) – AGİT'in etkin üyelerinden biri olan ve pek çok AGİT ülkesiyle özel bağları bulunan ülkemizin, gerek Kosova gerek Balkan ve Kafkas bölgelerindeki diğer çatışmaların acil ve kalıcı çözümlere kavuşturulması yönündeki çabalarının artarak devam ettirilmesinin zorunlu olduğu kanaatini taşıyorum. Bu konuda, Türkiye Büyük Millet Meclisi ile Dışişleri Bakanlığımız arasında bilgi akışı ve ortak çalışmaların, önümüzdeki dönemde daha da geliştirilerek devam ettirilmesi gerektiğine inanıyorum.

Bu çerçevede, Doğru Yol Partisinden, AGİT'in üyesi olarak Asambleye katılmış olan sayın arkadaşımızın biraz önce ifade ettiği gibi, memnuniyetle ifade etmek istiyorum ki, bu Asamblede, bir Türk üye, Başkan Yardımcısı olarak seçilmiş bulunmaktadır. Ben, Başkan Yardımcısı olarak seçilen AGİT Parlamenter Asamblesi Türk Grubu Başkanı Sayın Tekin Enerem arkadaşımıza görevinde başarılar diliyorum ve gerçekten de, uluslararası platformlarda aktif hareket edildiği zaman, birçok konuda olumlu sonuçların alınabileceği kanaatimi ifade etmek istiyorum.

Bu duygu ve düşüncelerle, hepinizi tekrar saygıyla selamlıyor ve Sayın Başkana da, bu takdir hakkını kullanarak gündemdışı konuşmayı verdiğinden dolayı teşekkür ediyorum. (Alkışlar)

BAŞKAN – Sayın Tekir, Başkanlık da, tüm arkadaşlarınızın Avrupa'da gösterdiği bu gayretten dolayı size teşekkür eder.

Sayın milletvekilleri, gündemdışı görüşmeler tamamlanmıştır.

Bir Meclis araştırması önergesi vardır.

Sayın üyenin oturduğu yerden okumasını oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler.. Etmeyenler... Kabul edilmiştir.

Önergeyi okutuyorum:

Yüzyıllardır devam etmekte olup, son yıllarda medyanın gündemine yerleşerek kamuoyunun dikkatini çeken, yöresel deyişle "çocukların satılması" doğru bir deyimle çocuk emeğinin kiralanması olgusu, kırsal alanda ve özellikle yoksul orman köylerinde yaşayan çocukların belli bir süre (4-5 ay) ailesinden ve köyünden ayrı olarak emeğini başkalarına satıp aile gelirine katkıda bulunmasıdır.

Çocuk emeğinin kiralanması olgusu, Sinop İlimizin Durağan ve kısmen Boyabat, Dikmen İlçelerine bağlı dağ köylerinde yaşanmaktadır. Gelenekselleşmiş bu düzen, çocuk emeğinin kiralanması ve yörenin zengin çiftçilerinin hayvanlarına ve diğer gündelik işlerinde kullanılması, içinde bulunduğumuz bilgi ve teknoloji çağı diye adlandırılan yüzyılın ayıbıdır.

Bu anlayışla, ilin bu konuyla ilgili olarak içinde bulunduğu durumun araştırılarak tespit edilmesi ve alınacak tedbirlerin belirlenerek ekonomik ve sosyal potansiyelin ortaya çıkarılması için Anayasanın 98 ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 104 ve 105 inci maddeleri gereğince bir Meclis araştırması açılmasını arz ederiz.

Gerekçe:

Hızlı ve dengeli kalkınmaya giden yolun bölgesel kalkınmadan geçtiği, dünyada yaygın olarak kabul gören bir görüştür. Bölgesel ve yöresel kalkınmanın temel amacı, bir yandan, ülke içindeki bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını azaltma, diğer yandan da, hedef bölgedeki ekonomik ve sosyal potansiyeli, tüm ülkenin refah düzeyini artıracak ve tabana yayacak biçimde hayata geçirmektir. Bu ise, her ülkenin ekonomik ve siyasî istikrarı için elzemdir.

– İlçede eğitim düzeyinin çok düşük seviyelerde olduğu, bunun nedeninin ise ilçeye atama yoluyla gelen öğretmenlerin hemen bölgeden ayrılmak istemesi, nasıl olsa gideceğim mantığıyla eğitim ve öğretime yeterli özeni göstermediğinden kaynaklandığı (örnek olarak, 1998 Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi birinci basamak sınavında, ilçe bazında bir öğrencinin başarılı olduğu tespit edilmiştir.)

– İlçede iş olanaklarının olmayışı nedeniyle sürekli sanayileşmiş kentlere iç göçün olduğu, 15 yaş üstü çocukların da bu göçün kapsamı içinde olması, 15 yaş altı çocuklara düşen sorumluluğu artırdığı,

– Son nüfus sayımında 28 bin olan ilçe nüfusunun 14 058'i yeşil karta sahip bulunduğu, dolayısıyla bölge insanının gelir seviyesinin çok düşük olduğu özellikle göze çarpmaktadır.

Her şeyden önemlisi, çocuk emeğinin kiralanması olgusunun bölgede ihtiyaç ile birlikte, toplumsal ve geleneksel bir alışkanlık haline dönüştüğü ve bunun yapılması gereken bir davranış biçimi olarak benimsendiği anlaşılmıştır.

Kadir Bozkurt (Sinop)

Mustafa Dedeoğlu (Muğla)

Abdülbaki Ataç (Balıkesir)

Fevzi Arıcı (İçel)

Mehmet Ağar (Elazığ)

Nurhan Tekinel (Kastamonu)

Mahmut Duyan (Mardin)

Mahmut Nedim Bilgiç (Adıyaman)

Yusuf Bahadır (Trabzon)

Mehmet Gözlükaya (Denizli)

Zeki Ertugay (Erzurum)

Mehmet Gölhan (Ankara)

Cihan Paçacı (Elazığ)

Ünal Erkan (Ankara)

Osman Çilsal (Kayseri)

Mehmet Tatar (Şırnak)

Yusuf Bacanlı (Yozgat)

Hasan Karakaya (Uşak)

Ahmet Sezal Özbek (Kırklareli)

Hacı Filiz (Kırıkkale)

Ertuğrul Eryılmaz (Sakarya)

Tahsin Irmak (Sıvas)

Bayar Ökten (Şırnak)

Ömer Bilgin (Isparta)

Nevzat Köse (Aksaray)

26- Halil Yıldız (Isparta)

Mustafa Kemal Aykurt (Denizli)

Mustafa Çiloğlu (Burdur)

Mehmet Ali Yavuz (Konya)

Sabri Güner (Kars)

İrfettin Akar (Muğla)

BAŞKAN – Bilgilerinize sunulmuştur.

Önerge gündemde yerini alacak; Meclis araştırması açılıp açılmaması hususundaki öngörüşme, sırasında yapılacaktır.

Komisyondan istifa önergesi vardır; okutuyorum:

Adalet Komisyonu üyeliğinden istifa ediyorum. Gereğini saygılarımla arz ederim.

Rıza Ulucak

Ankara

BAŞKAN – Bilgilerinize sunulmuştur.

Danışma Kurulunun bir önerisi vardır; okutup oylarınıza sunacağım:

Danışma Kurulu Önerisi

No: 127

Genel Kurulun 14.7.1998 tarihli 121 inci Birleşiminde gündeme alınması kabul edilen Başbakan Mesut Yılmaz hakkındaki (11/17) esas numaralı gensorunun, gündemin "Özel Gündemde Yer Alacak İşler" kısmında yer almasının ve görüşmelerinin 20.7.1998 Pazartesi günkü birleşimde yapılmasının Genel Kurulun onayına sunulması, Danışma Kurulunca uygun görülmüştür.

Hikmet Çetin Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı

Salih Kapusuz Uğur Aksöz Fazilet Partisi Grubu Anavatan Partisi Grubu

Başkanvekili Başkanvekili

Saffet Arıkan Bedük Metin Bostancıoğlu

Doğru Yol Partisi Grubu Demokratik Sol Parti Grubu Başkanvekili Başkanvekili

Önder Sav Mahmut Yılbaş

Cumhuriyet Halk Partisi Grubu Demokrat Türkiye Partisi Grubu

Başkanvekili Başkanı

BAŞKAN – Öneriyle ilgili söz talebi?.. Yok.

Öneriyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Öneri kabul edilmiştir.

Gündemin "Seçim" kısmına geçiyoruz.

BAŞKAN – Adalet Komisyonunda boş bulunan ve Fazilet Partisi Grubuna düşen 1 üyelik için Van Milletvekili Sayın Fethullah Erbaş aday gösterilmiştir.

Bu arkadaşımızın seçimi hususunu oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir. Hayırlı hizmetlere vesile olsun inşallah.

Sayın milletvekilleri, gündemin "Kanun Tasarı ve Teklifleriyle Komisyonlardan Gelen Diğer İşler" bölümüne geçiyoruz.

Önce, mutat olduğu üzere, yarım kalan işlerden başlayacağız.

BAŞKAN – Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 83 üncü Maddesinin Değiştirilmesine Dair Kanun Teklifinin ikinci müzakeresine başlayacağız.

Komisyon?.. Hazır değil.

Müzakeresi ertelenmiştir.

BAŞKAN – 1076 Sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askerî Memurlar Kanunu ile 1111 Sayılı Askerlik Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifinin maddeleri, üzerindeki önergelerle birlikte, İçtüzüğün 88 inci maddesine göre Komisyona geri verilmişti.

Komisyon, raporunu henüz vermediğinden teklifin müzakeresini erteliyoruz.

BAŞKAN – Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu Tasarısının müzakeresine başlayacağız.

Komisyon?.. Hazır değil.

BAŞKAN – Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun Tasarısının müzakeresine başlayacağız.

Komisyon?.. Hazır değil.

Müzakeresi ertelenmiştir.

Komisyon?.. Hazır.

Hükümet?.. Hazır.

Sayın milletvekilleri, geçen birleşimde, tasarının 72 nci maddesi üzerindeki görüşmeler tamamlanmış, verilen önergelerden 4'ü kafi imza bulunmadığından işlemden kaldırılmıştı.

Şimdi, madde üzerindeki Anayasaya aykırılık önergesini okutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Aslan Polat Mustafa Ünaldı Zeki Ergezen

Erzurum Konya Bitlis

Yakup Budak Celal Esin Mehmet Altınsoy

Adana Ağrı Aksaray

Rıza Ulucak Muhammet Polat Mustafa Yünlüoğlu

Ankara Aydın Bolu

Zülfikar Gazi Naimi Barım Tevhit Karakaya

Çorum Elazığ Erzincan

Ömer Özyılmaz Sıtkı Cengil Ahmet Çelik

Erzurum Adana Adıyaman

Ziyattin Tokar Faruk Ekinci Ersönmez Yarbay Ağrı Ankara Ankara

İsmail Özgün Musa Okçu Mehmet Aykaç Balıkesir Batman Çorum

Sacit Günbey Vehbi Hatipoğlu Abdulilah Fırat Diyarbakır Diyarbakır Erzurum

Şinasi Yavuz Mehmet Sılay Fuat Fırat Erzurum Hatay İstanbul

Hüseyin Kansu Osman Yumakoğulları Ali Oğuz İstanbul İstanbul İstanbul

Zeki Ünal Musta Kemal Ateş Osman Pepe Karaman Kilis Kocaeli

Hanifi Demirkol Kahraman Emmioğlu Turhan Alçelik Eskişehir Gaziantep Giresun

Mustafa Köylü İsmail Yılmaz Avni Doğan Isparta İzmir Kahramanmaraş

Abdullah Özbey Zeki Karabayır Memduh Büyükkılıç Karaman Kars Kayseri

Kemal Albayrak Cafer Güneş Hüseyin Arı Kırıkkale Kırşehir Konya

Veysel Candan Lütfi Yalman Metin Perli Konya Konya Kütahya

Hüseyin Olgun Akın Nezir Aydın Ahmet Nurettin Aydın Ordu Sakarya Siirt

Abdulkadir Öncel Feyzi İnceöz Kemalettin Göktaş Şanlıurfa Tokat Trabzon

İlhan Sungur Şaban Şevli Kâzım Arslan Trabzon Van Yozgat

Remzi Çetin Rıza Güneri Ahmet Derin Konya Konya Kütahya

Fikret Karabekmez Bülent Arınç Hüseyin Yıldız Malatya Manisa Mardin

Sabahattin Yıldız Salih Katırcıoğlu Hasan Hüseyin Öz Muş Niğde Ordu

Cevat Ayhan Latif Öztek Musa Demirci Sakarya Samsun Sıvas

Abdullah Arslan Bekir Sobacı Şeref Malkoç Tokat Tokat Trabzon

Maliki Ejder Arvas İlyas Arslan Abdullah Örnek Van Yozgat Yozgat

BAŞKAN – Sayın Komisyon?..

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU BAŞKANI BİLTEKİN ÖZDEMİR (Samsun) – Katılmıyoruz Sayın Başkan.

BAŞKAN – Sayın Hükümet?..

MALİYE BAKANI ZEKERİYA TEMİZEL (İstanbul) – Sayın Başkan, kesinti yapılan miktarın, ayın 20 nci günü akşamına kadar vergi dairesine yatırılmasına ilişkin bir belirlemenin, Anayasaya aykırı olabileceğini düşünmek imkânsız gibi gözüküyor; bu nedenle, katılmak mümkün değildir efendim.

BAŞKAN – Önerge sahiplerinden...

ASLAN POLAT (Erzurum) – Gerekçe okunsun efendim.

BAŞKAN – Gerekçeyi okutuyorum:

Gerekçe:

Sosyal denge ve eşitlik ilkesine aykırıdır.

BAŞKAN – Önergeye Komisyon ve Hükümet katılmadılar; gerekçe, arz ve ifade olundu.

BEKİR SOBACI (Tokat) – Karar yetersayısının aranılmasını istiyorum efendim.

Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler_ Kabul etmeyenler_

BAŞKAN – Türkiye Büyük Millet Meclisinin 123 üncü Birleşiminin İkinci Oturumunu açıyorum.

Çalışmalarımıza kaldığımız yerden devam edeceğiz.

BAŞKAN – Sayın Komisyon ve Sayın Hükümet yerlerini aldılar.

Anayasaya aykırılıkla ilgili önergenin oylanmasını tekrarlayacağım; karar yetersayısını arayacağım.

Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Karar yetersayısı vardır; önerge kabul edilmemiştir.

Sayın Yıldız, şu oturan arkadaşlarımızı, bakanları da dikkate almak suretiyle, özel olarak sayar mısınız. Özel olarak, bakanları da çift sayarak...

Sayın Komisyon, efendim, çerçeve 72 nci maddenin başlığı şöyle: "7338 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir." (Gürültüler)

Efendim?.. Ses gelmiyor mu?..

DEVLET BAKANI YÜCEL SEÇKİNER (Ankara) – Bu arkadaş ne sayıyor?..

BAŞKAN – Efendim, ben rica ettim...

BAŞKAN – Efendim, müsaade buyurun... Sayın Seçkiner... Sayın Seçkiner...

DEVLET BAKANI YÜCEL SEÇKİNER (Ankara) – Otur yerine!..

KÂTİP ÜYE HALUK YILDIZ (Kastamonu) – Ne diyorsun be!..

BAŞKAN – Sayın Seçkiner... Sayın Seçkiner...

DEVLET BAKANI YÜCEL SEÇKİNER (Ankara) – Otur yerine!..

KÂTİP ÜYE HALUK YILDIZ (Kastamonu) – Ne diyorsun!.. Sen kimsin?!..

BAŞKAN – Sayın Seçkiner... Sayın Seçkiner...

KÂTİP ÜYE HALUK YILDIZ (Kastamonu) – Sen kimsin yahu!.. Şuna bak...

BAŞKAN – Sayın Yıldız, bir dakikanızı rica edeyim... Oturun efendim...

DEVLET BAKANI YÜCEL SEÇKİNER (Ankara) – Otur yerine!.. Niye sayıyorsun?..

MAHMUT BOZKURT (Adıyaman) – Bulunduğun makamdan utan...

KÂTİP ÜYE HALUK YILDIZ (Kastamonu) – Bana bağırmaya ne hakkın var!..

BAŞKAN – Sayın Seçkiner... Sayın Seçkiner...

DEVLET BAKANI YÜCEL SEÇKİNER (Ankara) – Efendim, siz tamam diyorsunuz, Kâtibiniz sayıyor...

BAŞKAN – Sayın Seçkiner, ben işlemi tamamladım, neticeye müessir hiçbir hal yok; siz her şeye müdahale ederseniz bu iş yürümez.

ALİ RIZA BODUR (İzmir) – Sayın Kâtip üye size saygısızlık yapıyor Sayın Başkan.

BAŞKAN – Efendim, ben söyledim, ben rica ettim; anlatamıyorum ki...

ÜLKÜ GÜNEY (Bayburt) – Tamam efendim; oylamaya geçelim.

BAŞKAN – Peki.

Sayın Komisyon, arz ettim; buradaki, aşağıdaki düzenlemenin, ibarenin başında 3 rakamı da bulunduğuna göre, kanun düzenleme tekniği itibariyle, bu fıkra değil, bent olmalı. Öyleyse, burayı "9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası" değil "3 numaralı bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir" diye düzeltiyoruz.

Doğru mu efendim?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU BAŞKANI BİLTEKİN ÖZDEMİR (Samsun) – Tamamdır Sayın Başkan.

BAŞKAN – Peki, teşekkür ederim.

Önerge üzerindeki işlemler tamamlandığına göre maddeyi bu izah ettiğim şekliyle oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde okunduğu şekliyle, düzeltilmiş biçimiyle kabul edilmiştir.

73 üncü maddeyi okutuyorum:

MADDE 73 - 7338 sayılı Kanunun 16 ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Madde 16 - Veraset ve intikal vergisi aşağıda yazılı oranlar üzerinden alınır.

Veraset yoluyla İvazsız

intikallerde intikallerde

vergi oranı vergi oranı

Matrah (yüzde) (yüzde)

İlk 10.000.000.000 lira için 1 10

Sonra gelen 20.000.000.000 lira için 3 15

Sonra gelen 40.000.000.000 lira için 5 20

Sonra gelen 80.000.000.000 lira için 7 25

Matrahın 150.000.000.000 lirayı

aşan bölümü için 10 30

Futbol müsabakalarına ait müşterek bahislerle gerçek ve tüzel kişilerce düzenlenen yarışma ve çekilişlerde kazanılan ikramiyelerde oran % 20 olarak uygulanır. İkramiyenin ayni olarak ödenmesi halinde, fatura değeri esas alınır.”

BAŞKAN – Maddeyle ilgili olarak Doğru Yol Partisi Grubu adına Sayın Tayyar Altıkulaç.

Gruplar adına başka söz talebi var mı efendim?

MAHMUT YILBAŞ (Van) – Var Sayın Başkan.

BAŞKAN – Doğru Yol Partisi Grubu adına, Sayın Tayyar Altıkulaç, buyurun.

DYP GRUBU ADINA TAYYAR ALTIKULAÇ (İstanbul) – Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; görüşülmekte olan 626 sıra sayılı kanun tasarısının Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesini değiştiren 73 üncü maddesi üzerinde, Doğru Yol Partisi Grubunun görüşlerini arz etmek üzere söz almış bulunuyorum; sözlerime başlarken, şahsım ve Grubum adına sizleri selamlıyorum, saygılarımı sunuyorum.

Tasarının bu maddesiyle Veraset ve İntikal Vergisi oranları ve vergi tarifesi matrah dilim tutarları değiştirilmektedir. Bu yapılırken, varislere uygulanan farklı vergi oranları da birleştirilmiş, füru, eşler, ana-babalar ile kardeşler, büyükanne-büyükbaba ve onların füruu şeklindeki ikili uygulama da tevhit edilerek aynı vergi oranlarıyla yükümlü kılınmışlardır.

Sayın milletvekilleri, küçük-büyük herkes için ölüm mukadderdir. Bu sonucu, tabiî olarak, veraset ve intikal konuları takip edecektir. Bu gerçek, dilimizde "ölüm hak, miras helal" sözüyle ifade edilmiştir. Çoğu ölüm sonrasında, varisler birden fazla olduğuna göre ve hergün binlerce kişi ölümü tattığına göre, veraset ve intikal konusunun, toplumumuzda, geniş kitleleri ilgilendirdiğine şüphe yoktur. Bu itibarla, gerek veraset ve intikal konularının gerekse varislere intikal eden aynî ve nakdî varlığın vergilendirilmesinin makul, gerçekçi ve toplumun beklentilerine uygun şekilde düzenlenmesi önem arz etmektedir.

Vergi ödeme, hiç şüphesiz, kanunî bir zorunluluk olduğu kadar, aynı zamanda, manevî bir sorumluluktur. Bu yükümlülüğün dinî bir görev olan zekat müessesesiyle karıştırılması, bazılarının ileri sürdüğü gibi, yapılan zekat ödemeleri gerekçe gösterilerek, vergi kaçırmanın meşruiyeti şeklinde bir anlayışa sığınılması kesinlikle yanlıştır.

Güvenlik içerisinde, ayyıldızlı bayrağın gölgesinde yaşayan, sağlık, eğitim gibi hizmetlerden yararlanan, kısacası, bu ülkenin havasını soluyup suyunu içen herkes, gücü nispetinde vergi borcunu ödemekle mükelleftir. Devlete düşen de, vergi yükünü topluma paylaştırırken, adil olmak, herkese taşıyabileceği yükü yüklemek; topladığı vergileri, lüks ve israfa dalmadan, ülke ve toplum yararına değerlendirmektir.

Diğer taraftan, varisler arasında uygulanmakta olan farklı oranların birleştirilerek, ikili tablonun kaldırılmasının da doğru bir tercih olduğunu düşünüyoruz.

Değerli milletvekilleri, sözlerimi, bu değerlendirmelerle noktalarken, tasarının, ülkemiz ve milletimiz için hayırlı olmasını diliyor, Muhterem Heyetinizi, tekrar, saygıyla selamlıyorum. (DYP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Sayın Altıkulaç, teşekkür ediyorum.

Fazilet Partisi Grubunun görüşlerini ifade etmek üzere, Tokat Milletvekili Sayın Sobacı; buyurun. (FP Sıralarından alkışlar)

FP GRUBU ADINA BEKİR SOBACI (Tokat) – Sayın Başkan, değerli arkadaşlar; 626 sıra sayılı, birçok kanunda değişiklik yapan vergi kanunu tasarısının, Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinde üzerinde değişiklik yapan 73 üncü maddesi üzerinde Fazilet Partisi Grubu adına söz almış bulunuyorum; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Bu madde, elan meri Kanunda, sıhriyet bağına göre usul ve füru varisler kategorisinde değişiklik yaparak, olumlu bir adım olarak, bu meri Kanundaki "kardeşler, büyükana, büyükbaba ve füruu için" ve ayrıca "füruu, eşler, ana ve baba için" olarak iki kategoriye ayırarak yapılan düzenlemeyi tek kategoriye indiriyor ve veraset yoluyla intikallerde vergi oranını birtakım dilimlere bölerek, 10 milyar lira için yüzde 1 ; 20 milyar lira için yüzde 3 ; 40 milyar lira için yüzde 5 ; 80 milyar lira için yüzde 7 ve son birim, 150 milyar lirayı aşan bölüm için de yüzde 10 veraseten intikal eden miktarlardaki vergileme yüzdelerini içeriyor.

Meri Kanunda altı dilimde vergilendirme vardı; burada, miktarlar, beş dilime düşürülüyor.

9.12.1997 tarih ve 10347 sayılı Kararnameyle, 1.1.1998 tarihinden geçerli olarak, bu miktarlar, 500 milyon liradan başlayarak 7,5 milyar liraya kadar yükseltilmiş. Bugün yapılmakta olan düzenlemeyle, en üst dilim, 150 milyar lirayı aşan bölüm olarak değerlendiriliyor.

Şimdi, ben, burada, merak ediyorum, Türkiye'de, 1 trilyon lira, bugün 4 milyon dolar yapmıyor; ama, sitelerde, 1 milyon dolara, 2 milyon dolara, daireler satılıyor. Maliye bürokratları ve Bakanlığın, acaba, burada "1 trilyon lirayı aşan bölüm için" diyerek, niye 1 trilyon rakamını ilave etmediklerini merak ediyorum ve üst gelir gruplarını da burada bir koruma amacı yattığını ifade etmek isterim. Türkiye'de, İstanbul'da, bugün 10 milyon dolara yalılar, Boğazın arka sırtlarında 2-3 milyon dolara villalar satılıyor. Onun için, bu düzenleme gerçekçi değildir. Bu bazı buraya koymak lazım ki, daha sonra yeniden değerleme oranlarıyla gerçekten çok düşük tutulan, yüzde 10'da dondurulan bu kısmın da önü açılmış olsun. Ben, sosyal devletin ve adil bir sistemin de düzeltilmesi ve telafisi olmasını temenni ediyorum. Buraya mutlaka trilyon bölümünü, miktarını yazmakta fayda var. Buradaki kaçmanın ana amacını, ben, böyle anlıyorum.

Şimdi, bu birimleri, bu bölümleri, Vergi Usul Kanunundaki yeniden değerleme sistemiyle belli bir istikrara kavuşturuyoruz. Ayrıca, Bakanlar Kuruluna da yüzde 50 -artı, eksi- tolerans yetkisi veriyoruz. Tekrar ifade etmek istiyorum ki, buradaki 1 trilyonu aşan bölümü ilave etmekte ülke gerçekleri açısından zaruret vardır arkadaşlar.

Yine, bu maddenin son fıkrasında da şöyle deniliyor: "Futbol müsabakalarına ait müşterek bahislerle gerçek ve tüzelkişilerce düzenlenen yarışma ve çekilişlerde kazanılan ikramiyelerde oran yüzde 20 olarak uygulanır. İkramiyenin aynî olarak ödenmesi halinde, fatura değeri esas alınır."

Şimdi, değerli arkadaşlar, zannediyorum, bu maddenin düzenlenmesinde sistemin temelinde "vergilendirilmiş kazanç kutsaldır" anlayışı yatıyor. Kazancın kendisi kutsal değildir; kazancı doğuran argümanlar kutsaldır, emek kutsaldır. Burada kutsal olan emektir ve emeğe dayalı oluşmuş sermaye kutsaldır; ama, sistemin bu hâkim anlayışını değiştirmek lazım. Yoksa, o zaman, gayrimeşru kazançları da... Zaten bu kanunla kazanç tarifini, gelir tarifini ve harcama tariflerini genişlettik. Onun için, burada, Gelir Vergisinden daha düşük oranda, sadece bir kolon loto ve toto oynayarak, müşterek bahislere katılarak, 150 milyar, 300 milyar, 500 milyar kazanan insanlardan sadece yüzde 20 keseceksiniz; alın teriyle, göz nuruyla, riske girerek kazanan insanlardan da, kurumlardan da, yüzde 40'lara varan, yüzde 30'lara varan, bu müşterek bahislerde, yani, kumar diye ifade edebileceğimiz bahislerde kazanılandan daha az alacaksınız.

Türkiye'de, bugün, kumarhaneyi teşvik edip, turizmi istismar ederek kumarhanelerin açılmasını isteyen anlayış, aslında, kaybolan trilyonlarının peşine düşmüştür; ama, o trilyonların maliyeti, toplumun karşısına ve bizim karşımıza çok büyük bir fatura olarak çıktı.

"Turistler oynayacak bu kumarı" diyorlar. Türkiye'ye gelen -ister Musevi olsun ister Hıristiyan olsun isterse putperest olsun- insanların, duygularını, zaaflarını kullanarak, evrensel ve millî ahlak kurallarını istismar ederek, onlara kumar oynatarak para kazanan bir ülke imajı, aslında, Türkiye'yi, uluslararası camiada da sıkıntıya düşürmüştür.

Ben, bu düşüncelerle, bu maddede, inşallah, gerekli düzeltmelerin yapılacağını ümit ediyor, hepinize saygılar sunuyorum. (FP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Sayın Sobacı, teşekkür ediyorum.

Gruplar adına, Demokrat Türkiye Partisi Sayın Grup Başkanı talepte bulunmuştu, sonradan taleplerinden vazgeçtiler. Gruplar adına başka söz talebi yok.

Kişisel söz talebinde bulunan Sayın Aslan Polat; buyurun efendim. (FP sıralarından alkışlar)

ASLAN POLAT (Erzurum) – Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; hepinizi saygıyla selamlarım.

Konuşmama başlamadan önce, bir iki günden beri, Erzurum ve çevresinde meydana gelen, gerek terör olaylarından dolayı gerekse erozyon olaylarından dolayı -erozyon olayından dolayı İspir ve Bayburt'ta, terör olayından dolayı Aşkale'de meydana gelen üzücü olaylardan dolayı- ölenlere rahmet, mallarını ve yakınlarını kaybedenlere de, devletin yardımını dilerim.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; 626 sıra sayılı vergi kanunu tasarısının 73 üncü maddesi üzerinde, şahsım adına söz almış bulunuyorum; hepinizi saygıyla selamlarım.

Kanun tasarısı, eski halinde 50 milyon TL'den başlayan ilk dilimi, günün şartlarına uyum için 10 milyar TL'ye çıkarmakta ve 750 milyon TL olan son dilimi ise, 150 milyar TL üzeri olarak belirlemektedir.

Yine, eskiden, füru, eşler, ana ve babalar için, kardeşler, büyükanne, büyükbabalar için ve ikinci gruplar dışında kalanlar için de üç ayrı grupta tasnif edilen sıralamayı, veraset yoluyla intikaller ve ivazsız intikaller diye iki kategoriye ayırmakta. Füru, vesaire için yüzde 4 ve kardeşler, vesaire için yüzde 7 olan vergi nispeti, veraset yoluyla intikalde tek sütunda yüzde 1'e, bir ve ikinciler dışında kalanlar için yüzde 10 olan oran, ivazsız intikallerde de yüzde 10 olarak korunmakta ve Kanun, önceki haliyle, füru vesaire için yüzde 20, kardeşler vesaire için de yüzde 25 olan, son yüzdeler dışında kalanlar için yüzde 30 olan oranı, yeni haliyle de ivazsız intikallerde yüzde 30 olarak aynen korumuş olmaktadır.

Yine, Kanunun eski halinde "Bakanlar Kurulu, yukarıda yer alan matrah dilimlerini topluca 10 katına kadar artırmaya yetkilidir" kısmı, yeni değerler Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılacağı için, "Bakanlar Kurulu, bu suretle tespit edilen tutarları yarısına kadar artırmaya veya indirmeye yetkilidir" diye düzenlenmekte ve matrah, enflasyona göre otomatik olarak artırılıp, Bakanlar Kurulunun yetkisi azaltılmaktadır.

Yine, Kanunun ilk haliyle futbol müsabakalarına ait müşterek bahislerde yüzde 20 olan vergi nispeti aynen korunmuş, yalnız yeni haliyle futbol müsabakalarına gerçek ve tüzelkişilerce düzenlenen yarışma ve çekilişler ilave edilmesiyle bir nevi talih oyunları da kabul edilmiş ve zımnen de korunmuş gibi geliyor. Ayrıca, ikramiyenin aynî olarak ödenmesi halinde, mal veya hizmetlerin bedelinden ayrı olarak ikramiyeyi ödeyenlerce karşılanan vergiler ile masraflar dahil, fatura tutarı üzerinden kesinti yapılması öngörülmektedir.

Sayın milletvekilleri, Veraset ve İntikal Vergisi, özel mülkiyet ve miras haklarının geçerli olduğu ülkelerin hemen hepsinde yaygın bir şekilde uygulanan bir vergileme esasıdır. Sistemin temel unsurunu, devletin, kişinin miras hakkına dolaylı bir şekilde müdahale etmesi, mirasçıyla birlikte mirastan pay alması teşkil eder; hatta, devletin, miras hukuku yoluyla kendisini murisin mirasçıları arasına sokarak, mirastan direkt olarak pay aldığını görmek de mümkündür.

Türk Veraset ve İntikal Vergisi sistemi de, devletin, kişinin miras hakkına dolaylı ve dolaysız olarak müdahalesine imkân veren bir yapıya sahiptir.

Ülkemizde, devletin miras hakkına müdahalesinin üç yol ile gerçekleştirildiğini söylemek mümkündür.

1. Veraset ve İntikal Vergisi yoluyla, intikal konusu serveti vergilemek suretiyle mirastan bir pay almakta.

2. Servet intikalinin vergi dışı bırakılmasına yönelik olabilecek tasarruflara imkân bırakmamak için sağ kişiler arasındaki ivazsız intikalleri de yine bu verginin kapsamına almak suretiyle mirastan pay almakta.

3. Kendisini murisin kanunî mirasçıları arasına sokarak az da olsa mirastan direkt olarak pay alma imkânı yaratmaktadır.

Fakat, devlet, Veraset ve İntikal Vergisi yolu ile miras hakkına müdahale ederken, bu müdahalenin sonucunda sağlanacak vergi gelirlerinin genel bütçe gelirleri içerisinde önemli miktarlara ulaştığını söylemek de mümkün değildir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN – Buyurun.

ASLAN POLAT (Devamla) – Netice olarak, intikal konusu malların gerçek değerinin nevi ve miktar olarak tespitinin zorluğunun yanı sıra, mirasçı sayısının da çok olması, Veraset ve İntikal Vergisini devlet gelirleri içerisinde fazla etken bir seviyeye getirmemiştir. Mesela, Maliye Bakanlığının 1980 yılı rakamlarına göre, Veraset ve İntikal Vergisi tahsilatının bir önceki yıla göre artışı binde 3 olurken, Veraset ve İntikal Vergisi tahsilatının genel ve bütçe gelirleri içindeki payı 1980 yılında yine binde 3 olmuştur.

Netice olarak, devlet, vatandaşın, babasından kalan mirasından, çalışıp kazandığı her ücretten ve kazancından vergi almakta ve "vatandaş olmanın şartlarını taşıyın" demekte; ama, ona ücret öderken, hizmet götürürken ve en önemlisi, topladığı vergiyi dağıtırken acaba adil olabiliyor mu? Memuruna "yarım puan fazla vermem" diyen devlet baba, birilerine bedava fabrika arsası, yüzde 130 bono faizi ödeyip, binbir zorlukla okuttuğu kız evlatlarının, vergisiyle maaşını ödediği devlet memurlarınca ağzının kapatılarak üniversiteden atıldığını gören bir vatandaş, işte asıl o zaman hamisinin öldüğünü hissedip, mirassız ve korumasız ortada kaldığını hissediyor.

Maddenin milletimize hayırlı olmasını diler, hepinize saygılar sunarım. (FP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Sayın Polat, teşekkür ediyorum.

MALİYE BAKANI ZEKERİYA TEMİZEL (İstanbul) – Sayın Başkan, izin verir misiniz?

BAŞKAN – Sayın Maliye Bakanımız, bir açıklama yapma ihtiyacı hissettiler; buyurun efendim.

MALİYE BAKANI ZEKERİYA TEMİZEL (İstanbul) – Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; vergi yasa tasarımızdaki Veraset ve İntikal Vergisiyle ilgili düzenlemeler üzerinde iki gündür konuşuluyor. Ancak, buradan yapılan konuşmaların, kamuoyunda algılanamaması ya da yanlış algılanmış olabileceği endişesiyle, bazı açıklamaların yapılmasını gerekli gördük.

Matrah dilimleri, daha önceki dilimlerle kıyaslanmayacak derecede çoğaltıldı. İlk dilim 10 milyar lirayla başladı, 150 milyar liranın üzeri için yüzde 10 vergi uygulanacağı belirtildi ve bu miktarların da her sene yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle vergilendirileceği ilkesi getirildi. Dolayısıyla, artık, vergi, ödenemez bir durumda değil. Gerçek matrahların beyan edilmesi, gerçek değerlerin beyan edilmesi, özellikle de, Veraset ve İntikal Vergisi yoluyla karapara aklama gibi birtakım yöntemlerin kullanıldığı imajından kurtulunması, bu anlamda, gerçek anlamda sağlanmış oldu; sistemin yaratmış olduğu sorunlar olduğu gibi çözümlenmiş oldu.

Bu arada, yasanın düzenlenmesi sırasında gözümüzden kaçan bir konu olduğu daha sonradan bize intikal eden sorunlardan anlaşıldı. Özellikle, sağlıklarında çocukları arasında miraslarını paylaştırmak isteyen, kendilerinden sonra miras kavgasının doğmasını istemeyen anne ve babaların, çocuklarına, yaşamları sırasındaki ivazsız intikallerinde de, oranların birazcık daha düşük olması gereği bizce de makul karşılandı. Arkadaşlarımız bu konuda bir önerge hazırladılar ve "ivazsız intikaller, eğer, ana, baba, eş ve çocuklar arasında oluyor ise, bu takdirde, ivazsız intikallerde uygulanacak vergi oranı, yarısı oranında uygulansın" dediler; yani, yüzde 5 oranında uygulansın.

Değerli arkadaşlar, işte, Veraset ve İntikal Vergisinde yaptığımız düzenleme bu. Veraset ve İntikal Vergisi, vergi hukukumuzda, bir servet vergisidir. Servet vergilerinin, ödendiği zaman servetin dağılmasına neden olmaması gerekir; ödenebilecek bir nitelikte olması gerekir. Kendisine veraseten intikal etmiş olan bir gayrimenkulün, bir apartman dairesinin, gerçek değer üzerinden şu tarifeye göre vergisinin ödenmesi halinde o apartman dairesinin satılmasına neden oluyorsa, vergide bir terslik var demektir. İşte, bu düzenlemeyle bu terslik ortadan kaldırılmıştır, herhangi bir sorun kalmamıştır.

Değerli milletvekilleri, Veraset ve İntikal Vergisiyle ilgili düzenlemelerde, mirasın parçalanmasına, servetin dağılmasına engel olmayacak şekilde yapılan bu düzenleme, bundan sonra, gerçek miktarların beyanına neden olacak; vergi gelirlerinde, bu konuda, gerçek anlamda bir artış beklememekle birlikte, hiç değilse insanların yasadışı işlemlere kaymalarının önüne geçilmiş olacak. Dolayısıyla da, yapılan düzenleme doğru bir düzenlemedir. Yapılan işlem, sadece bundan ibarettir. Ancak, yapılan bu işlem üzerindeki eleştirileri hepiniz çok yakından dinlediniz; dolayısıyla, hiç değilse konunun bu kısmı daha açıklığa kavuşturulur ise, geri kalan kısımların, Parlamentonun gelenekleri içerisinde değerlendirilmesi daha kolay olacaktır diyor; hepinize saygılar sunuyorum. (DSP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN – Sayın Bakan, teşekkür ediyorum.

Sayın Kul, görüş beyan edecek mi efendim? Sayın Kul hazır değil.

Sayın Bilgir? Buradasınız.

Sayın Bilgir, zatıâlinize ne kadar eksüre vereyim efendim?

BAŞKAN — 1 dakika?.. Zaten süre yetmiyor size...

ÇETİN BİLGİR (Kars) – Sadece teşekkür etmeyeceğim...

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bilindiği gibi, Veraset ve İntikal Vergisi, intikalin nevine göre, bir tarifede üç ayrı gruba ayrılarak, artan oranda hesaplanmaktaydı. Karışıklığı, işlem çokluğu ve veraset yoluyla intikallerdeki oran yüksekliği nedenleriyle, sızlanmalara sebep olan tarife yeniden düzenlenmiş. Yeni düzenlenen tarifiyle, intikal nevileri, veraset yoluyla intikaller ve ivazsız intikaller olarak iki gruba ayrılmış ve birinci grupta veraset yoluyla intikallere, ikinci grupta ise ivazsız intikale ilişkin oranlara yer verilmiştir.

Veraset yoluyla intikallerden yüzde 1 ilâ yüzde 10 arasında cüzî bir vergi alınması sağlanmaktadır. Diğer taraftan, tarifenin ilk dilim tutarı olan 500 milyon lira, 20 kat artırılmak suretiyle, 10 milyara yükseltilmiştir, diğer dilim tutarları da buna paralel olarak artırılmış bulunmaktadır.

Ayrıca, matrah dilimlerinin her yıl yeniden değerleme oranında artırılması esası getirilmiş ve Bakanlar Kuruluna da, matrah dilim tutarlarının yarısına kadarını artırma ve azaltma yetkisi verilmiştir.

Öte yandan, öteden beri, spor-toto ve spor-lotodan kazanılan ikramiyelerde uygulandığı gibi, yarışma ve çekilişlerde kazanılan ikramiyeler üzerinden de yüzde 20 oranında vergi tevkifatı yapılması esası getirilmiştir; iyi bir düzenlemedir, katılıyorum.

Saygılar sunuyorum. (DSP ve ANAP sıralarından alkışlar)

İSMAİL ÖZGÜN (Balıkesir) – Sayın Başkan, Sayın Bakana bir soru sorabilir miyim?

MUSTAFA KÖYLÜ (Isparta) – Sayın Başkan, benim de sorum var.

BAŞKAN – Efendim, bir tespit edelim sayıyı.

Efendim, başka soru sormak isteyen var mı? Yok.

Sayın Özgün, buyurun efendim.

İSMAİL ÖZGÜN (Balıkesir) – Sayın Başkanım, delaletinizle, Sayın Bakana bir soru arz etmek istiyorum: Tasarının 73 üncü maddesinin son fıkrasında "Futbol müsabakalarına ait müşterek bahislerle gerçek ve tüzel- kişilerce düzenlenen yarışma ve çekilişlerde kazanılan ikramiyelerde oran yüzde 20 olarak uygulanır. İkramiyenin aynî olarak ödenmesi halinde, fatura değeri esas alınır" denilmektedir. Bu, tek oranlı bir vergileme, burada, eski mevzuatta da vardır, o korunuyor; ancak, Gelir Vergisi oranlarımızın yüzde 20'den başlanacağı dikkate alınırsa, bu oranın yüzde 20'nin üzerinde bir nispette tespit edilmesi daha doğru olmaz mı diye Sayın Bakana arz ederim?

BAŞKAN – Sayın Bakan, buyurun efendim.

BAŞKAN – Teşekkür ediyorum Sayın Bakan.

Sayın Köylü, buyurun efendim.

Şimdi, burada, Gelir Vergisi ödeyen mükellefler, ekonomiye katkıda bulunan ve daha önceki yıllarda da yine vergi ödemiş kişiler ve kurumlar, diğer tarafta ise arızî bir durum söz konusudur.

Biz, ekonomiye katkıda bulunan, istihdam imkânı sağlayan kişi ve kuruluşlara biraz daha teşvikçi olabilmek için ya onların vergi dilimlerini düşürmek mecburiyetindeyiz veyahut da bu arızî gelirlerdeki vergi oranını artırmak durumundayız.

Sayın Bakan, bu hususta ne düşünüyor, onu öğrenmek istiyorum.

BAŞKAN – Sayın Bakan, buyurun efendim.

MALİYE BAKANI ZEKERİYA TEMİZEL (İstanbul) – Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Efendim, Sayın Köylü, trilyonlarca lira veya sınırsız şekilde elde edilen bu tür ivazsız intikallerdeki vergi oranını yüzde 20 olarak belirlediler; ama, yüzde 30, son limiti yüzde 30 yeni getirilen tasarıya göre.

Ancak, şu hususu açıkça ifade etmek gerekiyor Sayın Köylü: Gelir Vergisinin mantığıyla Veraset ve İntikal Vergisinin mantığı birbirinden farklıdır. Biraz önce de belirttiğim gibi, Veraset ve İntikal Vergisi, servet ve servet transferi üzerinden alınan bir vergidir; dolayısıyla, servet veya servet transferi üzerinden alınan vergiler birçok ülkede ya yoktur ya da o servetin çözülmesine neden olmayacak şekilde düşük oranlarla uygulanır ve bunun daha değişik, daha yüksek uygulanması, özellikle, yaşamında belki bir defa, yani taş çatlasa bir defa, iki defa şansı tutan çok şanslıdır büyük bir ihtimalle, ilk defa olacak veya şansı tutacak bu insanlardan bu vergi alındıktan sonra, bunun işletilmesi suretiyle kazanılan paralardan, ayrıca, zaten Gelir Vergisi alınacaktır; bu ortadan kaldırılmamaktadır. Bu, sistemi tamamlayan bir unsurdur; dolayısıyla da, şimdiye kadarki vergi teorisi ve Türkiye uygulamaları böyle bir düzenlemeyi zorunlu kılmaktadır.

BAŞKAN – Sayın Bakan, teşekkür ediyorum.

Madde üzerindeki görüşmeler tamamlanmıştır.

Şimdi, maddeyle ilgili verilmiş 15 önerge vardır; ancak, 3 fıkra olması hasebiyle, 12 önergeyi geliş sırasına göre okutacağım ve sonra aykırılık derecesine göre işleme tabi tutacağım.

Buyurun efendim.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 626 sıra sayılı kanun tasarısının 73 üncü maddesinde yer alan Veraset ve İntikal Vergisi oranlarının ivazsız intikallere ilişkin kısmının aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ve talep ederiz.

Mehmet Gözlükaya Hacı Filiz Sabri Güner

Denizli Kırıkkale Kars

Tahsin Irmak İrfettin Akar

Sıvas Muğla

İvazsız intikallerde vergi oranı yüzdesi: 5,10, 15, 20, 25

İvazsız intikallerde vergi oranı yüzdesi: 5, 10, 15, 20, 25

İsmail Özgün Lütfi Yalman Nezir Aydın Balıkesir Konya Sakarya

Zeki Karabayır Hayrettin Dilekcan Yakup Budak Kars Karabük Adana

Ertan Yülek Ahmet Doğan Osman Hazer Adana Adıyaman Afyon

Celal Esin Cemalettin Lafçı Rıza Ulucak Ağrı Amasya Ankara

Muhammet Polat Alaattin Aydın Suat Pamukçu Aydın Batman Bayburt

Abdulhaluk Mutlu Mustafa Yünlüoğlu İsmail Coşar Bitlis Bolu Çankırı

Zülfikar Gazi Ramazan Yenidede Lütfü Esengün Çorum Denizli Erzurum

Sıtkı Cengil Ahmet Çelik Sıddık Altay Adana Adıyaman Ağrı

Murtaza Özkanlı Faruk Ekinci Musa Okçu Aksaray Ankara Batman

Altan Karapaşaoğlu Ahmet Cemil Tunç Aslan Polat Bursa Elazığ Erzurum

Şinasi Yavuz Nurettin Aktaş Mehmet Sılay Erzurum Gaziantep Hatay

Emin Aydınbaş Azmi Ateş Osman Yumakoğulları İçel İstanbul İstanbul

Hasan Dikici Salih Kapusuz Mikail Korkmaz Kahramanmaraş Kayseri Kırıkkale

Mustafa Kemal Ateş Osman Pepe Veysel Candan Kilis Kocaeli Konya

Hanifi Demirkol Kahraman Emmioğlu Turhan Alçelik Eskişehir Gaziantep Giresun

Metin Kalkan Mustafa Köylü İsmail Kahraman Hatay Isparta İstanbul

Memduh Büyükkılıç Kemal Albayrak Cafer Güneş Kayseri Kırıkkale Kırşehir

Hüseyin Olgun Akın Ahmet Demircan Musa Uzunkaya Ordu Samsun Samsun

Ahmet Nurettin Aydın Abdulkadir Öncel Feyzi İnceöz Siirt Şanlıurfa Tokat

Şaban Şevli Kâzım Arslan Rıza Güneri Van Yozgat Konya

Mustafa Ünaldı Ahmet Derin Salih Katırcıoğlu Konya Kütahya Niğde

Latif Öztek Abdullah Arslan Bekir Sobacı Samsun Tokat Tokat

Maliki Ejder Arvas Fethullah Erbaş Abdullah Örnek Van Van Yozgat

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Güven Karahan Yalçın Gürtan Kazım Üstünel Balıkesir Samsun Burdur

Halil Çalık Fevzi Aytekin Kocaeli Tekirdağ

Bir şahsa, ana, baba, eş ve çocuklarından (evlatlıktan evlat edinenlere yapılan ivazsız intikaller hariç) ivazsız mal intikali halinde vergi, ivazsız intikallere ilişkin tarifede yer alan oranların yarısı uygulanarak hesaplanır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Erdoğan Toprak Yalçın Gürtan Cihan Yazar İstanbul Samsun Manisa

İhsan Çabuk Adil Aşırım Ordu Iğdır

Görüşülmekte olan kanun tasarısının 73 üncü maddesiyle değiştirilmekte olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "yüzde 5" ifadesinin "yüzde 20" olarak değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

Erdoğan Toprak Yalçın Gürtan Cihan Yazar İstanbul Samsun Manisa

Mustafa Karslıoğlu Halil Çalık

Bolu Kocaeli

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan kanun tasarısının 73 üncü maddesiyle değiştirilmekte olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "yüzde 5" ifadesinin "yüzde 10" olarak değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

Erdoğan Toprak Yalçın Gürtan Cihan Yazar İstanbul Samsun Manisa

Mustafa Karslıoğlu Halil Çalık Bolu Kocaeli

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan kanun tasarısının 73 üncü maddesiyle değiştirilmekte olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesinin fıkra metninden çıkarılmasını arz ve teklif ederiz.

Erdoğan Toprak Yalçın Gürtan Cihan Yazar İstanbul Samsun Manisa

Mustafa Karslıoğlu Halil Çalık Bolu Kocaeli

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan kanun tasarısının 73 üncü maddesiyle değiştirilmekte olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "bu şekilde hesaplanan dilim tutarlarının yüzde 5'ini aşmayan kesirler dikkate alınmaz" cümlesinin madde metninden çıkarılmasını arz ve teklif ederiz.

Mustafa Karslıoğlu Halil Çalık Bolu Kocaeli

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan kanun tasarısının 73 üncü maddesiyle değiştirilmekte olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "yüzde 20" oranının "yüzde 15" olarak değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

İhsan Çabuk Adil Aşırım Fevzi Aytekin Ordu Iğdır Tekirdağ

Mustafa İlimen Necati Albay Edirne Eskişehir

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan kanun tasarısının 73 üncü maddesiyle değiştirilmekte olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "yüzde 20" oranının "yüzde 5" olarak değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

İhsan Çabuk Adil Aşırım Fevzi Aytekin Ordu Iğdır Tekirdağ

Mustafa İlimen Necati Albay Edirne Eskişehir

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan kanun tasarısının 73 üncü maddesiyle değiştirilmekte olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "yüzde 20" oranının "yüzde 10" olarak değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

İhsan Çabuk Adil Aşırım Fevzi Aytekin Ordu Iğdır Tekirdağ

Mustafa İlimen Necati Albay Edirne Eskişehir

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan kanun tasarısının 73 üncü maddesiyle değiştirilmekte olan Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "yüzde 20" oranının "yüzde 25" olarak değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

İhsan Çabuk Adil Aşırım Fevzi Aytekin Ordu Iğdır Tekirdağ

Mustafa İlimen Necati Albay Edirne Eskişehir

BAŞKAN – Önergeleri aykırılık derecelerine göre işleme tabi tutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan 626 sıra sayılı kanun tasarısının 73 üncü maddesinde yer alan Veraset ve İntikal Vergisi oranlarının ivazsız intikallere ilişkin kısmının aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

Mehmet Gözlükaya (Denizli) ve arkadaşları

İvazsız intikallerde vergi oranı yüzdesi: 5, 10, 15, 20, 25.

BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, Sayın Özgün ve arkadaşlarının, biraz önce okuttuğum önergesindeki teklif de, aynen, yüzde 5, yüzde 10, yüzde 15, yüzde 20, yüzde 25'tir. Birbirine mutabık olduğu için, hatta, biaynihi olduğu için, birisi için işlem yapacağım, o işlemin neticesi her ikisini ihata etmiş olacak.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan çeşiti vergi kanunlarında değişikliği öngören 626 sıra sayılı kanun tasarısının 73 üncü maddesinde yer alan Veraset ve İntikal Vergisi oranlarının ivazsız intikallere ilişkin kısmının aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.

İsmail Özgün (Balıkesir) ve arkadaşları

İvazsız intikallerde vergi oranı yüzdesi: 5, 10, 15, 20, 25.

BAŞKAN – Şimdi, birbirinin aynı olan bu iki önergeyi birlikte işleme koyuyorum ve Sayın Komisyona, ne buyurduğunu soruyorum.

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU BAŞKANVEKİLİ METİN ŞAHİN (Antalya) – Katılamıyoruz Sayın Başkan.

BAŞKAN – Sayın Hükümet ne buyurur?

MALİYE BAKANI ZEKERİYA TEMİZEL (İstanbul) – Katılmıyoruz Sayın Başkan.

BAŞKAN – Komisyon ve Hükümet katılmadılar.

Önerge sahipleri ne buyurur efendim; gerekçe mi, beyan mı?..

HACI FİLİZ (Kırıkkale) – Konuşmak istiyorum Sayın Başkan.

BAŞKAN – Sayın Filiz, imzanız var; buyurun.

HACI FİLİZ (Kırıkkale) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Gelen tasarıda, bu ivazsız intikalde vergi oranı, ilk 10 milyar liraya kadar olan kısım için yüzde 10, sonra gelen 20 milyar lira için yüzde 15, sonra gelen 40 milyar lira için yüzde 20, sonra gelen 80 milyar lira için yüzde 25, matrahın 150 milyar lirayı aşan bölümü için yüzde 30 idi. Bunun daha adil hale gelmesi için hepsinden 5'er puan indirilmesi; yani, ilk 10 milyar lira için olanın yüzde 5'e, sonra gelen 20 milyar lira için olanın yüzde 10'a, sonra gelen 40 milyar lira için olanın yüzde 15'e, sonra gelen 80 milyar lira için olanın yüzde 20'ye ve matrahın 150 milyar lirayı aşan bölümü içinse yüzde 25'e inmesi sağlanacaktır, bu verdiğimiz önergenin kabul edilmesi halinde. Bu konuda, Meclisin onayının iyi olacağı düşüncesindeyim.

Hepinizi saygıyla selamlıyorum.

BAŞKAN – Sayın Filiz, teşekkür ediyorum.

Önergeye, Sayın Komisyon ve Sayın Hükümet katılmadılar. Gerekçe arz ve ifade olundu.

Önergeyi oylarınıza sunuyorum...

MUSA UZUNKAYA (Samsun) – Karar yetersayısının aranılmasını istiyoruz.

BAŞKAN – Dikkate alacağım efendim.

Kabul edenler... Kabul etmeyenler...

BAŞKAN – Türkiye Büyük Millet Meclisinin 123 üncü Birleşiminin Üçüncü Oturumunu açıyorum.

Sayın Gözlükaya ve Sayın İsmail Özgün ve arkadaşlarının birbirinin aynı olan iki önergesini birlikte işleme tabi tutmuş ve oya arz etmiştim; oylama esnasında karar yetersayısı bulunmadığı için ara verilmişti.

Çalışmalarımıza kaldığımız yerden devam ediyoruz.

Sayın Komisyon ve Hükümet yerinde.

Önergeleri birlikte oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Karar yetersayısı vardır. Birlikte işleme konulan iki önerge kabul edilmemiştir.

Bir başka önergeyi okutup, işleme tabi tutuyorum:

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Mustafa Güven Karahan (Balıkesir) ve arkadaşları

Bir şahsa ana, baba, eş ve çocuklarından (evlatlıktan evlat edinenlere yapılan ivazsız intikaller hariç) ivazsız mal intikali halinde vergi, ivazsız intikallere ilişkin tarifede yer alan oranların yarısı uygulanarak hesaplanır.

BAŞKAN – Sayın Komisyon ne buyuruyor?

PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU BAŞKANVEKİLİ METİN ŞAHİN (Antalya) – Uygun görüşle takdire sunuyoruz efendim.

BAŞKAN – Evet, uygun görüş belirtiyorsunuz.

Sayın Hükümet?..

MALİYE BAKANI ZEKERİYA TEMİZEL (İstanbul) – Katılıyoruz Sayın Başkan.

BAŞKAN – Sayın Hükümet katıldı. Sayın Komisyon, belki de komisyon çoğunluğu itibariyle, ancak uygun görüş ifade edebildi, bu, katılmama anlamına gelmediği için...

Şimdi, önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.

Sayın Toprak, imzanızı çekmişsiniz...

ERDOĞAN TOPRAK (İstanbul) – Evet.

BAŞKAN – 5 önergedeki imzanızı çekmek suretiyle, o 5 önergeyi de mahsun ve melül bıraktınız; dolayısıyla, önergeyi işlemden kaldırıyorum.

Sayın Çabuk, 4 önergeden imzanızı çekmişsiniz...

İHSAN ÇABUK (Ordu) – Evet Sayın Başkan.

BAŞKAN – O 4 önerge de işlemden kaldırılmış oldu; böylece, önerge kalmadı.

Maddeyi, biraz önce kabul edilen değişiklik önergesiyle birlikte oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde değişiklik önergesiyle birlikte kabul edilmiştir.

74 üncü maddeyi okutuyorum:

MADDE 74 - 7338 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Tasdikname ibraz etmeyen hak sahiplerinin istihkaklarından, veraset yoluyla intikallerde yüzde beş, ivazsız intikallerde yüzde onbeş oranında vergi karşılığı olarak tevkifat yaptıktan sonra, bakiyesini verebilirler. Tevkifatı yapanlar, tevkif ettikleri parayı en geç bir hafta içinde bulundukları yerin mal sandığına yatırmaya ve keyfiyeti bağlı bulundukları vergi dairesine yazı ile bildirmeye mecburdurlar.

Tevkifat yapmadan para ve senet verenlerle tevkif ettikleri parayı yukarıda belirtilen süre içinde mal sandığına yatırmayanlardan (hâkimler hariç), tevkif etmeye ve yatırmaya mecbur oldukları paralar Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammı tatbik edilerek tahsil edilir. Tevkifatı yapan ilgili kuruluşların, bu görevleri süresinde yerine getirmeyen sorumlularından, tevkif etmeye ve yatırmaya mecbur oldukları paraların %10’u oranında ayrıca ceza tahsil olunur.”

BAŞKAN – Madde üzerinde, Doğru Yol Partisi Grubu adına, Sayın Berberoğlu; buyurun.

Veraset ve İntikal Vergisi olarak ifade edilen 7338 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinde yapılan değişiklik nedeniyle, aynı kanunun 17 nci maddesinde de buna paralel olarak bir değişiklik yapılmakta ve maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları, biraz önce okunduğu gibi, değişikliğe tabi tutulmaktadır.

Bu değişikliklerin en önemlisi, tasdikname diye ifade edilen; yani, bir kişinin vefatından sonra, varislerinin, vergi dairesine vermiş oldukları beyanla ilgili olarak ilişik kesme belgesinin ve tahakkuk etmiş olan verginin yatırılmasından sonra, bankalardaki para veyahut da kıymetli kâğıdın geriye alınmasıyla ilgili gerçekleşmediği takdirde, tasdikname ibraz edemeyen hak sahiplerinin istihkaklarından, veraset yoluyla intikal halinde, daha önce yüzde 10 olan tevkifatın yüzde 5'e indirilmesi; yine ivazsız intikallerde de yüzde 20 olan vergi karşılığı tevkifatın yüzde 15'e indirilmesi konusudur ki, burada, görünen ve dikkatinizi çekmek istediğim bir husus var; veraset yoluyla intikallerde yüzde 10 olan tevkifatın yüzde 5'e indirilmesi, yine, ivazsız intikallerde yüzde 20 olan tevkifatın yüzde 15'e indirilmesi arasında bir oransızlık dikkati çekiyor. Dolayısıyla, bunun, özellikle ivazsız intikallerde yüzde 10 civarına indirilmesinde fayda gördüğümüzü ifade etmek istiyorum.