DÖNEM : 20 CİLT : 5 YASAMA YILI : 1


T. B. M. M.
TUTANAK DERGİSİ

53 üncü Birleşim
16 . 5 . 1996 Perşembe



İ Ç İ N D E K İ L E R
I. — GEÇEN TUTANAK ÖZETİ
II. — GELEN KÂĞITLAR
III. — YOKLAMA
IV. — BAŞKANLIĞIN GENEL KURULA SUNUŞLARI
A) GÜNDEM DIŞI KONUŞMALAR
1. — Erzurum Milletvekili Zeki Ertugay’ın, hayvancılık sektöründe yaşanan sorunlara ilişkin gündem dışı konuşması
2. —Aydın Milletvekili Fatih Atay’ın, Gökova Termik Santralına ilişkin gündem dışı konuşması ve Devlet Bakanı Mehmet
Halit Dağlı’nın cevabı
3. —Yozgat Milletvekili İlyas Arslan’ın, Yozgat -Sorgun Şeker Fabrikasına ilişkin gündem dışı konuşması ve Devlet Bakanı
Mehmet Halit Dağlı’nın cevabı
B)TEZKERELER VE ÖNERGELER
1. —Almanya’ya gidecek olan Başbakan A. Mesut Yılmaz’a, dönüşüne kadar, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Nahit
Menteşe’nin vekâlet etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/282)
2. —Almanya’ya gidecek olan Çevre Bakanı Mustafa Rüştü Taşar’a, dönüşüne kadar, Devlet Bakanı Eyüp Aşık’ın vekâlet
etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/283)
3. —Almanya’ya gidecek olan Devlet Bakanı İmren Aykut’a dönüşüne kadar, Millî Savunma Bakanı Mahmut Oltan
Sungurlu’nun vekâlet etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/284)
4. —Almanya’ya gidecek olan Devlet Bakanı Ersin Taranoğlu’na, dönüşüne kadar, Devlet Bakanı Ali Talip Özdemir’in vekâlet
etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/285)
5. —İstanbul Milletvekili Güneş Taner’in, Plan ve Bütçe Komisyonu üyeliğinden çekildiğine ilişkin önergesi (4/19)
6. —Isparta Milletvekili Halil Yıldız’ın, (10/5) esas numaralı Meclis Araştırma Komisyonu üyeliğinden çekildiğine ilişkin
önergesi (4/20)
7. —Konya Milletvekili Mehmet Keçeciler’in, (2/95) esas numaralı kanun teklifini ve (2/86), (2/69), (2/87), (2/80), (2/83),
(2/81), (2/82) esas numaralı kanun tekliflerindeki imzasını geri çektiğine ilişkin önergesi (4/21)
V. —ÖNERİLER
A) DANIŞMA KURULU ÖNERİLERİ
1. —Genel Kurulda görüşülecek konuların yeniden düzenlenmesine ve çalışma sürelerine ilişkin Danışma kurulu önerisi
VI. —KANUN TASARI VE TEKLİFLERİYLE KOMİSYONLARDAN GELEN DİĞER İŞLER
1.—Denizli Milletvekili Hasan Korkmazcan ve 4 Arkadaşının; Millet Meclisi İçtüzüğünün Başlığı ile Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesi ve Bu İçtüzüğe Bazı Maddeler Eklenmesi Hakkında İçtüzük Teklifi ile İstanbul Milletvekili Emin Kul’un;
Gümüşhane Milletvekili M.Oltan Sungurlu’nun; Denizli Milletvekili Hasan Korkmazcan’ın;İzmir Milletvekili Gencay Gürün ve
Bursa Milletvekili Turhan Tayan’ın; Kütahya Milletvekili Mustafa Kalemli’nin; Kocaeli Milletvekili Şevket Kazan ve 6
Arkadaşının; Erzurum Milletvekili Lütfü Esengün’ün; Kayseri Milletvekili Recep Kırış’ın; Cumhuriyet Halk Partisi Grup
Başkanvekili İçel Milletvekili Oya Araslı’nın ve Hatay Milletvekili Atila Sav’ın; Millet Meclisi İçtüzüğünde Değişiklik
Yapılmasına Dair İçtüzük Teklifleri ve Anayasa Komisyonu Raporu (2/158, 2/30, 3/52, 2/67, 2/89, 2/161, 2/176, 2/177, 2/178,
2/183, 2/204) (S. Sayısı :13)
VII. —TEŞEKKÜR, TEBRİK, TEMENNİ VE TAZİYETLER
1. —TBMMBaşkanı Mustafa Kalemli’nin, İçtüzük teklifinin kabul edilmesi dolayısıyla teşekkür konuşması
VIII. —SORULAR VE CEVAPLAR
A) YAZILI SORULAR VE CEVAPLARI
1. —Elazığ Milletvekili Ahmet Cemil Tunç’un, TEK ve bağlı kuruluşlarının bazı harcamalarına ilişkin Başbakandan sorusu
ve Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanı H. Hüsnü Doğan’ın yazılı cevabı (7/355)
2. —Elazığ Milletvekili Ahmet Cemil Tunç’un, Türkiye Gemi Sanayii A. Ş.’nin bazı harcamalarına ilişkin Başbakandan sorusu
ve Devlet Bakanı Rüşdü Saracoglu’nun yazılı cevabı (7/365)
3. —Elazığ Milletvekili Ahmet Cemil Tunç’un, Türkiye Denizcilik İşletmelerinin bazı harcamalarına ilişkin Başbakandan
sorusu ve Devlet Bakanı Rüşdü Saracoglu’nun yazılı cevabı (7/371)
4. —İzmir Milletvekili Hakan Tartan’ın, Çeşme Turban Otelinin satışına ilişkin Başbakandan sorusu ve Devlet Bakanı Rüşdü
Saracoglu’nun yazılı cevabı (7/400)
5. —Nevşehir Milletvekili Mehmet Elkatmış’ın, Büyük Melen Projesine ilişkin Başbakandan sorusu ve Enerji ve Tabiî
Kaynaklar Bakanı H. Hüsnü Doğan’ın yazılı cevabı (7/435)
6. —İzmir Milletvekili Zerrin Yeniceli’nin, İzmir-Beydağ Baraj Projesine ilişkin Başbakandan sorusu ve Enerji ve Tabiî
Kaynaklar Bakanı H. Hüsnü Doğan’ın yazılı cevabı (7/471)
7. —Kırıkkale Milletvekili Kemal Albayrak’ın, Kırıkkale İline bağlı köylerin yollarına, içme sularına ve kanalizasyon
çalışmalarına ilişkin sorusu ve Devlet Bakanı İbrahim Yaşar Dedelek’in yazılı cevabı (7/635)
8. —Sıvas Milletvekili Abdullatif Şener’in, Sıvasİl sınırındaki bazı yolların asfaltlanmasına ilişkin sorusu ve Devlet Bakanı
İbrahim Yaşar Dedelek’in yazılı cevabı (7/681)



I. —GEÇEN TUTANAK ÖZETİ
TBMM Genel Kurulu saat 15.00’te açılarak iki oturum yaptı.
Devlet Bakanı İmren Aykut, 15 Mayıs Uluslararası Aile Günü dolayısıyla, bu yıl için belirlenen “Aileler, Yoksulluğun
Kurbanları ve Evsizlik’’ temasına ilişkin gündem dışı açıklamada bulundu; DYP Manisa Milletvekili H. Ayseli Göksoy, ANAP
Afyon Milletvekili Halil İbrahim Özsoy, CHP Ankara Milletvekili Ali Dinçer, RP İstanbul Milletvekili Ali Oğuz, DSP İzmir
Milletvekili Zerrin Yeniceli de aynı konuda grupları adına görüşlerini belirttiler.
Kırıkkale Milletvekili Kemal Albayrak ve 26 arkadaşının, Kırıkkale İlinin sorunlarının araştırılarak alınması gereken
tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/74), Genel kurulun bilgisine sunuldu;
önergenin gündemdeki yerini alacağı ve öngörüşmelerinin, sırasında yapılacağı açıklandı.
Anayasa Mahkemesince bütünüyle iptal edilen bazı kanun hükmünde kararnamelerin işlemden kaldırılmasına ilişkin TBMM
Başkanlığı tezkeresi Genel Kurulun bilgisine sunuldu.
(6/58), (6/1) numaralı sorular, soru sahipleri ve ilgili bakanlar Genel Kurulda hazır bulunmadıklarından ertelendi; grupların da
mutabakatı alınmak suretiyle, diğer sözlü soruların görüşülmeyeceği açıklandı.
Bugünkü birleşimde yapılması daha önce kararlaştırılan, Aydın Milletvekili Ali Rıza Gönül ve 49 arkadaşının, Refah
Partisinin Süleyman Mercümek ile bağlantılarının ve maddî ilişkilerinin araştırılarak iddia edilen hukuk dışı malî kaynaklarının
tespiti amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesinin (10/63) öngörüşmelerinin, konunun yargı organına intikal etmiş
bulunması nedeniyle yapılıp yapılamayacağı hususunda açılan usul görüşmelerinden sonra, bu birleşimde yapılacağı açıklandı.
(10/63) esas numaralı Meclis araştırması önergesinin, yapılan öngörüşmelerden sonra kabul edildiği açıklandı.
Kurulacak komisyonun;
9 üyeden oluşması,
Çalışma süresinin, başkan, başkanvekili, sözcü ve kâtip üye seçimi tarihinden itibaren 1 ay olması,
Gerektiğinde Ankara dışında da çalışması,
Kabul edildi.
Kocaeli Milletvekili Şevket Kazan, Meclis araştırması önergesinin öngörüşmeleri sırasında;
CHP Grubu adına konuşan Erzincan Milletvekili Mustafa Kul’un hem şahsına hem de partisine,
DYP Grubu adına konuşan Denizli Milletvekili Mustafa Kemal Aykut’un da partisine,
Sataşmada bulunması nedeniyle birer konuşma yaptı.
16 Mayıs 1996 Perşembe günü saat 15.00’te toplanmak üzere, birleşime 19.50’de son verildi.
Yasin Hatiboğlu
Başkanvekili
Salih Kapusuz Mehmet Fatih Atay
Kayseri Aydın
Kâtip Üye Kâtip Üye

II.—GELEN KÂĞITLAR
16.5.1996 PERŞEMBE
Raporlar
1.—Türk Vatandaşları Hakkında Yabancı Ülke Mahkemelerinden ve Yabancılar Hakkında Türk Mahkemelerinden
VerilenCeza Mahkûmiyetlerinin İnfazına Dair Kanunun Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Tasarısı ve
Adalet Komisyonu Raporu (1/298) (S. Sayısı :16) (Dağıtma tarihi :16.5.1996) (GÜNDEME)
2. —Tokat Milletvekili Ahmet Feyzi İnceöz ve 22 Arkadaşının, Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun
Teklifi ile Tütün ve Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair 9.1.1991 Tarih ve 3694 Sayılı Kanun ve Anayasanın 89
uncu Maddesi Gereğince Cumhurbaşkanınca Bir Daha Görüşülmek Üzere Geri Gönderme Tezkeresi ve AdaletKomisyonu Raporu
(2/70, 1/5) (S. Sayısı :17) (Dağıtma tarihi :16.5.1996) (GÜNDEME)
Sözlü Soru Önergeleri
1. —Ağrı Milletvekili M. Sıddık Altay’ın, Ağrı’ya bir çimento fabrikasının kurulup kurulmayacağına ilişkin Sanayi ve
Ticaret Bakanından sözlü soru önergesi (6/143) (Başkanlığa geliş tarihi :14.5.1996)
2. —Ağrı Milletvekili M. Sıddık Altay’ın, Ağrı’nın Hamur İlçesine Endüstri Meslek Lisesi açılmasının düşünülüp
düşünülmediğine ilişkin Millî Eğitim Bakanından sözlü soru önergesi (6/144) (Başkanlığa geliş tarihi :14.5.1996)
3. —Ağrı Milletvekili M. Sıddık Altay’ın, yurt dışına işçi gönderilmesinde Ağrılı işsizlere öncelik verilmesinin düşünülüp
düşünülmediğine ilişkin Başbakandan sözlü soru önergesi (6/145) (Başkanlığa geliş tarihi :14.5.1996)
Yazılı Soru Önergeleri
1.—Niğde Milletvekili Akın Gönen’in, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından bir aileye yardım yapılıp
yapılmadığına ilişkin Devlet Bakanından yazılı soru önergesi (7/829) (Başkanlığa geliş tarihi :14.5.1996)
2.—Erzincan Milletvekili Tevhit Karakaya’nın, Erzincan -Merkez -Uluköy’e teröristlerce yapılan baskından sonra ne gibi
tedbirler alındığına ilişkin İçişleri Bakanından yazılı soru önergesi (7/830) (Başkanlığa geliş tarihi :14.5.1996)
3. —Kırıkkale Milletvekili Kemal Albayrak’ın, Kırıkkale İline bağlı belediyelere yapılan yardımlara ilişkin Maliye
Bakanından yazılı soru önergesi (7/831) (Başkanlığa geliş tarihi :14.5.1996)
4. —Kayseri Milletvekili Memduh Büyükkılıç’ın, Tomarza’nın yeni açılan Kayseri -Kahramanmaraş yoluna bağlanması ve
bazı kavşakların sinyalizasyon ihtiyacına ilişkin Bayındırlık ve İskân Bakanından yazılı soru önergesi (7/832) (Başkanlığa geliş
tarihi :14.5.1996)
5. —Kayseri Milletvekili Memduh Büyükkılıç’ın, Kayseri -Tomarza -Alakuşak ve Güzelsu köylerinin içme suyu sorununa
ilişkin Devlet Bakanından yazılı soru önergesi (7/833) (Başkanlığa geliş tarihi :14.5.1996)





BİRİNCİ OTURUM
Açılma Saati : 15.00
BAŞKAN : Başkanvekili Yasin HATİBOĞLU
KÂTİP ÜYELER : Salih KAPUSUZ (Kayseri), Kâzım ÜSTÜNER (Burdur)



BAŞKAN – Çalışmalarımızın hayırlara vesile olmasını Cenabı Allah'tan niyaz ediyor, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 53
üncü Birleşimini açıyorum.
III. – YOKLAMA
BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, ad okunmak suretiyle yoklama yapılacaktır; Genel Kurul salonunda hazır bulunan sayın
üyelerin yüksek sesle işaret buyurmalarını rica ediyorum.
(Yoklama yapıldı)
BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, toplantı yetersayımız vardır; görüşmelere başlıyoruz.
Gündeme geçmeden önce, gündemdışı söz talepleri vardır; üç sayın arkadaşıma söz vereceğim.
IV. — BAŞKANLIĞIN GENEL KURULA SUNUŞLARI
A) GÜNDEM DIŞI KONUŞMALAR
1. — Erzurum Milletvekili Zeki Ertugay’ın, hayvancılık sektöründe yaşanan sorunlara ilişkin gündem dışı konuşması
BAŞKAN – Sayın Zeki Ertugay, Et ve Balık Kurumu ve hayvan alımlarıyla ilgili olmak üzere; buyurun. (DYP sıralarından
alkışlar)
ZEKİ ERTUGAY (Erzurum) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; konuşmama başlamadan önce, hepinizi saygıyla
selamlıyorum.
Ülkemiz nüfusunun tamamını dolaylı olarak, yarısını da direkt olarak ilgilendiren önemli bir sektör olan hayvancılıkta, son
yıllarda, özellikle de son günlerde ciddî birtakım sıkıntılar yaşanmaktadır. Doğu ve güneydoğuda yıllardan beri süregelen terörün,
hayvancılığın merkezi sayılan bu bölgede hayvansal üretime vurduğu darbe büyük olmuştur.
Hayvancılığın kalkındırılması ve Türkiye'nin ihtiyacı olan etin sağlanması için, hükümetler tarafından, üreticiye düşük faizli
ve uzun vadeli krediler açılması gibi birtakım tedbirlerle, çok zor durumda olan bu sektörün ülke ekonomisine kazandırılması
öngörülmüşse de alınan tedbirler maalesef yeterli olamamıştır.
Bu kısa süre içerisinde, ülkemizin bu hayatî sektörünün problemlerini, alınması gerekli kısa ve uzun vadeli önlemleri
anlatmanın, açıklamanın, tartışmanın mümkün olmadığını biliyorum. Bu bakımdan, içinde bulunduğumuz bu günlerde yaşanan
ve derhal tedbir alınmadığı takdirde telafisi çok zor olan sonuçların ortaya çıkacağı bir probleme dikkatlerinizi çekmek istiyorum.
Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bütün dünyada, hayvancılığın, yem ve diğer girdilerinin sağlanması yanında en önemli
darboğazı pazar teminidir. Büyük fedakârlıklara katlanılarak yetiştirilen hayvanlar, en uygun zamanlarda pazarlanamazsa üretici
zarar edecek ve bir daha da hayvan üretimine yanaşmayacaktır. Bu durum, ülkenin, özellikle Doğu Anadolu Bölgesinin geleceği
açısından çok özel önem ifade etmektedir.
Yetiştirme tekniği itibariyle, içinde bulunduğumuz bu aylar, hayvancılıkta normal olarak arzın talebe göre fazla olduğu aylardır.
Şu anda, ülkemizde, besisini tamamlamış 200 bin hayvan, sadece Erzurum'da 5 bini krediyle desteklenmiş 15 bin hayvan, kesimi
beklemektedir. 10 milyon insanımızı ilgilendiren bir hayvan varlığının, yerli üretim olarak bir an evvel değerlendirilmesi çok büyük
bir aciliyet gösterilmektedir. Bugün, maalesef, hayvan besicisi, elindeki hayvanını satamaz durumda kalmış, geçirdiğimiz Kurban
Bayramı da problemini çözmemiştir. Halen, besisini tamamlamış hayvanlar için, her gün ilave yem harcamasıyla üreticinin zararı
katlanarak artmaktadır.
Ortaya çıkan bu olumsuz durumun bir diğer önemli sebebi de delidana hastalığıdır. Bu konuda, maalesef, kamuoyu, bilerek
veya bilmeyerek, haksız bir şekilde yanlış bilgilendirilmiş; ülkemiz için bir tehlike oluşturmamasına ve hatta, yerli üretimimiz için
bir pazar avantajı sağlayacak fırsat olmasına rağmen, konu, gereksiz şekilde abartılmış ve sonuçta, tüketici, sığır etinden
uzaklaştırılmış; bu da, üreticiyi can evinden vurmuştur.
Bu aşamada, bu problemin çözümü, ancak, Et ve Balık Kurumunun etkili bir müdahale alımıyla mümkün olabilecektir. Peki, Et
ve Balık Kurumu, üreticiyi rahatlatacak bu alımı yapabilecek durumda mıdır; maalesef, hayır; çünkü, halen, Et ve Balık
Kurumunda 6 bin ton civarında stok et bulunmaktadır ve en büyük pazarı olan Millî Savunma Bakanlığı ve Jandarma Genel
Komutanlığını kaybetmiştir. Zira, ordumuzun, yıllık, yaklaşık 25 bin ton civarında olan et ihtiyacı, önceki yıllarda protokol
yapılmak suretiyle ve ülkemiz hayvancılığının desteklenebilmesi amacıyla tespit edilen fiyatlarla Et ve Balık Kurumunca
karşılanmakta iken, İhale Kanununun 71 inci maddesinde yapılan değişiklikle, söz konusu kuruluşlar, ihtiyaçlarını, altışar aylık
periyotlarla yapmakta oldukları ihalelerle karşılama yoluna gitmektedirler.
Millî Savunma Bakanlığınca yapılan bu seferki ihale şartnamesinde, ithal sığır ve ithal koyun etinin de teslim edilebileceği
hususu yer almaktadır. Bunun, özellikle, altını çizmek istiyorum. İthal etin devreye girmesiyle, hem askerlerimize ikinci ve üçüncü
sınıf etler yedirilecek hem de yerli hayvanı elinde kalan üretici mağdur olacak; devlete olan borcunu ödeyemeyecek; iflas ve icralar
birbirini kovalayacak ve sosyal patlamalara sebep olacak istenmeyen durumlar gündeme gelebilecektir.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN – Gündemimiz epeyce yüklü gözüküyor; lütfen, toparlar mısınız.
ZEKİ ERTUGAY (Devamla) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ülkenin her türlü et ihtiyacı, şu anda, yerli kaynaklardan
ve en sağlıklı şekilde karşılanabilecek durumdadır. İthal et vererek ihaleye katılan özel sektörle Et ve Balık Kurumunun, fiyat
bakımından rekabet etmesi mümkün değildir. Kaldı ki, ithalat yoluyla sağlanan etlerin orijinleri, hormon ve antibiyotik muhtevaları,
uzun yıllar beklemiş olması ve ırkları konusunda çok büyük tereddütler mevcuttur.
Silahlı kuvvetlerimiz mensuplarına, ülkemizin, taze ve sağlıklı etlerini yedirmek dururken, ne idüğü belirsiz, yıllarca beklemiş,
donmuş, kalitesiz etlerin yedirilmesini kabullenmek mümkün değildir. Şu anda, Millî Savunma Bakanlığınca açılan ihaleye ve özel
sektörce yıl sonuna kadar verilen fiyatlara bakıldığı zaman, durum, gayet açıkça ortaya çıkmaktadır. Vaktinizi almamak için
teferruatına girmiyorum.
Devletin, bir taraftan, hayvancılığa, trilyonlarca liralık destek verirken, diğer taraftan kendi pazarını tıkamasının hiçbir izahı
yoktur. Millî Savunma Bakanlığı ve Jandarma Genel Komutanlığının et ihtiyacının, Et ve Balık Kurumu aracılığıyla, Türkiye
içinden, tamamen yerli, hastalıksız, orijini belli, hormonsuz ve taze etlerden temin edilmesi konusunda gerekenlerin acilen
yapılmasını ve bu konuda tedbir alınmasını millî bir görev sayıyoruz.
İhale şartnamesinin değiştirilerek, ithal et temin edilmesiyle ilgili maddenin kaldırılması, ihtiyacın, Et ve Balık Kurumu
aracılığıyla, kredili besi yapan çiftçilerimize öncelik verilerek, tamamen Türk etlerinden karşılanması, çiftçilerimize, hayvancılık
konusunda gereken yardımların yapılması ve tedbirlerin alınması, hayvancılığımızın ve ülkemizin hayrına olacaktır.
Özet olarak, bu aşamada, ithal ete müsaade edilmemesini; büyük bir tüketici olan Türk Ordusunun et ihtiyacının, öncelikle yerli
üretimden karşılanmasını...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN – Efendim, göreceksiniz, gündemimiz çok yüklü...
ZEKİ ERTUGAY (Devamla) – Son cümlem efendim; müsaade edin tamamlayayım.
BAŞKAN – Buyurun, tamamlayın efendim.
ZEKİ ERTUGAY (Devamla) – ...Et ve Balık Kurumunun elinde kalmış olan 10 adet kombinanın özelleştirilmesi
geciktirilerek, daha doğrusu bu kombinalar muhafaza edilerek, alım miktarlarının artırılması konusunda derhal tedbir alınmasını,
Hükümetimizin, özellikle Millî Savunma Bakanımızın ve Başbakanımızın dikkatlerine sunuyorum. Aksi takdirde, özellikle Doğu
ve Güneydoğu Anadolu'da, bu sektör, ciddî bir yara alacak, bölgeden kaçış hızlanacak; bu da, yarın, daha büyük bir bedel ödemeyi
göze alsak da, önlemekte zorluk çekeceğimiz sosyal ve ekonomik karmaşayı beraberinde getirecektir.
Beni sabırla dinlediğiniz için teşekkür ederim. Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum. (DYP sıralarından alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Ertugay, teşekkür ediyorum efendim.
Cevap ihtiyacı hissedilmedi, öyle anlaşılıyor.
2. —Aydın Milletvekili Fatih Atay’ın, Gökova Termik Santralına ilişkin gündem dışı konuşması ve Devlet Bakanı Mehmet
Halit Dağlı’nın cevabı
BAŞKAN – Sayın Atay, Gökova Santralıyla ilgili olarak, gündemdışı ikinci konuşmayı yapmak üzere -yöresel ve bölgesel
değil- buyurun.
FATİH ATAY (Aydın) – Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Gökova Termik Santralının hikâyesi bugün tam bir yılan
hikâyesine dönmüş durumdadır. Üzücü olan, santralın kurulmasına ya da çalışmasına muhalefet edenlerin, iktidara geldiklerinde bu
sözlerini unutmuş olmaları ve santralı harekete geçirmek istemeleridir. Bunun gerekçeleri ise, akıllara durgunluk vermektedir.
Santral binasının yapılması sonucu "o kadar emek boşuna mı gitsin" denilmiş ve yanlış diğer bir yanlışla çözülmek istenmiştir.
Gökova'nın hikâyesi iyice dramatikleşmiştir; uğruna açlık grevleri ve protesto yürüyüşleri yapılmış, hatta, üzerine şarkılar
bestelenmiş olmasına rağmen, toplumsal tepkiler iktidar tarafından görmezlikten gelinmiştir.
Gökova'da bu tip bir santralı başta Gökova halkı istememektedir. Bu santralın kapatılması için pek çok çevre gönüllü kuruluşu
mahkemeye başvurmuştur; ancak, santralın adlî kaderi siyasî kaderi gibi olmuş, alınan yürütmeyi durdurma kararları siyasette yerini
bulamamış ve santralı durduramamıştır. Ne yazık ki, santralın kaderi, enerji ihtiyacı etiketi altında rant çevrelerinin beklentilerine
terk edilmiştir.
Sayın milletvekilleri, Gökova'da termik santral kurulamaz; çünkü, Türkiye gibi doğal güzellikler açısından cennet sayılabilecek
bir ülkenin kıyılarını mahvetmeye kimsenin hakkı yoktur. Çevre gönüllülerinin Gökova'da yaptıkları balonlu eylemde, balonlar
Antalya'dan bile toplanmıştır. Ancak, termik santraldan çıkan kükürtdioksit gazı, balonların içindeki hidrojen kadar masum
değildir; çevre sağlığı ve ekolojiyi tehdit eden en büyük unsurdur. Ege ve hatta Akdeniz kıyılarımızın doğal hayatı tehdit altına
girmektedir. Bölgedeki kızılçam ormanlarının gelişmesini engelleyici bir gazdır kükürtdioksit. Bölge halkının geçim kaynakları
arasında yer alan odunculuk, balıkçılık, süngercilik, kısa süre sonra, kirlenmeden ötürü, yapılamayacaktır. Ayrıca, kirlenme,
zeytinlikleri de mahvedecek ve zeytinyağı üretimi de duracaktır. Buna ek olarak, arıcılık sektörü de darbe yiyecektir. Yani, Gökova
Termik Santralı, hem bölgede doğal hayata hem de bu doğal hayat sayesinde geçimini sağlayan halka yapılmış bir saldırıdır.
Bu tip politikalar günü kurtarmak için yapılmakta ve doğal olarak, çözüm diye sunulan santral, kendini aşan sorunlara gebe
kalmaktadır.
Yurdumuzun turizminin tanıtılmasına onca emek ve para sarf edilmektedir. Turizmde önde gelen ülkelerden biri olmaya
çalıştığımız şu günlerde, kendi kaynağımızı kendi ellerimizle kurutmak anlamsızdır. Üstelik, bunca yapılan harcamalar da boşa
gitmiş olacaktır. Demek ki, harcanan bunca emek, göstermelik ve samimîyetsizdir.
Gökova'nın kaderi, Gökova'nın harekete geçmesiyle, doğal güzelliklerimiz yok olacaktır; başta yat turizmi bundan
etkilenecektir. Bacasız fabrikamız, gurur duyduğumuz turizm sektörü ve buralarda binlerce çalışan için tehlike çanları çalmaktadır.
Ayrıca, bu tip termik santrallar, tarihî eserlerimizi de mahvedecektir. Kükürtdioksit gazının, yağmur damlasıyla birleşmesi
sonucu, asit yağmuru denilen olay meydana gelir. Bu asit yağmurunun ağaçlar üzerindeki etkisini herkes bilir. Ancak, bu yağmurun,
yapılar üzerinde de büyük etkileri vardır; yepyeni binaları bile harap eder; çünkü, üzerine yağan, asittir.
Sayın milletvekilleri, başta Gökovalılar olmak üzere, Türkiye kamuoyu santrala büyük ölçüde tepki duymaktadır. Onların bu
tepkisini hiçe saymak, ne demokrasiyle ne de insan haklarıyla bağdaşabilir. Termik santraldan çıkacak kükürtlü aldehit türevi gazlar,
gaz olarak ya da toz olarak, başta solunum yolu hastalıkları, buna bağlı, kanser, kansızlık ve çeşitli fizyolojik bozukluklara yol açar;
ancak, ülkemizde, halk sağlığı, bu anlamda hiçe sayılıyor. Çernobil felaketinin ardından "içinde radyasyon yok; bakın, ben de
içiyorum" diyerek televizyon ekranlarından, Bakanımız, çay içmişti. Bir diğer Çevre Bakanımız, asbesti "bakın, bir şey olmuyor"
diyerek eline, yüzüne sürmüştü. Bunlar üzerine halk sağlığı kurulamaz. Halkın sağlığı bilime emanet edilmelidir, cehalete değil.
Türkiye'de, çevre konusunda müthiş bir duyarsızlık vardır. Maalesef, bu tür duyarsızlıkların acısını on yıl önceki Çernobil
faciası ardından fazlasıyla ödedik.
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
FATİH ATAY (Devamla) – Bağlıyorum Sayın Başkan.
BAŞKAN – Buyurun.
FATİH ATAY (Devamla) – Nükleer atıklı variller Karadeniz kıyılarımıza vuruyor. İstanbul Boğazı, her an, inanılmaz
kazalarla yüz yüze kalabiliyor. İşte, Gökova, bu çevre bilinçsizliğinin önemli halkasıdır. Geleceğe temiz bir Türkiye bırakabilmenin
yolu çevre bilincinden geçiyor. Bu duyarlılığa, Türkiye'nin geleceği için, zincirin en önemli halkası olan Gökova'dan başlamak
gerekir. Tüm bunlar, bizi, bir kez daha düşünmeye sevk ediyor. Termik santral derhal kapatılmalıdır; ancak, Türkiye'nin uzun vadeli
bir enerji politikası hazırlanmalı, bu politikalar içerisinde, uygar ülkelerde tartışılan alternatif enerji yolları da olmalıdır.
Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bir yanlış yapılmış ve doğayı yok ediyoruz. Bu yanlışlıktan dönmek de bir erdemdir.
Bunun yerine, aynı enerjiyi üretecek yeni bir enerji kaynağı bulmalıyız. Bu konuda, uzmanlarımız, çalışarak, kısa sürede, doğayı
tahrip etmeyen yeni projeler ortaya çıkarsınlar. Bu yeni projeyle ilgili malî katkı konusunda, tüm duyarlı yurttaşlarımız gereken
katkıyı yapacaktır. Ayrıca, hani, çatal, bıçak, tabak dağıtan medyamız da altı ay süreyle bu kampanyayı durdurduğu takdirde,
gereken büyük malî desteği sağlayacağına inanıyorum.
Sayın Bakanın -Sayın Bakan sanıyorum burada yoklar- Çevre Bakanlığı bütçesi konuşmasında, bir ağacın bile yok olmaması
konusunda gösterdikleri duyarlılık karşısında, kendi Genel Başkanları ve Başbakanın bu santralın açılmasını istemesine karşın,
Genel Başkanını ve Başbakanı ikna ederek, bu santralın durdurulmasına katkı yapacağına inanıyorum.
Bu konuda da, bu Meclisten en az 500 milletvekili arkadaşımızın da, Gökova Santralının açılmaması konusunda gereken
özveriyi ve katkıyı yapacağına inanıyor; hepinize saygılar sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Atay, teşekkür ediyorum.
DEVLET BAKANI MEHMET HALİT DAĞLI (Adana) – Sayın Başkan...
BAŞKAN – Evet, gündemdışı konuşmaya cevap vermek üzere, Devlet Bakanımız Sayın Halit Dağlı; buyurun.
DEVLET BAKANI MEHMET HALİT DAĞLI (Adana) – Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Aydın Milletvekilimiz Sayın
Fatih Atay'ın, Gökova Termik Santralıyla ilgili yapmış olduğu gündemdışı konuşmaya cevap vermek üzere huzurlarınızdayım; bu
vesileyle, Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum. Ayrıca, Sayın Atay'a, Gökova Termik Santralıyla ilgili bilgi verme fırsatını verdiği
için, Hükümet adına teşekkürlerimi sunuyorum.
3x210 megavat gücündeki Gökova Termik Santralının inşaat ve mantaj işlemleri tamamlanmış olup, 28.7.1994 tarihinde birinci
ünitesinin, 14.12.1994 tarihinde ikinci ünitesinin, 30.6.1995 tarihinde de üçüncü ünitesinin geçici kabulleri yapılarak, santral,
TEAŞ'ın mülkiyetine geçmiştir.
Kemerköy Termik Santralı, Yeniköy, Soma–B ve Hamitabat Doğalgaz Termik Santrallarıyla birlikte 11.8.1995 tarih ve 95/62
sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla özelleştirme kapsamı ve programına alınmış ve Kemerköy Elektrik Üretim ve Ticaret
Anonim Şirketi kurulmuştur.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ile TEAŞ arasında imzalanan protokol gereğince, 1993 yılından itibaren sürdürülen, santralın
baca gazı arıtma tesisinin kurulması çalışmaları, Kemerköy Elektrik Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi adına TEAŞ Genel
Müdürlüğünce yürütülmektedir. Söz konusu baca gazı arıtma tesisi ihalesi sonuçlandırılma aşamasındadır. Bu tesisin kurulmasına
kadar geçecek üç yıllık süre zarfında, enerji ihtiyacı ve teçhizatın korunması amacıyla, dönüşümlü olarak bir ünitenin işletilmesi
zorunlu olmaktadır. Tesisin tamamlanmasıyla, çevreye vereceği olumsuz etkileri ortadan kalkacak olan santralın, ülke enerji talebinin
yoğun olduğu bir dönemde atıl vaziyette bırakılması düşünülmemektedir.
Ekonomik ömrü yirmibeş yıl olarak öngörülen santralın yıllık yakıt ihtiyacı, üç ünite için 5 milyon 112 bin tondur. Santralı
besleyecek olan Hüsamlar ve Çakıralan linyit sahalarının görünür rezervi ise 103 milyon ton olup, santralın ekonomik ömrü için
gereken 25 milyon ton civarındaki ilave kömür, Yeniköy ve İkizköy linyit sahalarından karşılanacaktır.
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı, bacalara elektrofiltre takılması, baca gazı arıtma ünitesi kurulması, cüruf için gerekli
önlemlerin alınması, termal kirliliğin önüne geçilmesi ve 1 000 metre koruma bandı bırakılması kaydıyla, santral için belirlenen yer
seçimini 6.7.1984 tarihinde onaylamış olup, santralın yer seçimi, kömür temini, soğutma suyu temini gibi kriterler dikkate alınarak
yapılmıştır.
Basınımızda çıkan "mevcut ünitenin, Yeniköy Santralına ilavesi daha ekonomik bir çözüm olmaz mıydı" sorusu ise
incelenmiş olup, Kemerköy Termik Santralının, Hüsamlar ve Çakıralan kömür sahalarına yakın olması ve üç ünite için gerekli olan
yaklaşık 100 bin metreküp/saat soğutma suyu ihtiyacının denizden karşılanması gibi faktörler göz önüne alındığında, santralın
mevcut yeri, Yeniköy Santralına ilave edilmesine nazaran daha ekonomik bir çözüm olarak tercih edilmiştir.
Ekolojik şartlar bakımından alınan tedbirler olarak, baca gazı arıtma tesisinin dışında, çevre korumaya yönelik olarak
gerçekleştirilen yüksek baca (300 metre) elektrostatik baca gazı filtreleri, soğutma suyu alma ve deşarj işlemleri, kül depolama barajı,
endüstriyel atıksu arıtım üniteleriyle, evsel atıksu arıtım üniteleri, santralın çevresel etkilerinin incelenmesi amacıyla, çeşitli
üniversite öğretim üyelerinden oluşan bağımsız bir bilim kurulu tarafından incelenerek, yeterli bulunmuştur. Söz konusu kurul,
arıtma tesisi dışında, çevre korumaya yönelik önlemlerin yeterli olduğunu, santralın, arıtma tesisi kurulmasından sonra neden
olacağı çevresel etkilerin, kabul edilebilir düzeyde kalacağını belirten bir rapor hazırlamıştır.
Yüce Meclisin bilgilerine saygıyla sunuyorum ve Sayın Atay'a tekrar teşekkür ediyorum.
BAŞKAN – Biz de Sayın Bakana teşekkür ediyoruz efendim.
3. —Yozgat Milletvekili İlyas Arslan’ın, Yozgat -Sorgun Şeker Fabrikasına ilişkin gündem dışı konuşması ve Devlet Bakanı
Mehmet Halit Dağlı’nın cevabı
BAŞKAN – Sayın İlyas Arslan, Yozgat Şeker Fabrikasıyla ilgili gündemdışı söz istemişlerdir.
İLYAS ARSLAN (Yozgat) – Sorgun Şeker Fabrikası, Sayın Başkan.
BAŞKAN – Sorgun Şeker Fabrikasıyla ilgili...
Eğer Sorgun'daki o fabrikayı beğenmiyorsanız, Sarıkaya'ya kaydıralım diye bir teklifim var size...
Buyurun efendim.
İLYAS ARSLAN (Yozgat) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; sözlerime başlarken, Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum.
Yozgat Sorgun İlçesinin adını, geçen yıl 40 genç işçimizi kaybettiğimiz, özel sektöre ait bir kömür işletmesindeki grizu
patlamasıyla duymuştunuz; orada, Sayın Selvi, Sayın Necati Çelik ve Sayın Atasoy da bu acımıza ortak olmuşlardı.
BAŞKAN – Biz de gittik Sayın Arslan...
İLYAS ARSLAN (Devamla) – Evet, Sayın Başkanım da gelmişlerdi.
Bu kömür işletmesi, kısa bir süre sonra tekrar çalışmaya başladı. Üretime başlarken işçi bulmada hiç mi hiç zorluk çekmedi;
çünkü, işsizliğin had safhaya vardığı ilimizde, gençlerimizin hiç düşünmeden yeraltında çalışmayı göze alması, gerçekten
düşündürücüdür.
1976 yılına kadar, devletin, sanayi yatırımı olarak Yozgat'a bira fabrikasını layık görmesine üzülen Yozgatlı, zengin kömür
rezervleri bulunan Sorgunumuza, 1976 yılında 2 bin dönüm arazi istimlak edilerek, Azot Sanayiine ait gübre fabrikasının yapımına
başlanmasını, altyapı ve 34 bloktan oluşan sosyal tesislerin kısa sürede tamamlanmasını sevinçle karşılamıştır; ancak, 1978
yılının başlarına gelindiğinde, temel atan zihniyetin yerini, temel söken zihniyet alınca, fabrikamızın üretimi süresiz olarak
durdurulmuştur; ta ki, 1990 yılına kadar.
1990 yılında, aynı arazi ve tesisler, Azot Sanayiinden, Şeker Fabrikası Genel Müdürlüğüne devredilmiştir. Devredilen bu
araziye, 18 ayda bitirilmesi planlanan Yozgat Şeker Fabrikasının temeli, zamanın cumhurbaşkanı, başbakanı, 5 bakan ve 35 bin
davetlinin katılımıyla atılmıştır; ancak, fabrikanın 18 ayda bitirilip, üretime başlaması gerekirken, 1992 yılı sonuna kadar ancak
yüzde 44'ü tamamlanabilmiştir. Şu ana kadar da yüzde 63'ü tamamlanan fabrikanın bitirilmesi, şeker ithal etmek zorunda kalan
ülkemizin, hem de Yozgatımızın ekonomisine çok önemli katkılar sağlayacaktır.
Şu anda, 60 kadrolu, 120 geçici işçisi olan fabrikanın, ödenek olmadığı için, yapımına devam edilememektedir. Günde 3 bin
ton pancar işleyeceği, 500 kişinin istihdam edileceği, yılda 52 bin ton şeker üretileceği, 14 bin tarım işçisinin yararlanacağı, 450 bin
ton hammaddenin de Turhal, Çorum, Kayseri Şeker Fabrikalarına gönderilmeyerek, nakliye maliyetlerinde asgarî düzeye indirilmiş
olacağı gerçeği göz önünde bulundurulmalıdır.
Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğü, şeker fabrikası makinelerini, kendi makine
fabrikalarında üretirken ve Özbekistan'da fabrika kurarken, Rusya'da yeni fabrikalar kurmak için ihalelere girerken, ülkemizde, fabrika
yatırımlarının bitirilmesi yerine, çürümeye terk edilmesini takdirlerinize bırakıyorum. Çürümeye terk edilmiş diyorum; çünkü, 1995
yılı için 30 milyar lira ödenek, 1996 yılı için de 35 milyar lira ödenek ayrılmasının, başkaca izah edilecek bir tarafı yoktur. Oysa,
1996 yılında fabrikanın bitimi için istenilen miktar 1,5 trilyon liradır.
Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; birinci derecede kalkınmada öncelikli birçok ilden daha geri olan Yozgat'ın, ikinci derecede
kalkınmada öncelikli il olarak değerlendirilmiş olması, yarım kalan tesislerin yapılamaması ve böyle göstermelik ödeneklerle
oyalanması, gerektiğinde, hiç çekinmeden, milletinin ve ülkesinin bölünmez bütünlüğü için, seve seve canını veren, resmî rakamlara
da bakarsanız eğer...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN – Buyurun efendim.
İLYAS ARSLAN (Devamla) – Sayın Başkanım, bitiriyorum...
...nüfus baz alındığında, en fazla şehit veren ve daha dün 113 üncü şehidini toprağa değil; gönüllerimize gömdüğümüz
Yozgat'ta, bu durum, üzüntü ve hayretle karşılanmaktadır.
Sayın Başkan, çok değerli milletvekilleri; artık, Yozgatlının lafa değil, icraata ihtiyacı vardır. İlgili Bakandan isteğimiz şudur:
Yozgat Şeker Fabrikasını hangi yıl bitirmeyi düşünüyorsunuz? Bunu açıklayın. Açıklayın ki, Yozgat'taki belirsizlik son bulsun.
Açıklayın ki, Yozgatlı, sizin, Yozgat için ne düşündüğünüzü öğrensin diyor, Yüce Meclisi saygı ve muhabbetlerimle selamlıyorum.
(RP sıralarından alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Arslan, teşekkür ediyorum.
Sayın Arslan'ın gündemdışı konuşmasına cevap vermek üzere, Devlet Bakanı Sayın Dağlı; buyurun.
DEVLET BAKANI MEHMET HALİT DAĞLI (Adana) – Sayın Başkan, Yüce Meclisin sayın üyeleri; Yozgat Milletvekilimiz
Sayın İlyas Arslan'ın, Yozgat-Sorgun Şeker Fabrikasıyla ilgili yapmış olduğu gündemdışı konuşmaya, Hükümet adına cevap
vermek üzere huzurlarınızdayım. Bu vesileyle Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum.
Yozgat-Sorgun Şeker Fabrikası, 1989 yılında yatırım programına alınmıştır. Günde 3 bin ton pancar işleme kapasiteli olarak
planlanan fabrika, işletmeye alındığında, bir kampanya döneminde, yaklaşık 52 bin ton şeker üretecektir. Bunun dışında, yan ürün
olarak 17 bin ton melas ve 150 bin ton yaş küspe elde edilecektir.
Fabrikanın, 1995 yılı fiyatlarıyla proje tutarı 3 trilyon 771 milyar Türk Lirasıdır. 1995 yıl sonu itibariyle yapılan harcama
tutarı ise, 1 trilyon 937 milyar 110 milyon Türk Lirası olup, buna göre, nakdî gerçekleşme yüzde 51'dir. 1995 yıl sonu itibariyle, ana
fabrika ve yardımcı tesisler yüzde 55, yollar ve saha işleri yüzde 30 seviyesine getirilmiştir. 1995 yılı yatırım programına göre,
1997 yılında tamamlanması planlanmıştır.
Bunun gerçekleştirilebilmesi için, 1996 yılında 1 trilyon 353 milyar Türk Lirası, 1997 yılında ise 480 milyar Türk Lirası
ödenek talebinde bulunulmuştur. 1996 yılı yatırım programının henüz yayımlanmamış olmasına karşın, 1996 yılında, bu
projeye, ancak carî harcamalara yetecek kadar bir ödenek ayrılması beklenmektedir. Verilen ödenekler çerçevesinde yatırımı
sürdürülen projenin, programlanan sürede tamamlanması mümkün görülmemektedir. Bu nedenle, yüzde 51'i gerçekleşmiş olan
Yozgat Şeker Fabrikasının özel girişimcilerin ilgisine sunulmasının uygun olacağı, Hükümetimiz tarafından düşünülmektedir.
Bu düşüncelerle, Sayın İlyas Arslan'a, Yüce Meclise bu bilgiyi verme imkânını verdiği için teşekkür ediyor, saygılarımı
sunuyorum. (DYP ve ANAP sıralarından alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Bakan, teşekkür ediyorum.
Sayın milletvekilleri, Cumhurbaşkanlığı tezkereleri vardır; ayrı ayrı okutup bilgilerinize sunacağım:
B)TEZKERELER VE ÖNERGELER
1. —Almanya’ya gidecek olan Başbakan A. Mesut Yılmaz’a, dönüşüne kadar, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Nahit
Menteşe’nin vekâlet etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/282)
10 Mayıs 1996
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşmelerde bulunmak üzere, 16 Mayıs 1996 tarihinde Almanya'ya gidecek olan Başbakan Mesut Yılmaz'ın dönüşüne kadar;
Başbakanlığa, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Nahit Menteşe'nin vekâlet etmesinin, Başbakanın teklifi üzerine, uygun
görülmüş olduğunu bilgilerinize sunarım.
Süleyman Demirel
Cumhurbaşkanı
BAŞKAN – Bilgilerinize sunulmuştur.
Diğer tezkereyi okutuyorum:
2. —Almanya’ya gidecek olan Çevre Bakanı Mustafa Rüştü Taşar’a, dönüşüne kadar, Devlet Bakanı Eyüp Aşık’ın vekâlet
etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/283)
10 Mayıs 1996
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşmelerde bulunmak üzere, 14 Mayıs 1996 tarihinde Almanya'ya gidecek olan Çevre Bakanı Mustafa R. Taşar'ın dönüşüne
kadar; Çevre Bakanlığına, Devlet Bakanı Eyüp Aşık'ın vekâlet etmesinin, Başbakanın teklifi üzerine, uygun görülmüş olduğunu
bilgilerinize sunarım.
Süleyman Demirel
Cumhurbaşkanı
BAŞKAN – Bilgilerinize sunulmuştur.
Diğer tezkereyi okutuyorum:
3. —Almanya’ya gidecek olan Devlet Bakanı İmren Aykut’a dönüşüne kadar, Millî Savunma Bakanı Mahmut Oltan
Sungurlu’nun vekâlet etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/284)
10 Mayıs 1996
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşmelerde bulunmak üzere, 16 Mayıs 1996 tarihinde Almanya'ya gidecek olan Devlet Bakanı İmren Aykut'un dönüşüne
kadar; Devlet Bakanlığına, Millî Savunma Bakanı M. Oltan Sungurlu'nun vekâlet etmesinin, Başbakanın teklifi üzerine, uygun
görülmüş olduğunu bilgilerinize sunarım.
Süleyman Demirel
Cumhurbaşkanı
BAŞKAN – Bilgilerinize sunulmuştur.
Diğer tezkereyi okutuyorum:
4. —Almanya’ya gidecek olan Devlet Bakanı Ersin Taranoğlu’na, dönüşüne kadar, Devlet Bakanı Ali Talip Özdemir’in vekâlet
etmesinin uygun görüldüğüne ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi (3/285)
15 Mayıs 1996
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşmelerde bulunmak üzere, 16 Mayıs 1996 tarihinde Almanya'ya gidecek olan Devlet Bakanı Ersin Taranoğlu'nun dönüşüne
kadar; Devlet Bakanlığına, Devlet Bakanı Ali Talip Özdemir'in vekâlet etmesinin, Başbakanın teklifi üzerine, uygun görülmüş
olduğunu bilgilerinize sunarım.
Süleyman Demirel
Cumhurbaşkanı
BAŞKAN – Bilgilerinize sunulmuştur.
Sayın milletvekilleri, komisyonlardan istifa önergeleri vardır; ayrı ayrı okutup, bilgilerinize sunacağım:
5. —İstanbul Milletvekili Güneş Taner’in, Plan ve Bütçe Komisyonu üyeliğinden çekildiğine ilişkin önergesi (4/19)
15.5.1996
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Üyesi bulunduğum Plan ve Bütçe Komisyonundaki görevimden ayrılmak istiyorum.
Gereğini saygılarımla arz ederim.
Güneş Taner
İstanbul
BAŞKAN – Bilgilerinize sunulmuştur.
Diğer önergeyi okutuyorum:
6. —Isparta Milletvekili Halil Yıldız’ın, (10/5) esas numaralı Meclis Araştırma Komisyonu üyeliğinden çekildiğine ilişkin
önergesi (4/20)
15.5.1996
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Kamu İktisadî Teşebbüsleri Alt ve Üst Komisyonu toplantılarının yoğunluğu nedeniyle, "Petrol Ofisi Genel Müdürlüğünde
Meydana Gelen Yolsuzluk ve Usulsüzlük İddialarını Araştırmak ve Alınması Gereken Tedbirleri Belirlemek Amacıyla Kurulan
Meclis Araştırması Komisyonu" üyeliğinden istifa ediyorum.
Gereğini saygılarımla arz ederim.
Halil Yıldız
Isparta
BAŞKAN – Bilgilerinize sunulmuştur.
Sayın milletvekilleri, zannediyorum, daha çok grupları alakadar ediyor. Kurulmuş bir araştırma komisyonundan bir sayın
üyenin çekilme hakkı, tabiî ki, vardır; ama, bundan sonra yapılacak iş, grubuna yazı yazılacak, oradan üye istenecek, sonra
oylanacak, sonra göreve başlayacak ve bu, işi uzatacak. Lütfen, gruplar, çalışması, durumu, mesai imkânı olan arkadaşlarımızı
bildirsinler ki, bu komisyonlar rahat netice alabilsinler ve yeni bir süre uzatımı talebiyle bize gelmesinler; rica ediyorum.
Değerli milletvekilleri, kanun tekliflerinin geri alınmasına dair bir önerge vardır; okutuyorum:

7. —Konya Milletvekili Mehmet Keçeciler’in, (2/95) esas numaralı kanun teklifini ve (2/86), (2/69), 2/87), 2/80), 2/83), 2/81),
2/82) esas numaralı kanun tekliflerindeki imzasını geri çektiğine ilişkin önergesi (4/21)
14.5.1996
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
(2/95) esas numaralı İmrenler, İsmil ve Yeniceoba adıyla üç yeni ilçe kurulmasıyla ilgili vermiş olduğum kanun teklifimi geri
alıyorum ve 19 uncu Dönemde vermiş olduğum ve 20 nci Dönemde yenilemiş bulunduğum (2/86), (2/69), (2/87), (2/80), (2/83),
(2/81) ve (2/82) esas numaralı kanun tekliflerimdeki imzamı geri çekiyorum.
Gereğini arz ederim.
Saygılarımla.
Mehmet Keçeciler
Konya
BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, bilgilerinize sunulmuştur ve kanun teklifi geri verilmiştir.
Danışma Kurulunun önerileri vardır; ayrı ayrı okutup oylarınıza sunacağım:
V. —ÖNERİLER
A) DANIŞMA KURULU ÖNERİSİ
1. —Genel Kurulda görüşülecek konuların yeniden düzenlenmesine ve çalışma sürelerine ilişkin Danışma Kurulu önerisi
Danışma Kurulu Önerisi
No:12 Tarihi :15.5.1996
Danışma Kurulunca, aşağıdaki önerilerin, Genel Kurulun onayına sunulması uygun görüşmüştür.
Mustafa Kalemli
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
Abdullatif Şener Mehmet Gözlükaya
RP Grubu Başkanvekili DYP Grubu Başkanvekili
Cumhur Ersümer H.Hüsamettin Özkan
ANAP Grubu Başkanvekili DSP Grubu Başkanvekili
Nihat Matkap
CHP Grubu Başkanvekili
Öneriler:
1. Genel Kurulun, 16.5.1996 Perşembe günkü birleşiminde, gündemin birinci sırasında yer alan, İçtüzük Değişiklik teklifinin
görüşmelerinin tamamlanmasına kadar, çalışma süresinin uzatılması önerilmiştir.
2. Radyo ve Televizyon Üst Kurulunda boşalan üyelikler için, 3984 sayılı Kanun gereğince yapılacak seçimin, Genel Kurulun,
22.5.1996 Çarşamba günkü birleşiminde yapılması önerilmiştir.
BAŞKAN – Tekrar okutup, ayrı ayrı oylayacağım:
"1. Genel Kurulun, 16.5.1996 Perşembe günkü birleşiminde, gündemin birinci sırasında yer alan İçtüzük Değişiklik Teklifinin
görüşmelerinin tamamlanmasına kadar, çalışma süresinin uzatılması önerilmiştir."
BAŞKAN – Danışma Kurulu önerisi olduğuna göre, söz talebi yok.
Öneriyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler.... Kabul etmeyenler... Birinci öneri kabul edilmiştir.
"2. Radyo ve Televizyon Üst Kurulunda boşalan üyelikler için 3984 sayılı Kanun gereğince yapılacak seçimin Genel Kurulun
22.5.1996 Çarşamba günkü birleşiminde yapılması önerilmiştir."
BAŞKAN – Öneri üzerinde söz talebi yok.
Öneriyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... İkinci öneri de kabul edilmiştir.
Sayın milletvekilleri, seçimlere çok yakın bir süre kala... (DSP sıralarından "sesiniz gelmiyor" sesleri)
Gelsin efendim, gelsin... Seçimlerden önce hep böyle sıkıştırmıştık da, bugün niye diye merak ediyorum. Gerçi kabul ettik;
İçtüzük çalışmasının nihayetine kadar buradayız.
Sayın milletvekilleri "Sunuşlar" bölümü bitmiştir. Şimdi, gündemin "Kanun Tasarı ve Teklifleriyle Komisyonlardan Gelen
Diğer İşler" bölümüne geçiyoruz.
VI. —KANUN TASARI VE TEKLİFLERİYLE KOMİSYONLARDAN
GELEN DİĞER İŞLER
1.—Denizli Milletvekili Hasan Korkmazcan ve 4 Arkadaşının; Millet Meclisi İçtüzüğünün Başlığı ile Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesi ve Bu İçtüzüğe Bazı Maddeler Eklenmesi Hakkında İçtüzük Teklifi ile İstanbul Milletvekili Emin Kul’un; Gümüşhane
Milletvekili M.Oltan Sungurlu’nun; Denizli Milletvekili Hasan Korkmazcan’ın;İzmir Milletvekili Gencay Gürün ve Bursa Milletvekili
Turhan Tayan’ın; Kütahya Milletvekili Mustafa Kalemli’nin; Kocaeli Milletvekili Şevket Kazan ve 6 Arkadaşının; Erzurum
Milletvekili Lütfü Esengün’ün; Kayseri Milletvekili Recep Kırış’ın; Cumhuriyet Halk Partisi Grup Başkanvekili İçel Milletvekili
Oya Araslı’nın ve Hatay Milletvekili Atila Sav’ın; Millet Meclisi İçtüzüğünde Değişiklik Yapılmasına Dair İztüzük Teklifleri ve
Anayasa Komisyonu Raporu (2/158, 2/30, 3/52, 2/67, 2/89, 2/161, 2/176, 2/177, 2/178, 2/183, 2/204) (S. Sayısı :13) (1)
BAŞKAN – Bu kısımda yer alan Denizli Milletvekili Hasan Korkmazcan ve 4 Arkadaşının; Millet Meclisi İçtüzüğünün
Başlığı ile Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu İçtüzüğe Bazı Maddeler Eklenmesi Hakkında İçtüzük Teklifi ile İstanbul
Milletvekili Emin Kul'un; Gümüşhane Milletvekili M. Oltan Sungurlu'nun; Denizli Milletvekili Hasan Korkmazcan'ın; İzmir
Milletvekili Gencay Gürün ve Bursa Milletvekili Turhan Tayan'ın; Kütahya Milletvekili Mustafa Kalemli'nin; Kocaeli Milletvekili
Şevket Kazan ve 6 Arkadaşının; Erzurum Milletvekili Lütfü Esengün'ün; Kayseri Milletvekili Recep Kırış'ın; Cumhuriyet Halk
Partisi Grup Başkanvekili İçel Milletvekili Oya Araslı'nın ve Hatay Milletvekili Atilâ Sav'ın; Millet Meclisi İçtüzüğünde
Değişiklik Yapılmasına Dair İçtüzük Teklifleri ve Anayasa Komisyonu Raporunun müzakerelerine kaldığımız yerden devam
ediyoruz.
Sayın Komisyon?.. Hazır.
Sayın Hükümet?..
KAMER GENÇ (Tunceli) – Hükümete gerek yok. Geçen dönem, Başkanlık Divanı temsilcisiyle yetindik; çünkü, bu, Meclisi
ilgilendiriyor.
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Meclis Başkanlığı temsil ediliyor efendim.
BAŞKAN – Sayın Komisyon ve Sayın Başkanlık Divanı Temsilcisi yerlerini aldılar.
Sayın milletvekilleri, geçen birleşimde, teklifin tümü üzerindeki görüşmeler tamamlanmış, maddelere geçilmesinin
oylanmasında kalmıştık.
Şimdi, teklifin maddelerine geçilmesi hususunu oylarınıza sunuyorum: Maddelere geçilmesini kabul edenler... Kabul
etmeyenler... Kabul edilmiştir.
1 inci maddeyi okutuyorum:
Millet Meclisi İçtüzüğünün Başlığı ile Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu İçtüzüğe Bazı Maddeler Eklenmesi
Hakkında İçtüzük Teklifi
MADDE1. —Millet Meclisi İçtüzüğünün başlığında ve içinde geçen;
—“Millet Meclisi’’ ibareleri “Türkiye Büyük Millet Meclisi’’;
— “Divan Üyesi” ibareleri “Kâtip Üye”;
— “İdareci Üye” ibareleri “İdare Amiri”;
— “Çekinser” kelimesi “Çekimser”;
— 1 inci maddesinde geçen “1 Kasım -31 Ekim” ibaresi “1 Ekim-30 Eylül” ve “4 yıl” ibaresi “5 yıl”;
—2 nci maddesinde geçen “dörtyüzelli” sayısı “beşyüzelli”;
—3 üncü maddesinde geçen “Türkiye Radyolarında” ibaresi “Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu kanallarında”;
— 4 üncü maddesinde geçen “Kasım” kelimesi“Ekim”;
— 18 inci maddesinde geçen “on milletvekili” ibaresi “yirmi milletvekili”;
—58 inci maddesinin dördüncü fıkrasında geçen “salt çoğunluğunun mevcut olmadığı anlaşılırsa” ibaresi, “en az üçte birinin
mevcut olmadığı anlaşılırsa”;
—102 nci maddesinde geçen “Anayasanın 88 inci maddesinin ikinci fıkrası” ibaresi “Anayasanın 98 inci maddesinin üçüncü
fıkrası”;
— 106 ncı maddesinde geçen “ikiyüzyirmialtı” sayısı “ikiyüzyetmişaltı”;
— 146 ncı maddesinde geçen “Anayasanın 79 uncu maddesi” ibaresi “Anayasanın 83 üncü maddesi”;
— 149 uncu maddesinde geçen “Divanlarınca” kelimesi “Divanınca”;
—“Kâtip Üye, İdare Amiri” ibareleri bu yazılış sırasına göre ve
— “16 ncı madde numarası 17”;
— “17 nci madde numarası 16”;
Olarak değiştirilmiştir.
Millet Meclisi İçtüzüğünün;
— Yoklama istemi ile ilgili 58 inci maddesinde geçen on;
—Kapalı oturum istemiyle ilgili 71 inci maddesinde geçen onbeş;
—Kanunun tümünün ve maddelerinin oylanmasında açık oy istemi ile ilgili 82 nci maddesinde geçen onbeş;
—Genel Görüşme istemiyle ilgili 100 üncü maddesinde geçen on;
— Gizli oylama istemi ile ilgili 123 üncü maddesinde geçen onbeş;
Sayıları yirmi; olarak değiştirilmiştir.
Millet Meclisi İçtüzüğünde geçen;
—“Cumhuriyet Senatosu”, “Cumhuriyet Senatosu Başkanı”, “Cumhuriyet Senatosu Başkanlık Divanı”, “Cumhuriyet Senatosu
Üyeleri” ve “senatör” ibareleri;
—21 inci maddesinde geçen “Türkiye Büyük Millet Meclisi” ibaresi ile “Karma” ibareleri;
—24 üncü maddesinin tamamı; 32 nci maddesinin ikinci fıkrasındaki “teklifte imzası bulunan senatörler” ibaresi;
— 77 nci maddesinin başlığında geçen “ve benimsenmeyen” ibaresi ile maddede geçen “Anayasanın 92 nci maddesi gereğince”
ibaresi;
—83 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında geçen “Genel Kurulun üye tamsayısının salt çoğunluğuyla” ibaresi;
—144 üncü maddesinin birinci fıkrasının son cümlesinde geçen “Cumhuriyet Senatosu, Başkanlık Divanı ile anlaşmak
suretiyle” ibaresi;
—147 nci maddesinin son fıkrasının son cümlesi ile bu fıkradaki “sırf” kelimesi ve;
—149 uncu maddesinde geçen “Türkiye Büyük Millet Meclisi Kitaplık Karma Komisyonunca hazırlanıp, Millet Meclisi ve
Cumhuriyet Senatosu” ibaresi;
Çıkarılmıştır.
Çıkarılan 24 üncü maddeden sonraki numaralar buna göre teselsül ettirilmiştir.
Millet Meclisi İçtüzüğünün;
— 43 üncü maddesinin sonuna “Şu kadar ki, bu haklarını Komisyon Başkanının belirleyeceği uygun süre içinde kullanmaları
gerekir.” cümlesi ile;
— 50 nci maddesine 5 inci bent olarak “Meclis Soruşturması Raporları” ibaresi eklenerek bent numaraları teselsül ettirilmiş ve
— 52 nci maddesine “Meclis Araştırması” ibaresinden sonra “Meclis Soruşturması” ibaresi;
Eklenmiştir.
BAŞKAN – 1 inci madde üzerinde, gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Madde ile ilgili değişiklik önergeleri vardır; önce geliş sırasına, sonra aykırılık derecesine göre okutup, işleme tabi tutacağım.
Buyurun.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan 13 sıra sayılı, Millet Meclisi İçtüzüğünün Başlığı İle Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu İçtüzüğe
Bazı Maddeler Eklenmesi Hakkındaki Tekliflerinin içinde bulunan (2/204) esas numaralı, Hatay Milletvekili Atilâ Sav'ın teklifi,
Anayasa Komisyonunda diğer tekliflerle birleştirilmiştir.
Teklif, İçtüzüğün 105 inci madesinin son fıkrasının son tümcesi olan "güvenoyu verenlerin sayısı, güvensizlik oyu verenlerden
fazlaysa Bakanlar Kurulu güven almış olur" hükmünün metinden çıkarılmasına ilişkindir.
Bu teklif, Anayasa Komisyonunca ilk müzakerede kabul olunmuştur. Daha sonra, Komisyon üyelerinden 13'ünün önerisi üzerine
konu yeniden ele alınmış ve 18.4.1996 günlü toplantıda reddedilmiştir.
Anayasa Komisyonu raporunda yer alan ve Komisyonca, önce kabul edilip, sonra reddedilen kanun teklifi, öbür tekliflerle birlikte
Yüce Meclisin gündemindedir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle; İçtüzüğün "hükümet programının görüşülmesi; göreve başlarken güven oyu" başlıklı 105 inci
maddesinin son fıkrasının son cümlesinde yer alan "Güven oyu verenlerin sayısı, güvensizlik oyu verenlerden fazlaysa Bakanlar
Kurulu güven almış olur" hükmünün 1 inci maddenin, "83 üncü maddenin üçüncü fıkrasında yapılacak çıkarılmanın arkasına
gelecek şekilde eklenmesini ve önergemizin, teklifin 1 inci maddesinde görüşülmesini arz ve teklif ederiz.
Saygılarımızla.
Atilâ Sav Oya Araslı
Hatay İçel
Yusuf Öztop Yahya Şimşek
Antalya Bursa
Mustafa Kul Zeki Çakıroğlu
Erzincan Muğla
Bekir Kumbul Birgen Keleş
Antalya İzmir
Nezir Büyükcengiz Ayhan Fırat
Konya Malatya
Ali Şahin Celal Topkan
Kahramanmaraş Adıyaman
Gerekçe:
Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün altıncı kısım, dördüncü bölümü "Güven İstemi" başlığını taşımaktadır. Bu
bölüm içinde olan 105 inci maddenin başlığı ise "Hükümet programının görüşülmesi; göreve başlarken güven oyu" dur. Bu
maddenin son tümcesi "Güven oyu verenlerin sayısı, güvensizlik oyu verenlerden fazlaysa Bakanlar Kurulu güven almış olur"
hükmünü koymaktadır. Bu hüküm, Anayasanın 96 ncı maddesine aykırıdır. Çünkü, Anayasanın 96 ncı maddesi "Türkiye Büyük
Millet Meclisi üye tam sayısının en az üçtebiri ile toplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak, karar
yeter sayısı hiçbir şekilde üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz" demektedir.
Bu, bir ilke kuralıdır. Anayasada tersine bir hüküm yoksa bütün kararlarda bu yetersayı uygulanır. Bu sayıyı sağlayamayan
oylama ile karar alınamaz. Bu karar, ister güvenoyu olsun, isterse başka bir konu olsun.
Anayasada, özel nitelikli, çoğunluk gerektiren hükümler vardır. Örneğin, 99 uncu ve 111 inci maddelerde, güvensizlik oyu için,
üye tamsayısının salt çoğunluğu gerekmektedir. 84, 94 ve 102 nci maddelerde de özel çoğunluk gereklidir.
Anayasanın 110 uncu maddesinin son fıkrasında ise, güvenoyu için özel bir oylama ve yetersayı öngörülmemiştir.
Bu durumda, uygulanacak kural, 96 ncı madde hükmüdür. Bu durumda İçtüzüğün 105 inci maddesinin son fıkrasının ikinci
tümcesi de birbiriyle çelişmektedir.
Anayasanın geçici 6 ncı maddesi "yürürlükte olan İçtüzüğün, Anayasaya aykırı olmayan hükümleri uygulanır" demektedir.
Bu hükme göre, esasen, 105 inci maddenin son tümcesi, yürürlükten kalkmıştır; çünkü, Anayasaya aykırıdır. Bu hükmün
İçtüzükten çıkarılması, Anayasa gereğidir.
BAŞKAN – Diğer önergeyi okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan İçtüzük Teklifinin 1 inci maddesinin sonuna aşağıdaki ibarenin eklenmesini arz ve teklif ederiz.
Mehmet Gözlükaya Murat Başesgioğlu
Denizli Kastamonu
DYP Grup Başkanvekili ANAP Grup Başkanvekili
Hasan Hüsamettin Özkan Atilâ Sav
İstanbul Hatay
DSP Grup Başkan Vekili CHP Grup Başkan Vekili
Abdüllatif Şener
Sıvas
RP Grup Başkanvekili
"55 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki "toplantı" ve "gün" kelimeleri arasına "hafta," kelimesi;"
Gerekçe:
Yapılan teklifle, bu maddenin tamamının değiştirilmesi hakkında Sayın Meclis Başkanının tekliflerindeki amaca uygun
olarak, bir kelime değişikliğiyle, Genel Kurul, bazı haftalarda çalışmayı daha yoğunlaştırmak suretiyle bazı haftaları boş
bırakabilecektir.
BAŞKAN – Birinci önerge, aykırı önergedir; bu önergeyi tekrar okutup işleme koyacağım.
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Sayın Başkan...
BAŞKAN – Buyurun efendim.
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Birinci önergenin, elimizdeki İçtüzük değişikliği raporuna
göre, 104 üncü maddeden sonraki maddeleri düzenleyen bölümde ele alınması gereklidir. Çünkü, elimizdeki İçtüzük Teklifi
paketinde, 104 üncü maddeden sonra 106 ncı madde var. Sırası geldiği zaman işleme konulması daha yararlı olacaktır. Aksi halde,
ondan önce yapacağımız değişikliklerde çelişkili bir durum meydana gelebilir.
BAŞKAN – Sayın Başkanlık Temsilcisi, bu önergenin burada işleme konulmasına karşı.
Sayın Komisyon ne buyuruyor efendim?
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Görüşe katılıyoruz efendim.
BAŞKAN – Görüşe katılıyorsunuz; dolayısıyla, işleme tabi tutulmamasını istiyorsunuz.
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Evet.
BAŞKAN – Sayın önerge sahibi; buyurun efendim.
ATİLÂ SAV (Hatay) – Sayın Başkan, Yüce Meclisin değerli üyeleri; bu değişikliğin amacı, Anayasaya uygunluğu
sağlamaktır. İçtüzüğün 105 inci maddesinin son fıkrasının son tümcesi, metinden çıkarılması önerilen hükümdür. Teklifin 1 inci
maddesi, tüm İçtüzük metninde bulunan, çeşitli maddelerde serpiştirilmiş olan bazı hükümlerin çıkarılması, değiştirilmesi ya da
eklenmesi şeklinde düzenlenmiştir.
Bu nedenle, verdiğimiz önerge metinden çıkarılması gereken 105 inci maddenin çıkarılmasına ilişkindir ve yeri de bu
maddedir.
Sayın Başkanım, önerimiz şudur: Maddenin birinci fıkrasında değiştirilen hükümler var, ikinci fıkrasında, metinden
çıkarılması önerilen hükümler var, üçüncü fıkrasındaysa, eklemeler var.
İkinci fıkrada "çıkarılmıştır" denilen hükümlerden 83 üncü maddenin -ki, beşinci bende rastlıyor- beşinci bendinde yer alan
"Genel Kurulun üye tam sayısının salt çoğunluğuyla" ibaresinden sonra ve 144 üncü maddede yapılacak çıkarmadan önce, sıraya,
104 üncü madde gelmektedir.
Bu itibarla, önergemizin, bu madde içinde yer alması yerindedir ve doğrudur. Bu önergemizin, usul bakımından 1 inci maddeyle
birlikte görüşülmesini ve oylanmasını arz ve teklif ediyoruz.
Sayın Başkanım, sadece, önergemizin niçin 1 inci maddede görüşülmesi gerektiği konusundaki görüşlerimizi arz ettim; esas
hakkındaki görüşlerimizi de arz edeyim mi?
BAŞKAN – Efendim, 5 dakikalık süreniz var; takdir sizin. Konu çerçevesinde her şeyi ifade edebilirsiniz.
ATİLÂ SAV (Devamla) – Teşekkür ederim Sayın Başkanım; kısaca arz edeyim.
Sayın Başkan, değerli üyeler; 105 inci maddenin son fıkrasının son cümlesi "Güven oyu verenlerin sayısı, güvensizlik oyu
verenlerden fazlaysa Bakanlar Kurulu güven oyu almış olur" demektedir; bu hüküm, Anayasanın 96 ncı maddesine aykırıdır.
Nitekim, bu aykırılık, son olarak, Anayasa Mahkemesinin kararıyla da bir kez daha saptanmıştır; çünkü, Anayasamızda toplantı ve
karar yetersayısını düzenleyen hüküm 96 ncı maddededir.
96 ncı maddede, Meclisin üçte bir çoğunlukla toplanacağı ve toplantıya katılanların çoğunluğuyla karar alacağı
öngörülmektedir. Anayasada, özel, yani hukukî deyimle, mevsuf çoğunluk aranan hükümler bulunmaktadır. Bunlar arasında,
hükümetin göreve başlarken güvenoyu almasına ilişkin hüküm bulunmamaktadır; öyleyse, hükümet göreve başlarken yapılacak
güven oylamasında da, Anayasanın 96 ncı maddesindeki çoğunluk aranacaktır. Oysa, İçtüzüğün 105 inci maddesinin son cümlesi,
Anayasanın 96 ncı maddesiyle çelişmektedir. İçtüzüğün 105 inci maddesindeki güvenoyu verenlerin sayısının, güvenoyu
vermeyenlerden yahut güvensizlik oyu verenlerden çok olması, güvenoyu almak için yeterlidir ifadesi Anayasanın 96 ncı maddesine
aykırı bulunmaktadır.
Anayasamızın, 99 uncu maddesi ile 111 inci maddesinde de, güven oylamasıyla ilgili özel nitelikler ve özel çoğunluklar vardır.
İlgili madde, bunlar arasında bulunmamaktadır.
Bu itibarla, amacımız, Anayasada yer alan hükme aykırı olup, her nasılsa, İçtüzükte kalmış olan... Çünkü, Anayasanın geçici
6 ncı maddesi, "İçtüzüğün, Anayasaya aykırı olmayan hükümleri uygulanır" demektedir. Oysa, biraz önce açıklamaya
çalıştığımız gibi, İçtüzüğün 105 inci maddesinin son tümcesi, Anayasanın 96 ncı maddesine aykırıdır; öyleyse, Anayasanın
geçici 6 ncı maddesiyle birlikte, yürürlükten kalkmış olması gerekir. Oysa, elimizdeki metinlerde ve çeşitli kereler basılmış olan
İçtüzük metinlerinde, bu hükme ısrarla yer verilmiştir. Demek ki, bu hükmün...
(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)
BAŞKAN – Sayın Sav, lütfen toparlayın efendim; geride çok maddemiz var.
ATİLÂ SAV (Devamla) – Peki Başkanım; sağ olun.
Bu nedenle, bu metnin, bu şekilde düzeltilmesi gerekir. Aksi takdirde, yanıltıcı bir ifade olarak, bir düzenleme olarak İçtüzükte
kalacak ve son güven oylamasında olduğu gibi, birtakım yanlış uygulamalara yol açacaktır.
Yüce Meclisin, bu konudaki önergemize olumlu oy vermesini arz ve teklif ediyor; hepinizi en derin saygılarımızla selamlıyoruz
efendim. (CHP sıralarından alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Sav, teşekkür ediyorum.
Sayın milletvekilleri, Başkanlık temsilcisi ve Komisyon, önergeye katılmamıştır.
Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Değişiklik önergesi kabul edilmiştir. (RP ve CHP
sıralarından alkışlar)
Diğer önergeyi tekrar okutup işleme koyacağım:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan İçtüzük teklifinin 1 inci maddesinin sonuna aşağıdaki ibarenin eklenmesini arz ve teklif ederiz.
Mehmet Gözlükaya (Denizli) ve arkadaşları
"55 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki "toplantı" ve "gün" kelimeleri arasına "hafta," kelimesi;"
BAŞKAN – Sayın temsilci?..
MURAT BAŞESGİOĞLU (Kastamonu) – Sayın Başkan, oylamada tereddütler var. İzin verirseniz, önergeyi yeniden
oylayalım; 5 kişiyiz...
BAŞKAN – Efendim, önerge oyluyoruz.
İSMAİL DURAK ÜNLÜ (Yozgat) – Sayın Başkan, 5 kişi ayağa kalktı...
BAŞKAN – Efendim, İçtüzüğün 115 inci maddesini bir kere daha gözden geçiriniz.
Sayın Başkanlık temsilcisi bu önergeye katılıyor mu efendim?
TBMM BAŞKAN VEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Katılıyoruz Sayın Başkan.
BAŞKAN – Bu önergeye katılıyorsunuz.
Sayın Komisyon?..
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – İkinci önergeye katılıyoruz.
BAŞKAN – Katılıyorsunuz... Peki.
Bu ikinci önergeye, Komisyon ve Başkanlık temsilcisi katılmaktadır.
Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler...
NİHAT MATKAP (Hatay) – Neyi oyladığınızı anlayamadık.
BAŞKAN – Sayın Matkap, önergeyi okuttuk...
NİHAT MATKAP (Hatay) – Arkadaşlar neyi oyladığınızı anlayamadı.
BAŞKAN – Efendim, önergeyi okuttuk, Sayın Komisyona ve Temsilciye sorduk; ama, sayın üye kulisteyse, tabiî anlayamaz.
Tekrar soruyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Bu önerge de kabul edilmiştir.
Şimdi, kabul edilen bu iki önergenin ışığı altında yeniden düzenlenmek üzere, 1 inci maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul
edenler... Kabul etmeyenler... Madde, önergeler istikametindeki değişik şekliyle kabul edilmiştir.
İSMAİL SAFA GİRAY (Balıkesir) – Sayın Başkan, müsaadenizle...
BAŞKAN – Tabiî, buyurun.
İSMAİL SAFA GİRAY (Balıkesir) – Mikrofonları iyi kullanmıyorsunuz, zaman zaman sesiniz duyulmuyor, onun için oluyor
bunlar.
BAŞKAN – Doğrudur.
İSMAİL SAFA GİRAY (Balıkesir) – Efendim, lütfen, ağzınızı mikrofona biraz daha yaklaştırın.
BAŞKAN – Kusur, mikrofonlarda değil, benim sesimde. Galiba, bu sıralarda sesim biraz bakımsız.
Sayın Giray, teşekkür ediyorum efendim.
2 nci maddeyi okutuyorum:
MADDE2. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 5 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Tatil
Madde 5. —Tatil,Türkiye Büyük Millet Meclisinin çalışmalarının belli bir süre ertelenmesidir.
Danışma Kurulunun önerisi üzerine Genel Kurulca başka bir karar alınmadıkça Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Temmuz günü
tatile girer.
Bir yasama yılı içinde üç aydan fazla tatil yapılamaz.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi, okunduğu şekliyle oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde, okunduğu şekliyle kabul
edilmiştir.
3 üncü maddeyi okutuyorum:
MADDE 3. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 7 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Tatilde ve Ara Vermede Toplantı
Madde 7. —Türkiye Büyük Millet Meclisi, tatil veya ara verme sırasında Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanı tarafından toplantıya çağrılması halinde, belirtilen gün ve saatte toplanır.
Cumhurbaşkanı, toplantı çağrısını doğrudan doğruya veya Bakanlar Kurulunun istemi üzerine yapar. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanı doğrudan gerek görürse toplantı çağrısına karar verebilir. Üyelerin beşte birinin imzasını taşıyan gerekçeli
önergedeki çağrı istemini ise en geç yedi gün içinde yerine getirir.
Bu çağrılarda, toplantı gün ve saatinin ve bu toplantıyı gerektiren konunun belirtilmiş olması şarttır.
Birleşim yeterli çoğunlukla açılabildiği takdirde, Başkan, ilk önce çağrı yazısını okutur ve bu toplantıyı gerektiren konu
görüşülür. Konu üzerinde gerekli işlemler tamamlanınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi çalışmalarına devama karar vermediği
takdirde, tatile veya ara vermeye devam olunur. Yeterli çoğunluk sağlanamazsa çağrı düşer.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi, okunduğu şekliyle oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde, okunduğu şekliyle kabul
edilmiştir.
4 üncü maddeyi okutuyorum:
MADDE 4. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 10 uncu maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Başkan Seçimi ve Süresi
Madde 10. —Başkanlık için bir yasama döneminde iki seçim yapılır.İlk seçilenin görev süresi iki, ikinci devre için seçilenin
görev süresi üç yasama yılıdır.
Siyasî parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkan adayları, Meclis üyeleri içinden, Meclisin toplandığı günden itibaren on gün içinde
Başkanlık Divanına bildirilir. Başkan seçimi gizli oyla yapılır. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye
tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için
dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan üye, Başkan seçilmiş olur.Başkan seçimi aday gösterme süresinin
bitiminden itibaren on gün içinde tamamlanır.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi, okunduğu şekliyle oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
5 inci maddeyi okutuyorum:
MADDE 5. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 11 inci maddesinin son fıkrasının ilk cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanvekillikleri, Kâtip Üyelikleri ve İdare Amirlikleri için, bir yasama döneminde iki seçim
yapılır.İlk seçilenlerin görev süresi iki, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi üç yasama yılıdır.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Maddeyle ilgili önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
6 ncı maddeyi okutuyorum:
MADDDE 6. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 14 üncü maddesinin 6 ncı bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
6. Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonlarını denetlemek; işlerde birikme olması halinde komisyon başkanı ve üyelerini
uyarmak ve durumu Genel Kurulun bilgisine sunmak;
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Maddeyle ilgili önerge...
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Var.
BAŞKAN – Maddeyle ilgili iki önerge vardır; geliş sıralarına göre okutacağım:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Millet Meclisi İçtüzüğünün 14 üncü maddesinin 9 numaralı bendinin aşağıdaki şekilde değiştirilmesini arz ve teklif ederiz.
Madde 6. Millet Meclisi İçtüzüğünün 14 üncü maddesinin 9 uncu bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
9. Başkanlık Divanı bünyesinde oluşturulacak Türkiye Büyük Millet Meclisi Kültür Sanat ve Yayın Kurulu aracılığıyla,
Meclisi ve çalışmalarını yurtiçinde ve yurtdışında tanıtıcı tedbirler almak ve yayın yapmak;
Hasan Korkmazcan Abdulkadir Baş
Denizli Nevşehir
Mehmet Gözlükaya Lütfü Esengün
Denizli Erzurum
Murat Başesgioğlu Hasan Hüsamettin Özkan
Kastamonu İstanbul
Gerekçe: Türkiye Büyük Millet Meclisini yurtiçinde ve yurtdışında tanıtmak, millî egemenlik ilkesini geniş halk kitlelerine
yaygınlaştırarak benimsetmek amacıyla, 25 Ekim 1984 ve 34 sayılı Başkanlık Divanı kararıyla oluşturulan Türkiye Büyük Millet
Meclisi Kültür Sanat ve Yayın Kurulu; 23 Nisanları Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı hüviyetinin yanı sıra, millet iradesinin
oluştuğu Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılış yıldönümleri olarak kutlamakta ve bilimsel, kültürel, törensel ve sanatsal
etkinliklerle Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetlerini kamuoyuna duyurmak üzere çalışmalar yapmakta ve bu amaçla yayın
faaliyetinde bulunmaktadır. Başkanlık Divanı kararıyla oluşturulan, 12 yıldır faaliyet gösteren Kurulun, İçtüzük hükmüyle
kurumsallaştırılmasıdır.
BAŞKAN – Sayın Komisyon, Sayın Temsilci; efendim, biz, 14 üncü maddenin altıncı bendini görüşüyoruz, gelen önergede
dokuzuncu bentten söz ediliyor; yani, altıncı bent kabul edildiği takdirde, çerçeve içerisinde bunun da dokuzuncu bent olarak
değiştirilmesi mi murat ediliyor?
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Evet, altı ve dokuz olarak.
BAŞKAN – Zabıtlara geçmesi açısından, yerinizden açıklar mısınız efendim.
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Sayın Başkan, önerge kabul edilirse, çerçeve maddenin
bütünlüğü bakımından altıncı ve dokuzuncu bentleri değişmiş olacaktır.
BAŞKAN – Tamam efendim.
Çerçeveyi değiştirmiyoruz; çerçeve içerisinde mevcut olan dokuzuncu bendi bu şekilde değiştirelim istiyoruz.
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Evet efendim.
BAŞKAN – Önergeye Başkanlık Temsilcisi katılıyor, öyle anlaşılıyor.
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Katılıyoruz efendim.
BAŞKAN – Sayın Komisyon?..
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Katılıyoruz efendim.
BAŞKAN – Efendim, önergeye Başkanlık Temsilcisi ve Komisyon katıldı.
Değişiklik önergesini oylarınıza sunuyorum...
LÜTFÜ ESENGÜN (Erzurum) – Sayın Başkan, neyi oyluyoruz?
BAŞKAN – Efendim 14 üncü maddenin altıncı bendinin değiştirilmesiyle ilgili madde üzerinde verilen önergeyi oyluyoruz. Bu
önergede, Sayın Esengün'ün de imzası var. Dokuzuncu bendin, bu şekilde ilavesini irade buyurmuşsunuz; şimdi, onu oyluyoruz.
LÜTFÜ ESENGÜN (Erzurum) – Teşekkür ederim Sayın Başkan.
BAŞKAN – Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Değişiklik kabul edilmiştir.
Bu değişiklikle birlikte, çerçeve 14 üncü maddeyi okutuyorum:
MADDE 6.- Millet Meclisi İçtüzüğünün 14 üncü maddesinin 6 ncı ve 9 uncu bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
BAŞKAN – Bu maddeyi, biraz önce kabul buyurduğunuz değişiklik önergeleri istikametinde oylarınıza sunuyorum: Kabul
edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.
7 nci maddeyi okutuyorum:
MADDE 7. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 20 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Komisyonların Adları
Madde 20. —Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları şunlardır :
1. Anayasa Komisyonu;
2. Adalet Komisyonu;
3. Dışişleri ve Millî Savunma Komisyonu;
4. İçişleri Komisyonu;
5. Millî Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu;
6. Bayındırlık, İmar, Ulaştırma, Çevre ve Turizm Komisyonu;
7. Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyalİşler Komisyonu;
8. Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu;
9. Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabiî Kaynaklar, Bilim ve Teknoloji Komisyonu;
10. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hesaplarını İnceleme Komisyonu;
11. Dilekçe Komisyonu;
12. Plan ve Bütçe Komisyonu;
13. Kamu İktisadî Teşebbüsleri Komisyonu;
14. İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu;
(12) ve (13) üncü bentlerdeki komisyonlar hariç, komisyonların herbirinin üye sayısı, Danışma Kurulunun teklifi üzerine Genel
Kurulca işaret oyuyla belirlenir.
Komisyonlar için, bir yasama döneminde iki seçim yapılır.İlk seçilenlerin görev süresi iki, ikinci devre için seçilenlerin görev
süresi üç yasama yılıdır. Görev süreleri yenileri seçilinceye kadar devam eder.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?..
Buyurun Sayın Yalçınbayır.
Süreniz 5 dakikadır.
ERTUĞRUL YALÇINBAYIR (Bursa) – Sayın Başkan, saygıdeğer üyeler; bu teklifte, Çevre Komisyonunun, Bayındırlık,
İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonuna dahil edildiğini görüyoruz. Bu, çevre hakkının, gerek dünyada gerekse ulusal düzeyde
vardığı seviyenin aleyhine bir gelişmedir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin, çevre disiplininin vardığı seviyeye uygun olarak, Çevre
Komisyonunu müstakil bir komisyon olarak kabul etmesi gerekir; biz, bu düşüncedeyiz.
Bu doğrultuda, sanıyorum ki 300'e yakın imzalı bir önerge hazırlanmış ve takdim edilmiştir; tahmin ediyorum, bu, Divana da
ulaşmıştır. Ayrıca, biz, bu konuda grupların anlaştığı duyumlarını elde ettikten sonra, yeterli sayıda imzayı toplamak suretiyle,
aynı doğrultuda bir önerge daha verdik. Çevre disiplini bakımından, bu değişiklik önergemizin kabul edilmesi gerektiğini
düşünüyoruz.
Çevre hakkı, bugün, gerek ulusal gerekse uluslararası düzeyde, yaşama hakkının bir parçasıdır. Her ne kadar, Anayasanın 56
ncı maddesinde, çevre hakkı, sağlıklı ve dengeli bir çevre hakkı olmak kaydıyla sosyal ve ekonomik haklar içerisine yer aldıysa da,
bunun, Anayasanın Başlangıç maddelerindeki 17 nci maddeye dahil edilme zarureti, artık, günümüzün gelişen şartları gereğidir.
Çevre hakkı, devletin sosyal ve ekonomik gücüyle sınırlı olmaksızın, insan hakkının bir parçasıdır, yaşama hakkının bir
parçasıdır. Bugün varılan seviye ise bunun gerisinde bir seviyedir. Ancak, geçen dönemlerde, Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığının, evrakları havale ederken Çevre Komisyonuna az evrak havale etmesi kendi takdirlerinin gereğidir; ancak, o takdir,
kanımca yanlıştır; çünkü, çevre, birçok disiplini birlikte ilgilendirmektedir. Birlikte havale edilebilecek komisyonların
arasındayken; yani, imarla, ulaştırmayla ilgili işler İmar ve Ulaştırma Komisyonuna havale edilirken, kültür ve tabiat varlıklarını
korumayla ilgili, başkaca haklarla ilgili, çevre hakkını da yakinen ilgilendiren konuların Çevre Komisyonuna havale edilmemesi,
Başkanlığın takdirindeki hatadadır. Oysa, bu dönemde, sanıyorum ki Başkanlık, bu takdirini, çevre hakkının vardığı seviyeyle
birlikte kullanmak suretiyle, hem Çevre Komisyonuna hem ilgili diğer komisyona havale etmek suretiyle, çevre hakkını da güvence
altına almak durumundadır. Bundan uzaklaşan bu teklif, kanımca, Meclisi ve ülkedeki çevre hakkını geriye götüren bir tekliftir.
Meclisimizin yapması gereken, anayasal değişiklik yapmak suretiyle, çevre hakkını 17 nci maddenin içinde mütalaa edecek bir
düzenlemeye gitmektir.
Ben, bu konuda, grup mülahazası olmaksızın, bütün parlamenterlerin birlikte hareket edeceğini ümit ediyorum. Bu çevre hakkı,
hepimizin güvencesinde, devletin güvencesinde olan bir haktır. Devlet bununla ilgili tedbirleri alırken, aksine bir düzenlemeye
gidilmesi, kanımca yanlıştır.
Bu düşünceyle söz aldım; saygılar sunuyorum. (RP sıralarından alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Yalçınbayır, teşekkür ediyorum.
İSMAİL YILMAZ (İzmir) – Bu konuda Başkanlığa sunulmuş bir önergemiz var Sayın Başkan.
BAŞKAN – Müsaade buyurun.
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Sayın Başkan, bu konuda kısa bir bilgi arz etmek istiyorum.
BAŞKAN – Sayın Feridun Pehlivanın da bir söz talebi var; onu da alıp öyle mi toparlarsınız?
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Tabiî efendim, alalım.
BAŞKAN – Sayın Pehlivan, buyurun efendim.
Evet, Bursa Milletvekilleri hassasiyet gösteriyor, hepimizin hassas olduğu gibi.
FERİDUN PEHLİVAN (Bursa) – Yüce Meclis hassasiyet gösterdi Sayın Başkanım; Çevre Komisyonu Başkanı olarak çok
teşekkür ederim. 300 küsur imza toplandı. Ben, burada, tüm çevre dostlarına, doğa dostlarına, tüm odalara, birliklere, Meclisimizin
bu birlikteliğini, bütün kardeş partilerimizin duyarlılığını, şahsınızda, iftiharla, onurla duyuruyorum.
BAŞKAN – Sayın Pehlivan, bir dakikanızı rica edeyim.
Sayın milletvekilleri, çevre kirliliği, klasik anlamda, falan falan şeylerle kirlenmez. Duyulmaması lazım gelen bir ses, bağırarak,
çıngırak gibi duyuluyorsa, o da çevre kirlenmesidir. Cep telefonlarımıza dikkat eder miyiz, lütfen... Lütfen... (Alkışlar)
Çevreyi çok dar yorumluyoruz galiba. Rica ediyorum...
Buyurun efendim.
FERİDUN PEHLİVAN (Devamla) – Teşekkür ederim Sayın Başkanım.
Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Meclisimizin, 1982 Anayasasına ve hızlı ve etkin bir çalışma ortamı sağlamasına yönelik
bir İçtüzük değişikliği, elzem hale gelmiştir; ancak, İçtüzük teklifinde, komisyonlarla ilgili olan 7 nci maddede, geçen yasama
döneminde kurulan ve bugüne kadarki çabalarıyla çevre konusunda oldukça yararlı çalışmalar yapmış bulunan Çevre
Komisyonunun, müstakil, bağımsız bir komisyon olmaktan çıkarılması gibi, kanaatimce çok isabetsiz bir düzenleme yer almıştır.
Çevre konusu, bugün, ülkemizin ve dünyanın en önemli ve en öncelikli gündem maddesidir. Çevre kirliliğini giderme, çevre
değerlerini koruma ve insan onuruna yakışan gelişmiş bir çevre sunma konuları, hükümetlerin olduğu kadar, toplumun tüm
kesimlerinin görevidir. Hepimizin, burada, kişiler ve kurumlar olarak sorumluluğumuz vardır. Bu meyanda hatırlatmak isterim ki,
Anayasamızın hükümleri çerçevesinde, çevreyi korumak ve geliştirmek görevi, devlete ve halkımıza verilmiştir. Bu noktada,
toplumsal uzlaşmanın önemini vurgulamak istiyorum. Bu uzlaşmanın odak noktası, Türkiye Büyük Millet Meclisidir.
Dünyadaki tüm uygulamalar, çevre alanında başarının kaynağının, siyasî irade düzeyinin belirginleşmesidir. Bugün, yaşanan
örneklerde, devletin ve halkın çevre konularına kayıtsızlığı sonucu, hemen her çevre politikası başarısızlığa uğramıştır. Bu
nedenle, çevre politikalarında tutarlılığın ve sürekliliğin rolü büyüktür. İşte, bu noktada, Parlamentomuzun rolü ortaya
çıkmaktadır. Hal böyleyken, çevre konusunu Mecliste sahipsiz bırakmak, bağımsız ve kendi başına ele alınan bir konu olmaktan
çıkarmak, yanlış olacaktır.
Bir haftadan beri, çevreci dernek ve vakıflardan, Çevre Komisyonunun müstakil komisyon olmaktan çıkarılmasına yönelik
yoğun tepkiler almaktayız; fakslar, telefonlar yağmakta. Sağ olsunlar, milletvekili arkadaşlarımız konuya çok ilgi göstermişlerdir.
Tüm gruplara, tüm kardeş partilerime, tüm duyarlı milletvekillerime, şahsınızda, teşekkürlerimi sunuyorum. İlk kez -benim
yaşadığım iki dönemde ilk kez- 400'e yakın milletvekili kardeşimiz bu işe büyük duyarlılık göstermiştir.
Ben, şahsınızda, bu konunun bir kez daha gözden, bir kez daha gözden, bir kez daha gözden geçirilmesini rica ediyor; bunu
partilerüstü gördüğümü, tüm milletvekili arkadaşlarıma ve şahsınıza saygılarımla arz ediyorum efendim. (Alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Pehlivan, teşekkür ediyorum.
Sayın Başkanlık Temsilcisinin söz talebi vardı; buyurun.
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Sayın Başkan, Çevre Komisyonunun, 20 nci maddedeki,
komisyonların birleştirilmesi operasyonu içerisine girmesi, bu teklif sahiplerinin çevreyle ilgili duyarsızlığının sonucu değildir.
Komisyonlarda bir düzenleme yapılırken, geçmiş dönemdeki uygulamalarda, komisyonların iş yoğunluğuna göre ve birbiriyle
bağlantılı olan komisyonların ortak çalışmaları halinde konunun değişik yönlerini de ele alabilme imkânını doğurmak
bakımından birleştirilmiştir; asıl amaç bu idi; yani, imarla, bayındırlıkla ilgili bir konuda, çevre konusunda duyarlılığı olan ve
uzmanlığı olan arkadaşlarımız da sözlerini söyleyebilsinler; aynı şekilde, imar ve bayındırlıkla ilgili bir kanun tasarı veya teklifi
müzakere edilirken, çevrecilik duyarlılığı oralarda da bulunsun gibi çok yönlü bir değerlendirme yapılmıştı.
Bildiğiniz gibi, Meclisimizin oluşturduğu daimî komisyonlar, sadece, kendilerine gelen kanun tasarı ve tekliflerini incelemekle
görevlidirler; bunun dışında bir görevleri yoktur; yani, Çevre Komisyonunun, müstakil komisyon olarak da görev yapsa, kendisine
gelen kanun tasarı ve tekliflerini incelemekten ibaret Meclis içi bir görevi vardır. Halbuki, bugün, toplumumuzda beklenen, Çevre
Komisyonunun Meclis dışında da sürekli görev yapabilmesi, çevreyle ilgili sorunlara daha derinliğine müdahalelerde
bulunabilmesidir.
Şimdi, arkadaşlarımızın istedikleri değişikliği yapsak dahi, Çevre Komisyonu bu nitelikleri kazanamayacak; ama, Genel
Kurulumuzda doğmuş bulunan bu duyarlılığı, Başkanlık Divanı da, bugün toplanan grup temsilcileri de yerinde buldular; Çevre
Komisyonumuz, müstakil komisyon olarak göreve devam edecek; ancak, bu komisyonun, yine toplumdan gelen talepler
doğrultusunda, en kısa zamanda, bir özel yasayla yetkili hale getirilmesi lazım. O takdirde, bugün, toplumdan beklenen çevreyle ilgili
faaliyetlere, Meclisimiz daha aktif katılabilecek.
Bu görüşleri ifade ederek, önergeye, Başkanlık Divanının da katıldığını ifade etmiş oluyorum.
Saygılar sunarım. (Alkışlar)
BAŞKAN – Teşekkür ediyorum.
İSMAİL SAFA GİRAY (Balıkesir) – Sayın Başkan, bu konuda söz hakkım var mı?
BAŞKAN – Önergede imzanız varsa...
İSMAİL SAFA GİRAY (Balıkesir) – Yok.
BAŞKAN – Önergeyi okutacağım; Sayın Başkanlık temsilcimiz -eski ifadeyle- bervechi peşin katıldılar; çünkü, biz, daha
önergeyi okutmamıştık; şimdi okutacağız.
Önergeleri geliş sırasına göre okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan 13 sıra sayılı teklifin 7 nci maddesiyle değiştirilen Millet Meclisi İçtüzüğünün 20 nci maddesinin birinci
fıkrasındaki 3, 4 ve 5 inci bentlerin aşağıdaki biçimde düzenlenmesini; izleyen bentlerin bu değişikliğe göre numaralandırılmasını
ve "Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabiî Kaynaklar, Bilim ve Teknoloji Komisyonu"nun adındaki "bilim" sözcüğünün "bilgi" olarak
değiştirilmesini saygıyla arz ederiz.
3. Millî Savunma Komisyonu
4. İçişleri Komisyonu
5. Dışişleri Komisyonu
Gerekçe:
Şimdiye kadar ayrı komisyonlar olarak çalışan Millî Savunma ve Dışişleri Komisyonunun birleştirilmesi, her iki komisyonun
asıl görev alanlarının farklılığı nedeniyle isabetli olmamıştır.
Teklifimiz, her iki komisyonunun, yeniden, ayrı birer komisyon olarak çalışmasını; ayrıca, Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabiî
Kaynaklar, Bilim ve Teknoloji Komisyonunun adındaki "bilim" sözcüğünün, amacı daha iyi ifade edecek biçimde "bilgi" olarak
değiştirilmesini sağlamaya yöneliktir.
Saffet Arıkan Bedük Hüsamettin Özkan
Ankara İstanbul
Doğru Yol Partisi Demokratik Sol Parti
Grup Başkanvekili Grup Başkanvekili
Murat Başesgioğlu Nihat Matkap
Kastamonu Hatay
Anavatan Partisi Cumhuriyet Halk Partisi
Grup Başkanvekili Grup Başkanvekili
Hikmet Sami Türk Atilâ Sav
Trabzon Hatay
Abdüllatif Şener Ziya Aktaş
Sıvas İstanbul
BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, bir önerge daha var; ancak, 300'ün üzerinde imza var. Bir önergenin tekemmülü için 5 imza
kâfi gelmektedir. Ben, süreyi iyi kullanmış olmak için, baştaki 5 imza sahibini okutacağım; diğerlerini zaten işleme koyacağım.
Müsamahanıza sığınarak, şimdi, önergeyi ve ilk 5 imzayı okutuyorum:
Türkiye Büyük Milleti Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan Millet Meclisi İçtüzüğünün Başlığı ile Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu İçtüzüğe Bazı Maddeler
Eklenmesi Hakkında İçtüzük Teklifinin 7 nci maddesiyle değiştirilmek istenen Millet Meclisi İçtüzüğünün 20 nci maddesinin 6 ncı
bendinin "Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu" olarak değiştirilmesini; "Çevre Komisyonu" olarak maddeye yeni
bir bent eklenmesini ve eklenen bu yeni bendin 7 numaralı bent olarak maddede yer almasını; 7 nci ve sonraki bentlerin
numaralarının buna göre birer numara kaydırılmasını arz ve teklif ederiz.
Feridun Pehlivan Ahmet Neidim
Bursa Sakarya
Süleyman Çelebi Necmi Hoşver
Mardin Bolu
Hüsnü Sıvalıoğlu
Balıkesir
BAŞKAN – Efendim bu önergede 300'ün üzerinde imza vardır.
Bir önerge daha var, onu da geliş sırasına göre okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
İçtüzük değişikliğinin 7 nci maddesiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları yeniden düzenlenmiş ve Çevre Komisyonu
bir başka komisyonla, Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm komisyonuyla birleştirilmiştir. Çevre hakkının vardığı seviye
itibariyle, Çevre Komisyonunun müstakil komisyon olarak İçtüzükte muhafazasını ve birleştirmeden vazgeçilmesini arz ederiz.
Ertuğrul Yalçınbayır Osman Pepe
Bursa Kocaeli
Altan Karapaşaoğlu İsmail Yılmaz
Bursa İzmir
İsmail Coşar Cemalettin Lafçı
Çankırı Amasya
Azmi Ateş
İstanbul
BAŞKAN – Önergeleri aykırılık sırasına göre işleme tabi tutacağım; en aykırı önergeyi okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan 13 sıra sayılı teklifin 7 nci maddesiyle değiştirilen Millet Meclisi İçtüzüğünün 20 nci maddesinin birinci
fıkrasındaki 3, 4 ve 5 inci bentlerin aşağıdaki biçimde düzenlenmesini; izleyen bentlerin bu değişikliğe göre numaralanmasını ve
"Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabiî Kaynaklar, Bilim ve Teknoloji Komisyonu"nun adındaki "bilim" sözcüğünün "bilgi" olarak
değiştirilmesini saygıyla arz ederiz.
3. Millî Savunma Komisyonu
4. İçişleri Komisyonu
5. Dışişleri Komisyonu
Saffet Arıkan Bedük
(Ankara)
ve arkadaşları
BAŞKAN – Efendim, Sayın Temsilcimiz?..
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Genel Kurulun takdirine bırakıyoruz.
BAŞKAN – Sayın Komisyon?..
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Efendim, bu 300 imza karşısında...
BAŞKAN – Bu değil efendim, o daha sonra...
Buna katılıyor musunuz?
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Buna katılıyoruz efendim.
BAŞKAN – Efendim, Sayın Temsilcimiz takdire bıraktı, Komisyon katılıyor.
Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.
Sayın Yalçınbayır, Sayın Pehlivan'ın önergeleri, takip buyurdunuz, muhteva itibariyle aynıdır, birlikte işleme tabi tutacağım.
Önergeyi okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan Millet Meclisi İçtüzüğünün Başlığı ile Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu İçtüzüğe Bazı Maddeler
Eklenmesi Hakkında İçtüzük Teklifinin 7 nci maddesiyle değiştirilmek istenen Millet Meclisi İçtüzüğünün 20 maddesinin 6 ncı
bendinin "Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu" olarak değiştirilmesini, "Çevre Komisyonu" olarak maddeye yeni
bir bent eklenmesini ve eklenen bu yeni bendin 7 numaralı bent olarak maddede yer almasını, 7 nci ve sonraki bentlerin
numaralarının buna göre birer numara kaydırılmasını arz ve teklif ederiz.
Feridun Pehlivan
(Bursa)
ve arkadaşları
BAŞKAN – Sayın Temsilci?..
TBMM BAŞKANVEKİLİ HASAN KORKMAZCAN (Denizli) – Katılıyoruz Sayın Başkan, daha önce de bildirmiştik.
BAŞKAN – Sayın Komisyon katıldığını ifade buyurmuştu, tekrar...
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Efendim, katılıyoruz ve bu arada, ikinci fıkrada
geçen (12) ve (13) sayılarının da buna inzimamen (14) ve (15) olarak değiştirilmesini teklif ediyoruz.
BAŞKAN – Efendim, zaten teselsül edecektir o.
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANVEKİLİ AHMET İYİMAYA (Amasya) – Kabul edildikten sonra değişecektir.
BAŞKAN – Tabiî.
Efendim, zaten bu önergeler kabul edilirse, madde redakte edilirken teselsül edecektir.
Sayın İyimaya, redakte ve teselsül... Nasıl, yakıştılar yan yana değil mi?
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANVEKİLİ AHMET İYİMAYA (Amasya) – Evet, biri Fransızca, biri Arapça...
BAŞKAN – Efendim, Sayın Temsilcimiz ve Sayın Komisyon Başkanımız önergelere katıldılar.
Önergeleri birleştirerek oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir. (RP sıralarından alkışlar)
Sayın Komisyon Başkanı, daha önceki önergeyle başka bentlerde de değişiklik oldu; siz, bu Çevre Komisyonu için hangi bendi
düşünüyorsunuz?
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – 8 inci bendi düşünüyoruz.
BAŞKAN – Sayın milletvekilleri, Komisyon Başkanımızın beyanı ve kabul edilen önergeler ışığında maddeyi oylarınıza
sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde, değişiklik önergeleri istikametinde kabul edilmiştir.
Sayın milletvekilleri, öyle anlaşılıyor ki, bu gece buradayız. Yani, iaşe ve ibate açısından lokantanın çalışması konusunda
talimat vereyim mi; yoksa, sandviçle kifafı nefs eder misiniz? ("Bitiririz" sesleri)
Peki, bitiririz efendim.
Ancak, izninizle, 17.30'da yeniden toplanmak üzere, birleşime ara veriyorum.
Kapanma Saati : 17.22

İKİNCİ OTURUM
Açılma Saati : 17.30
BAŞKAN : Başkanvekili Yasin HATİBOĞLU
KÂTİP ÜYELER : Fatih ATAY (Aydın), Salih KAPUSUZ (Kayseri)



BAŞKAN – Türkiye Büyük Millet Meclisinin 53 üncü Birleşiminin İkinci Oturumunu açıyorum.
Sayın milletvekilleri, müzakereye konu İçtüzüğün görüşmelerine kaldığımız yerden devam edeceğiz.
VI. —KANUN TASARI VE TEKLİFLERİYLE KOMİSYONLARDAN
GELEN DİĞER İŞLER (Devam)
1.—Denizli Milletvekili Hasan Korkmazcan ve 4 Arkadaşının; Millet Meclisi İçtüzüğünün Başlığı ile Bazı Maddelerinin
Değiştirilmesi ve Bu İçtüzüğe Bazı Maddeler Eklenmesi Hakkında İçtüzük Teklifi ile İstanbul Milletvekili Emin Kul’un; Gümüşhane
Milletvekili M.Oltan Sungurlu’nun; Denizli Milletvekili Hasan Korkmazcan’ın;İzmir Milletvekili Gencay Gürün ve Bursa Milletvekili
Turhan Tayan’ın; Kütahya Milletvekili Mustafa Kalemli’nin; Kocaeli Milletvekili Şevket Kazan ve 6 Arkadaşının; Erzurum
Milletvekili Lütfü Esengün’ün; Kayseri Milletvekili Recep Kırış’ın; Cumhuriyet Halk Partisi Grup Başkanvekili İçel Milletvekili
Oya Araslı’nın ve Hatay Milletvekili Atila Sav’ın; Millet Meclisi İçtüzüğünde Değişiklik Yapılmasına Dair İçtüzük Teklifleri ve
Anayasa Komisyonu Raporu (2/158, 2/30, 3/52, 2/67, 2/89, 2/161, 2/176, 2/177, 2/178, 2/183, 2/204) (S. Sayısı :13) (Devam)
BAŞKAN – Sayın Komisyon ve Sayın Başkanlık Temsilcisi yerlerini almışlardır.
8 inci maddeyi okutuyorum:
MADDE 8. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 23 üncü maddesi ve başlığı aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Komisyonlara Havale, Esas ve Tali Komisyonlar
Madde 23. —Tasarı, teklif veya kanun hükmünde kararnamelerin hangi komisyonlarda görüşüleceği, esas ve tali komisyonların
hangisi olacağı, işin komisyonlara havalesi sırasında Başkanlık tarafından tespit edilir.
Raporu Genel Kurul görüşmelerine esas olacak komisyona esas komisyon denir. Tali komisyonlar, işin kendilerini ilgilendiren
yönü veya maddeleri üzerinde esas komisyona görüş bildiren komisyonlardır.
Başkanlıkça, esas komisyona ve diğer komisyonlara havale birlikte yapılır.
Tali komisyonların hangi yönden veya hangi maddeler hakkında görüş bildirecekleri havale sırasında belirtilmemiş ise, bu
komisyonlar görüşlerini kendileriyle ilgili gördükleri hususlar üzerinde bildirirler.
Tali komisyonlarca süresi içinde görüş bildirilmemesi; esas komisyonun raporunu hazırlamasına engel değildir.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Maddeyle ilgili önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
9 uncu maddeyi okutuyorum:
MADDE9. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 25 inci maddesinin madde numarası 24 olarak değiştirilmiş ve maddenin sonuna
aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
Yeni kurulan bir hükümetin güven oyu almasından itibaren on gün içinde iktidar grubu veya gruplarının istemi üzerine
komisyonların başkan, başkanvekili, sözcü ve kâtip seçimleri yenilenir.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
9 uncu maddeden sonra gelmek üzere yeni bir madde tedvinine ilişkin bir önerge vardır; okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan kanun teklifine aşağıdaki maddenin eklenmesini arz ve teklif ederiz.
Mehmet Gözlükaya Murat Başesgioğlu
Denizli Kastamonu
DYP Grubu Başkanvekili
Hüsamettin Özkan Atilâ Sav
İstanbul Hatay
DSP Grubu Başkanvekili
Abdüllatif Şener
Sıvas
RP Grubu Başkanvekili
MADDE 10.- Millet Meclisi İçtüzüğünün 27 nci maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesine aşağıdaki ibare ile maddeye son
fıkra olarak aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
"...hâkimdir, üyeleri tarafından gündeme alınması teklif edilen işler hakkında karar verir."
"Üyelerinin üçte biri tarafından komisyona teklif edilecek gündem üzerine de komisyonlar, başkanlarınca toplantıya çağrılır."
BAŞKAN – Efendim, bu önerge, merî İçtüzüğün 25 inci maddesi ile 37 nci maddeleri arasında olduğu için burada işleme
koyduk; bunu ifade etmek istiyorum.
Sayın Temsilci bu önergeye katılıyor mu?
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Efendim, şimdi, bu önergeyi işleme koyabilmemiz için -bu yeni bir
tekliftir, Komisyondan geçmemiştir- Komisyon çoğunluğunun burada bulunması ve bunu benimsemesi lazım. Komisyonun
çoğunluğu olmadığı için, bu önerge müzakereye alınamaz.
BAŞKAN – Sayın Komisyon üyelerimiz buradalar mı efendim?
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Buradalar efendim, buradalar; geliyorlar.
ALİ OĞUZ (İstanbul) – Evet, buradayız.
BAŞKAN – Gruplar ittifak ederek bu teklifi verdiğine göre, Komisyon üyelerini bekliyorum.
Evet, yeter sayıda Komisyon üyemiz var.
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – O zaman, takdire bırakıyoruz Sayın Başkan.
BAŞKAN – Sayın Komisyon?..
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Katılıyoruz, efendim.
Sayın Komisyon ve Sayın Temsilci bu önergeye katıldı.
Bu madde üzerinde gruplar adına söz talebi?..Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önergeyi, yeni bir madde olarak, oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Verilen önerge, yeni bir madde
olarak kabul edilmiştir.
Tabiî, teselsül edecektir.
Teklifteki 10 uncu maddeyi 11 inci madde olarak okutuyorum:
MADDE 11. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 38 inci maddesi 37 nci madde olarak aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Komisyonlarda İnceleme Süresi
Madde 37. — Tasarı veya tekliflerle kanun hükmünde kararnamelerin esas komisyonlara havale gününden itibaren en geç
kırkbeş gün içinde sonuçlandırılması gerekir.
Bu sürenin bitiminde, tasarı, teklif ve kanun hükmünde kararnamenin doğrudan Genel Kurul gündemine alınmasını Hükümet
veya teklif sahipleri isteyebilirler. Bu istemler üzerine komisyon, Hükümet, teklif sahibi ve bir milletvekili beşer dakikayı geçmemek
üzere söz alabilir. Genel Kurul işaret oyuyla karar verir.
Süresi içinde komisyonda görüşülmeyen kanun hükmünde kararnameler, doğrudan Genel Kurul gündemine alınmak üzere
Meclis Başkanlığınca Danışma Kuruluna götürülür.
Başkanlıkça esas komisyon dışında, tali komisyonlara da havale edilmiş olan bir konu bu komisyonlarca on gün içinde
sonuçlandırılır. Bu süre Başkanlıkça kısaltılabileceği gibi komisyonun müracaatı halinde en çok on gün daha uzatılabilir.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
11 inci maddeyi 12 nci madde olarak okutuyorum:
MADDE 12. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 60 ncı maddesinin madde numarası 59 olarak değiştirilmiş ve maddenin ikinci
fıkrasının sonuna aşağıdaki cümle eklenmiştir.
Grubu bulunmayan milletvekillerinden birine de beş dakikayı geçmemek üzere söz verilir.
BAŞKAN – 12 nci maddeyle ilgili olarak gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Sayın Kırış, kişisel söz talebiniz vardı...
RECEP KIRIŞ (Kayseri) – Vazgeçtim Sayın Başkan.
BAŞKAN – Vazgeçtiniz, peki.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
13 üncü maddeyi okutuyorum:
MADDE 13. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 79 uncu maddesinin madde numarası 78 olarak ve maddenin son cümlesi de
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Ancak, Bakanlar Kurulunun öncelikli olduğunu bir yazı ile Başkanlığa bildirdiği kanun tasarı ve tekliflerinin görüşülmesine
devam olunur.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
14 üncü maddeyi okutuyorum:
MADDE 14. —Millet Meclisi İçtüzüğünün 88 inci maddesi 87 nci madde olarak aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Değişiklik Önergeleri
Madde 87. —Kanunlarda veya İçtüzükte aksine bir hüküm yoksa, kanun tasarı veya teklifinde bir maddenin reddi, tümünün
veya bir maddenin komisyona iadesi, bir maddenin değiştirilmesi, metne ek veya geçici madde eklenmesi hakkında, milletvekilleri,
esas komisyon veya Hükümet değişiklik önergeleri verebilir. Bu esaslar dairesinde milletvekilleri tarafından maddelerin her fıkrası
için dörtten fazla önerge verilemez.
Değişiklik önergeleri kanun tasarı veya tekliflerinin basılıp dağıtılmasından itibaren Başkanlığa verilebilir.Ancak, tasarı veya
teklifin görüşülmesine başlandıktan sonra verilecek değişiklik önergelerinde en az beş milletvekilinin imzası bulunmadıkça önerge
işleme konulmaz.
Görüşülmekte olan tasarı veya teklifin konusu olmayan sair kanunlarda ek ve değişiklik getiren yeni bir kanun teklifi
niteliğindeki değişiklik önergeleri işleme konulmaz.
Görüşülmekte olan tasarı veya teklife konu kanunun, komisyon metninde bulunmayan, ancak tasarı veya teklif ile çok yakın
ilgisi bulunan bir maddesinin değiştirilmesini isteyen ve komisyonun salt çoğunlukla katıldığı önergeler üzerinde yeni bir madde
olarak görüşme açılır.
Değişiklik önergelerinde, değiştirilmesi, kaldırılması veya eklenmesi istenen hükümler açıkça belirtilir.Açık olmayan ve şarta
bağlı önergeler işleme konulmaz.
Değişiklik önergeleri gerekçeli olarak verilir. Değişiklik önergeleri ve gerekçeleri beşyüz kelimeden fazla ise, önerge sahibi
önergesine beşyüz kelimeyi geçmeyen bir özet eklemek zorundadır.
Başkan, değişiklik önergesi hakkında komisyona derhal bilgi verir.
Değişiklik önergeleri önce veriliş, sonra aykırılık sırasına göre okunur ve işleme konur.
Başkan, önergeye katılıp katılmadığını komisyona ve Hükümete sorar. Komisyon ve Hükümet katılmama gerekçelerini kısaca
açıklayabilirler. Hükümetin veya komisyonun katılmadığı önerge, sahibi tarafından beş dakikayı geçmemek üzere açıklanabilir.
Önerge sahibine, gerekçesinin okunmasını istediği önerge hakkında söz verilmez.
Daha sonra önergeler işaret oyu ile ayrı ayrı oylanır. Komisyonun katılmadığı ve fakat Genel Kurulun kabul ettiği önerge ve
ilgili maddeyi komisyon geri isteyebilir. Geri verilmesi kabul edildiği takdirde, komisyon önergeye göre yeni bir metin hazırlar veya
kendi metninin aynen kabulünü isteyebilir.Genel Kurulun kararı kesindir.
BAŞKAN – Madde üzerinde grupları adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Sayın Başkan, müsaade ederseniz, ufak bir açıklama yapmak
istiyorum.
Bu maddenin yazılışında, değişiklik önergelerinin gerekçeli olma zorunluluğu getirilmiş. Şimdi, değişiklik önergesinin
gerekçeli olması zorunluluğu getirildikten sonra, deniliyor ki, eğer, önerge sahibi isterse, değişiklik önergesinin gerekçesini
Başkanlık okutacak ve bu halde de kendisine söz verilmeyecek. Peki, Başkanlık, önerge sahibinin isteği olmadan gerekçeyi okutmak
zorunda mıdır, değil midir? Burada, çok önemli, bir tereddüt doğuyor; yani, buna bir açıklık getirilmesi yönünde... Kanımca, bu
yazılış biçimine göre, Başkanlık, değişiklik önergesini okutur, gerekçeyi okutmaz. Eğer, önerge sahibi söz almak istiyorsa,
gerekçenin okutulmamasına itiraz etmez; fakat, önerge sahibi, değişiklik önergesinin gerekçesinin okutulmasını istiyorsa, o zaman,
önerge sahibine konuşma hakkı doğmaz. Maddenin, bu anlayış biçimine göre, yorumlanması gerekir; ileride bir hata doğmasın diye
bu açıklamayı yaptım.
BAŞKAN – Efendim, komisyon bu konuda...
Buyurun Sayın Kazan, siz ayağa kalktınız, bir talebiniz mi var?..
ŞEVKET KAZAN (Kocaeli) – Sayın Başkanım, tabiî, bunlar zapta geçiyor; yarın öbür gün uygulamaya konulacak...
BAŞKAN – Tabiî, onun için sordum zatı âlinize.
ŞEVKET KAZAN (Kocaeli) – Evet.
Bu madde, önergeler için gerekçe koyma mecburiyeti getirmiyor.
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Getiriyor efendim.
ŞEVKET KAZAN (Kocaeli) – "Koyabilir" deniliyor. Kısaca...
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Efendim, 6 ncı fıkrada "değişiklik önergeleri gerekçeli olarak verilir"
deniliyor ondan sonra, sondan ikinci fıkrada da "önerge sahibine, gerekçesinin okunmasını istediği önerge hakkında söz verilmez"
deniliyor; yani, hem önerge gerekçeli verilecek hem de ondan sonra -gerekçesinin okunup okunmayacağı burada belli değil- önerge
sahibi, önergesinin gerekçesinin okunmasını istediği takdirde, kendisine söz hakkı doğmayacak; o bakımdan bir açıklık getirmek
istedim.
BAŞKAN – Efendim, zannediyorum, tercih hakkı önerge sahibine veriliyor burada...
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – O zaman tamam efendim. Öyle yorumlayalım.
BAŞKAN – Hani, bizim İçtüzükte "arzu edilirse Divanda okunabilir" diye bir hüküm var ya; belki, o metot gözetilmiş. Önerge
sahibi "gerekçemi okuyun, kâfidir" diyorsa, gerekçesi okunur önerge sahibine söz verilmez; ama "gerekçe okunmasın ben
konuşacağım" diyorsa, o takdirde, önerge sahibine söz verilir.
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Tamam, ben o açıklığın getirilmesi için söyledim.
BAŞKAN – Sayın Kazan, maksat hâsıl olmuştur.
Peki, teşekkür ederim; tavazzuh etmiştir.
Önerge var; okutuyorum :
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan 13 sıra sayılı İçtüzük Teklifinin 14 üncü maddesinde "Değişiklik önergeleri; Madde 87 "başlığı
bölümünün yedinci fıkrasında yer alan "Başkan, değişiklik önergesi hakkında komisyona" sözcüğünden sonra "ve gruplara"
ibaresinin eklenmesini arz ve teklif ederiz.
Saygılarımızla.
Nihat Matkap Oya Araslı
Hatay İçel
Birgen Keleş Atilâ Sav
İzmir Hatay
Mehmet Seyfi Oktay Şahin Ulusoy
Ankara Tokat
Aydın Güven Gürkan
İzmir
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Efendim, arkadaşlarımız, değişiklik önergeleri hakkında, komisyona
bilgi verilirken grupların da haberi olsun diyorlar; Başkan verecek.
BAŞKAN – Şimdi, efendim, değişiklik önergesi belki komisyonlarda olsa, olabilir; ama, Genel Kurulda, görüyorsunuz şu anda
hemen bir önerge geliyor. Şimdi, bu gelen önergeyi bizim aynı anda, müzakereyi bekleterek, gruplara, komisyona iletmemiz mümkün
değil.
Sayın Matkap bu önergenizi, bu açıdan, geri alırsanız... Ama, ısrar ederseniz, bunu pratikte uygulama imkânı olmayacağını
ifade ederek, işleme koyarız.
Geri alıyorsunuz?..
NİHAT MATKAP (Hatay) – Hayır efendim; müsaade ederseniz bir açıklama yapalım.
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (İzmir) – Sayın Başkan, söz istiyorum.
BAŞKAN – Efendim, önergede imzanız var mı?
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (İzmir) –İmzam var; söz istiyorum.
BAŞKAN – Peki, Sayın Gürkan.
TBMM BAŞKANI KAMER GENÇ (Tunceli) – Efendim, isterseniz bizim düşüncemizi de alın da...
BAŞKAN – Efendim müsaade buyurun, ben size soracağım zaten .
Sayın Gürkan, bir dakika; ben, Komisyonun görüşünü alayım; siz istirahat buyurunuz efendim.
Sayın milletvekilleri, tabiî Komisyon ve temsilci ne ifade buyuracaklar bilemiyorum; ama, 5 tane grubumuz var, yarın kaç grup
olur bilmiyoruz. Yani, bir nüsha önergeyi, burada fotokopi yaptıracağız yahut önerge sahibi çoğaltacak getirecek...
Bir de, önergeyi gruplara duyurmaktan maksat, onların görüşlerini almaktır.
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (İzmir) – Hayır efendim, değil...
BAŞKAN – Duyurmak ise, zaten, buradan okunmak suretiyle duyuruluyor; maksat bilgi almaktır...
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (İzmir) – Arz edeceğim.
BAŞKAN – ...ona, önergenin teknik yapısı müsait değildir diye...
Başkanlığın kanaati budur.
Şimdi, temsilciden soruyoruz.
Buyurun efendim.
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Zatı âlinizin de belirttiği gibi, değişiklik önergeleri müzakere
sırasında veriliyor, bazen de, son anda veriliyor; yani, madde üzerindeki müzakereler neredeyse bitecek, efendim önerge var, yolda
deniliyor. Hep böyle uygulamalar görüyoruz.
Şimdi, eğer, bu zorunluluk getirildiği takdirde, belli gruplarca denilecektir ki, biz, daha önerge hakkında bilgi sahibi değiliz,
lütfen bu önergeyi verin, inceleyelim, ondan sonra görüşümüzü bildirelim. Zaten, önerge, burada okunacak ve bütün milletvekilleri
aydınlanacak, ondan sonra da, önerge sahibi söz hakkı alacak, çıkıp açıklayacak.
Şimdi, bu zorunluluk geldiği zaman, burada, Başkanlık çok zor duruma düşecek; çünkü, Başkanlık, önergeyi hemen fotokopiye
gönderecek... Komisyon bir tanedir. Başkanlık, önergeyi komisyona gönderecek, böyle bir önerge var diyecek ve kısa zamanda
halledilecek; ama, gruplarla olmaz efendim.
BAŞKAN – Sayın temsilci, maksadınız anlaşıldı.
Sayın Komisyon katılıyor mu?..
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Pratik bakımdan uygulanması mümkün olmayan
bir tekliftir. Muhtevası itibariyle yerindedir; ancak, pratik uygulama imkânı olmadığı için katılamıyoruz.
BAŞKAN – Katılamıyorsunuz.
Sayın Gürkan, buyurun efendim.
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (İzmir) – Sayın Başkan, değerli milletvekili arkadaşlarım; yasama çalışmalarımızda en çok
zorluk çekilen noktalardan biri, verilen önergelerin anlamına tam nüfuz edip, karar verme konusunda karşılaşılan güçlük oluyor.
Sayın Başkan, değerli milletvekili arkadaşlarım; bazen, öyle önergeler veriliyor ki, maddenin kendisi kadar önemli olabiliyor;
hatta, bazen, bazı önergeler, maddenin kendisinden de önemli olabiliyor.
Düşünebiliyor musunuz, bir maddenin kendisi, çok çeşitli süreçler geçirerek, milletvekillerinin, komisyon üyelerinin tam kanaat
sahibi olmalarına imkân tanıyacak bir biçimde işlem görüyor; ama, bazen, o maddeden çok daha önemli olan bir önerge olabiliyor ve
gruplar, yazılı bir metin görmeksizin karar vermek gibi bir durumla karşı karşıya kalabiliyorlar.
Filvaki, burada okunuyor önerge; ama, bizim, Meclisimizin, genel çalışma alışkanlıkları içinde ve okuyan arkadaşlarımızın,
genellikle profesyonel olmadıkları düşünülürse ve verilen metinlerin, genelde, anlaşılması, okunması mümkün olmayan metinler
olduğu düşünülürse, o verilen önergeyi, okunuş biçiminden anlayıp, kavrayıp karar vermek, genelde mümkün olmuyor; rastlantısal
olarak oy veriliyor ve bazen de "bu önerge böyle miydi" diye, arkasından da pişmanlık duyuluyor.
Sayın Başkan, değerli milletvekili arkadaşlarım; Sayın Başkanlık ve komisyon, üç adet daha fazla fotokopi yapacak; yani,
komisyona gönderdiği bir değişiklik önergesinin bir metnini de, aynı anda, görevli arkadaşlarımız, grup başkanlarına verecek.
Büyük bürokrasi, aksama maksama dedikleri, 1 fotokopi yerine 4 fotokopi yapmaktan ibaret bir işlem; yalnızca bu işlem.
Eğer, bir parlamento, yasama çalışmasında, binlerce insanının çalıştığı bir kurumda 3 fotokopi daha fazla yapılmasını bir
bürokratik yük olarak sayıyorsa, işimiz gerçekten çok zor. Gruplar, verilen önergeler hakkında bilgi sahibi olup, o da okuyacak,
yazılı metne bakacak ve kararını ona göre verecek; bu hakkın gruplardan herhangi bir nedenle kaçırılması, bundan kaçınılması
doğru karar verilmesine engel oluyor.
Sayın milletvekilleri, değerli arkadaşlarım; ayrıca, böyle bir imkânın yaratılmaması, zaman zaman -geçtiğimiz yasama yılı
faaliyetlerinde de gördük- kötüye kullanıma da imkân veriyor. Bir grup, kabul ediyor Meclis önergeleri diyelim, o arada, çok önemli
bir önergeyi son dakikada katıyor ve işte, Meclis Genel Kurulumuz el kaldırırken, o önergeyi, diğer önergeler gibi bir önerge
zannediyor ve gene el kaldırıyor.
Yasamanın sağlıklı olabilmesi ve üyelerimizin her birinin tam bilgilenmiş ve bilinçlenmiş bir biçimde oy kullanabilmesi için 1
fotokopi yerine 4 fotokopi yapılmasını engel diye göstermek, bence çok yanlış olur.
Onun için, Sayın Başkanımızdan da, Komisyonumuzdan da istirham ediyorum, bu yükü göğüslesinler ve gruplarımız,
değişiklik önergeleri hakkında tam bilgi sahibi olarak oy kullanabilme imkânını elde etsinler.
Saygıyla arz ediyorum efendim.
BAŞKAN – Sayın Gürkan, aydınlanmam açısından rica ediyorum... Gruplara dağıtılmasını arzu etmenizden murat, grupların
katkısını sağlamak değil mi efendim? Yani, onu inceleyip katkısını sağlamak.
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (Devamla) – Evet efendim.
BAŞKAN – Peki efendim.
Şimdi, biz yüksünmüyoruz; yani, katkı sağlayacaksa, zatı âlinizin ifade buyurduğu gibi, 5 tane bastırır, dağıtırız. Şimdi, hangi
grup ne kadar süre içerisinde onu inceleyip bize geri döndürecek? Yani, bu, fevkalede... Bilemiyorum... Başkanlığın görüşüdür...
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (Devamla) – Affedersiniz efendim, bir yanlış anlaşılma var. İzin veriyor musunuz, açıklayayım.
BAŞKAN – Estağfurullah; buyurun, tabiî efendim.
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (Devamla) – Benim, herhangi bir süre tanınması, müzakerelerin kesilmesi, önergelerin incelenmesi
için gruplara bir zaman ayrılması gibi bir talebim yok. O, gerçekten Meclisin çalışmasını çok ağırlaştırır; ama, Komisyona
gönderdiğiniz anda -yalnızca bunu talep ediyorum, önergenin şeyi de budur- birer tane de gruplara göndereceksiniz; hepsi bundan
ibaret. Yani, süre istenmesi, vesaire, vesaire gibi başkaca bir talebimiz yok.
Bunu arz ediyoruz efendim.
BAŞKAN – Peki efendim, teşekkür ediyorum.
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Sayın Başkan, müsaade ederseniz... Komisyona önergenin fotokopisi
gönderilmiyor; önerge verildiği zaman, önergenin kendisi Komisyona gönderiliyor. O bakımdan, Başkanlık ara verip de hemen...
AYDIN GÜVEN GÜRKAN (İzmir) – Fotokopisi gönderilir...
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Ama, nasıl 5 dakikada gidecek...
BAŞKAN – Sayın Genç, lütfen bu tarafa...
Teşekkür ediyorum.
Efendim, önergeye Sayın Komisyon ve Sayın Başkanlık Temsilcisi katılmadı.
Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.
Allah, birleşimleri yöneten başkana yardımcı olsun.
14 üncü maddeyi, kabul edilen önerge istikametindeki değişik şekliyle oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul
etmeyenler... Madde değişik şekliyle kabul edilmiştir.
15 inci maddeyi okutuyorum:
MADDE15. —Millet Meclisi İçtüzüğüne 88 inci maddeden sonra aşağıdaki 89 uncu madde eklenmiştir.
Genel Kurulda Yeniden Görüşme
Madde 89. —Tasarı veya teklifin tümünün oylanmasından önce, belli bir maddesinin yeniden görüşülmesini gerekçeli bir önerge
ile esas komisyon veya Hükümet bir defaya mahsus olmak üzere isteyebilir.
Bu istem Danışma Kurulunun görüşü alındıktan sonra Genel Kurulca, görüşmesiz ve işaret oyuyla karara bağlanır.
Anayasa değişikliği görüşmelerinde bu madde hükmü uygulanmaz.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi okunduğu şekliyle oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
16 ncı maddeyi okutuyorum:
MADDE16. —Millet Meclisi İçtüzüğüne aşağıdaki 90 ıncı madde eklenmiştir.
Yetki Kanunları ve Kanun Hükmünde Kararnameler
Madde 90. —Yetki kanunu tasarıları ve Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kanun hükmünde kararnameler, Anayasanın ve
İçtüzüğün kanunların görüşülmesi için koyduğu kurallara göre, ancak, komisyonlarda ve Genel kurulda diğer kanun tasarı ve
tekliflerinden önce ve ivedilikle görüşülür.
Usulüne göre Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kanun hükmünde kararnameler geri çekilemez. Türkiye Büyük Millet
Meclisi ancak bir kanunla kanun hükmünde kararnameleri reddedebilir, aynen veya değiştirerek kabul edebilir.Kanun hükmünde
kararnameler diğer bir kanun hükmünde kararname ile de değiştirilebilir veya yürürlükten kaldırılabilir.
Yürürlükten kaldırılan kanun hükmünde kararnameler bir raporla GenelKurula sunulmadan işlemden kaldırılamaz.
Kanun hükmünde kararnameler bütünüyle görüşülür; bölünerek, ayrı metinler haline getirilerek kanunla değişiklik yapılamaz.
Maddelerine geçilmesi veya tümü reddedilen kanun hükmünde kararnameler bir red metni hazırlanması için komisyona verilir.
Komisyonca o birleşim içinde veya en geç takip eden birleşime kadar hazırlanan metin, Genel Kurulda görüşme yapılmaksızın
oylanır ve kabulü halinde kanunlaşır.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Bir önerge var; okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan 13 sıra sayılı teklifin 16 ncı maddesiyle Millet Meclisi İçtüzüğüne eklenen 90 ıncı maddenin dördüncü
fıkrasının aşağıdaki biçimde düzenlenmesini saygıyla arz ederiz.
"Kanun hükmünde kararnameler -varsa- değişiklikleriyle birleştirilerek bütünüyle görüşülür; bölünerek, ayrı metinler haline
getirilerek kanunla değişiklik yapılamaz."
Gerekçe: Bir kanun hükmünde kararnamede, daha sonra başka kanun hükmünde kararnamelerle değişiklik yapılmışsa, hepsinin
birleştirilerek görüşülmesi ve tek kanun metni haline getirilmesi, konu bütünlüğünün sağlanması ve yasa tekniği bakımından
zorunludur.
Teklifimiz, bu amacı açıkça belirtmeye yöneliktir.
Hüsamettin Özkan Murat Başesgioğlu
İstanbul Kastamonu
DSP Grup Başkanvekili ANAP Grup Başkanvekili
Saffet Arıkan Bedük Hikmet Sami Türk
Ankara Trabzon
DYP Grup Başkanvekili
Oya Araslı Atilâ Sav
İçel Hatay
Abdüllatif Şener
Sıvas
BAŞKAN – Sayın Başkanlık Temsilcisi?..
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Katılıyoruz efendim.
BAŞKAN – Sayın Komisyon?..
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Katılıyoruz.
BAŞKAN – Sayın Başkanlık temsilcisi ve Sayın Komisyon, önergeye katıldı.
Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Önerge kabul edilmiştir.
Maddeyi, önerge istikametindeki değişik şekliyle oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde, değişik
şekliyle kabul edilmiştir.
17 nci maddeyi okutuyorum:
MADDE17.—Millet Meclisi İçtüzüğüne aşağıdaki 91 inci madde eklenmiştir.
Temel Kanunlar
Madde 91. —Temel kanunları ve İçtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya
tekliflerin Genel Kurulda görüşülmesinde uygulanacak özel görüşme ve oylama usulü tespitine, hükümetin, esas komisyonun veya
grupların teklifi, Danışma Kurulunun oybirliği ile önerisi üzerine Genel Kurulca karar verilebilir.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
18 inci maddeyi okutuyorum:
MADDE18. —Millet Meclisi İçtüzüğüne eklenen maddelere göre numaralar teselsül ettirilmek suretiyle 91 inci madde 93 üncü
madde olarak ve son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
İkinci görüşmede yalnızca maddeler üzerinde verilmiş değişiklik önergeleri görüşülür, birinci görüşmede üzerinde değişiklik
teklifi bulunmayan bir madde hakkında ikinci görüşmede önerge verilemez.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
19 uncu maddeyi okutuyorum:
MADDE19. — Millet Meclisi İçtüzüğünün 92 nci maddesi 94 üncü madde olarak başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Anayasada Değişiklik Tekliflerinin Kabulü
Madde 94. —Anayasada değişiklik tekliflerinin birinci ve ikinci görüşmelerinde, maddelerin kabulü ile ikinci görüşmenin
sonunda tümünün kabulü üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyu ile mümkündür.
Birinci görüşmede gerekli çoğunlukla kabul oyu alamayan bir madde ikinci görüşmede de gerekli çoğunlukta kabul oyu
alamamışsa reddedilmiş olur.
Teklif hakkında verilen değişiklik önergesinin kabulü halinde, kabul için gerekli beşte üç çoğunluğun tespiti için bu önergenin
oylanması gizli oylama suretiyle tekrarlanır.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
20 nci maddeyi okutuyorum:
MADDE20. —Millet Millet İçtüzüğünün 95 inci maddesi kaldırılmış ve 94 üncü maddesi 96 ncı madde olarak aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
Soru
Madde 96. —Soru; kısa, gerekçesiz ve kişisel görüş ileri sürülmeksizin; kişilik ve özel yaşama ilişkin konuları içermeyen bir
önerge ile Hükümet adına sözlü veya yazılı olarak cevaplandırılmak üzere, Başbakan veya bir bakandan açık ve belli konular
hakkında bilgi istemekten ibarettir. Sözlü soru önergeleri yüz kelimeyi geçemez. Soru önergelerine belge eklenemez.
Soru önergesi, sadece bir milletvekili tarafından imzalanır ve Başkanlığa verilir.
Başkan, İçtüzük şartlarına uygun gördüğü önergeleri gelen kâğıtlar listesinde yayımlar ve Başbakanlığa veya ait olduğu
bakanlığa gönderir.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
Kişisel söz talebi?.. Yok.
Bir önerge var; okutuyorum:
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
Görüşülmekte olan 13 sıra sayılı teklifin 20 nci maddesindeki "95 inci maddesi kaldırılmış" ibaresinin metinden
çıkarılmasını saygıyla arz ederiz.
Gerekçe:
Yürürlükteki Millet Meclisi İçtüzüğünün 95 inci maddesinde "Sorulamayacak Konular" genel başlığı altında, Başkanlıkça
kabul edilmeyecek soru önergeleri gösterilmiştir. Soru önergelerinde disiplinin sağlanması ve yanlış yorumlara yol açılmaması için
bu maddenin korunmasında yarar vardır.
Teklifimiz, 95 inci maddenin kaldırılmasına yönelik ibarenin 19 uncu madde metninden çıkarılmasını öngörmektedir.
Hüsamettin Özkan Murat Başesgioğlu
İstanbul Kastamonu
DSP Grup Başkanvekili ANAP Grup Başkanvekili
Saffet Arıkan Bedük Hikmet Sami Türk
Ankara Trabzon
DYP Grup Başkanvekili
Oya Araslı Abdüllatif Şener
İçel Sıvas
BAŞKAN – Önergeye katılıyor musunuz?
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Katılıyoruz efendim.
BAŞKAN – Komisyon?..
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Katılıyoruz Sayın Başkan.
BAŞKAN – Önergeye, Başkanlık Temsilcisi ve Komisyon katıldı.
Önergeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.
Bu maddeyi, kabul edilen önerge istikametindeki değişik şekliyle oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler...
Madde, değişik şekliyle kabul edilmiştir.
21 inci maddeyi okutuyorum:
MADDE 21. – Millet Meclisi İçtüzüğünün 97 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Sözlü Sorunun Gündeme Alınması ve Cevaplandırılması
Madde 97. – Sözlü sorular, önergenin Başbakanlığa veya ait olduğu bakanlığa sevk tarihinden itibaren beş gün sonra gündeme
alınır.
Sözlü soruların cevaplandırılması için; Anayasa, kanun ve İçtüzük gereği zorunluklar hariç olmak üzere, haftanın en az iki
gününde, birleşimin başında ve birer saatten az olmamak şartıyla, Danışma Kurulunun önerisi ve Genel Kurulun onayı ile belli bir
süre ayrılır.
Hükümet adına verilecek cevabın süresi beş dakikayı geçemez. Bu cevap üzerine soru sahibi, yerinden, konu ile ilgili çok kısa
ek bir açıklama isteyebilir. Hükümet adına verilecek cevapla görüşme tamamlanır. İkinci cevap süresi de beş dakikayı geçemez.
Soru sahibinin Genel Kurulda bulunmaması, sorunun cevaplandırılmasına engel değildir.
Hükümet adına cevap vermek için söz alan bakan; gündemde bulunan sözlü soru önergelerinden birden fazlasını sıra
gözetmeden cevaplayabilir. Bu hakkını kullanmak isteyen bakan, önceden birleşimi yöneten Başkana isteğini bildirir. Başkan bu
isteği birleşimi açtıktan sonra derhal Genel Kurula duyurur. Konuları aynı olan sözlü sorular birleştirilerek cevaplandırılabilir.
İkinci fıkradaki zorunluklar hariç, üç birleşim içinde cevaplandırılmayan sözlü sorular yazılı soruya çevrilir ve istemi halinde
aynı birleşimde önerge sahibine beş dakikayı geçmemek üzere söz verilir.
BAŞKAN – Sayın Komisyon, yani sözlü soru okunduktan sayın hükümet cevap verecek; tatmin olmazsa, önerge sahibi
kalkacak, beyanda bulunacak...
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Yerinden...
TBMM BAŞKANVEKİLİ KAMER GENÇ (Tunceli) – Kürsüye gelmiyor.
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Kürsüye gelmeden.
BAŞKAN – Hükümet, isterse, ikinci defa daha mı cevap verecek?
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Cevap verecek; evet.
BAŞKAN – Buna ihtiyaç mı hissediliyor?
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – İhtiyaç şu bakımdan oluyor: Biliyorsunuz, şimdi,
tatbikatta zaten bu var. Fakat, sürati sağlayabilmek için, sözlü soru sahibi, yerinden cevap verecek hükümete. Hükümet, bu cevap
üzerine, yerinden verilen cevap üzerine, eğer uygun görürse, tekrar, bir 5 dakika daha açıklama yapma imkânına sahip oluyor.
BAŞKAN – Yani, burada, sürati sağlamak için, önerge sahibinin kürsü hakkını alıp hükümete veriyoruz.
ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI METİN EMİROĞLU (Malatya) – Efendim, eskiden 10 dakikaydı bu; ikiye bölmüş
oluyoruz. Hükümet, 5 dakika önce konuşuyor, yerinden önerge sahibinin müdahalesi veyahut açıklaması üzerine, isterse 5 dakika da
sonra konuşuyor.
BAŞKAN – Peki efendim, demek ki böyle.
CEVAT AYHAN (Sakarya) – Sayın Başkan, şahsım adına söz istiyorum.
BAŞKAN – Buyurun Sayın Ayhan.
CEVAT AYHAN (Sakarya) – Muhterem Başkan, muhterem üyeler; görüşülmekte olan 13 sıra sayılı, İçtüzükle ilgili bu tasarı,
hazırlanmış, buraya gelmiş. Hazırlayanları tebrik ederiz, teşekkür ederiz.
Geçen dönem, bu yapılamadı. Ben, bir başka komisyonda olduğum için, bu tasarının, bu ana kadar olan maddelerini, maalesef,
yetişip takip etme imkânım olmadı.
Şimdi, bu madde, milletvekillerinin soru önergeleriyle ilgili. Görüyorum ki, buradaki düzenleme, sadre şifa hiçbir şey
getirmemiş. İlgili komisyondaki arkadaşlar arasında eski milletvekilleri de vardır; yeni milletvekilleri, tabiî, bu sistemin işleyişinden
malumattar değildir; ama, yaşayacaklar...
Neyi arz etmek istiyorum: Bu Meclisin birinci görevi denetimdir, ikinci görevi de yasamadır. Birinci, ikinci; takdim tehir, mühim
değil; ama, denetim ve yasamadır. Milletvekili, denetimi nasıl yapacak; bakana soru soracak, bakandan cevap alacak.
Dört yıl milletvekilliği yapmış bir arkadaşınız olarak ifade ediyorum ki, geçen dönemin sözlü sorular listesini alın, bakın;
orada 750-800 tane, bine yakın sözlü soru var ve hepsi, cevaplandırılmadan, kadük oldu gitti.
Sözlü soru şu kadar sürede cevaplandırılmadığı zaman, yazılı soruya dönüşür; yazılı soruya da, bakan, iki üç ay sonra cevap
verir, meselenin aktüalitesi kaybolur. Yurtdışına giden arkadaşlar bilirler. Oradaki parlamentolarda, olay bugün olur -örneğin
Westminster Sarayında ya da bilmem nerede bir yangın çıkar; bakarsınız, Avam Kamarasında- ertesi gün görüşülür; milletvekili
sorar, bakan cevap verir. Yani, milletvekilinin denetim gücü budur esasında.
Biz, bu Parlamentoya bunu getirmezsek, hiçbir denetim gücümüz yoktur, sadece, gelir gideriz. Yani, bu madde bunu çözmemiş;
müteakip maddelerde çözen bir şey olduğunu da zannetmiyorum. Sayın bakanlar buraya gelmediği zaman hiçbir sorumlulukları yok.
Milletvekili gelmediği zaman bakan cevap veriyor; güzel. Tamam, milletvekili gelmeye mecburdur; ama, bakanın da buraya gelip
cevap verme mecburiyeti var. Lütfen, sayın bakanlar gelsinler, haftada iki üç saat sözlü soru için burada bulunsunlar ve soruları
cevaplandırsınlar; bizim buna ihtiyacımız var. Bu maddeyi böyle geçirirseniz, bu İçtüzük tadilatının bu bapta, bu hususta, bu
sahada hiçbir yenilik ve verimlilik getirmediğini arz etmek isterim. Milletvekili denetim hizmetini yapamaz, olayları takip edemez,
olayları hükümete duyuramaz. Efendim, hükümete başka kanaldan duyurur... Hükümeti denetleyemez. Burada milletvekili sorar,
hükümet cevap verir; bu sistem çalışırsa, Türkiye’de birçok şey de düzene girer. Kamu yönetiminde en alttan en üste her kademede
görev yapan sorumlular, idareciler de kendilerine çekidüzen verirler. Niye; anında burada gündeme gelir; bakan burada hesap verir.
Bu işin mahiyeti budur.
Arz eder, teşekkür ederim. (RP sıralarından alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Ayhan, teşekkür ediyorum.
Başka söz talebi?.. Yok.
Önerge yok.
Maddeyi oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Madde kabul edilmiştir.
22 inci maddeyi okutuyorum:
MADDE 22. – Millet Meclisi İçtüzüğünün 96 ncı maddesi 98 inci madde olarak aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve buna göre
madde numaralı teselsül ettirilmiştir.
Yazılı Sorunun Cevabı
Madde 98. – Yazılı soruların cevabı, Başbakanlık veya ait olduğu bakanlık eliyle Başkanlığa sunulur. Başkan, bu cevabı
derhal soru sahibine iletir. Cevap ayrıca soru metniyle birlikte Başkanlıkça alındığı günkü veya bir sonraki birleşim tutanağının
arkasına eklenir.
Yazılı sorular, Başbakanlığa veya ait olduğu bakanlığa gönderildiği tarihten itibaren en geç onbeş gün içinde cevaplandırılır.
Başkan, bu süre içinde cevaplandırılmayan yazılı sorular için Başbakanın veya ilgili bakanın dikkatini çeker.
Yazılı sorular, dikkat çekme yazısının gönderildiği tarihten itibaren on gün içinde de cevaplandırılmazsa, önerge işlemden
kaldırılır ve önergenin süresi içinde cevaplandırılmadığı gelen kâğıtlar listesinde ilan edilir.
Hükümet, yazılı sorunun cevabını gereken bilgilerin derlenebilmesi için Başkanlığa bilgi vermek suretiyle bir ayı geçmemek
üzere geciktirebilir.
BAŞKAN – Madde üzerinde gruplar adına söz talebi?.. Yok.
TEMEL KARAMOLLAOĞLU (Sıvas) – Şahsım adına söz istiyorum Sayın Başkan.
CEVAT AYHAN (Sakarya) – Şahsî söz talebim var Sayın Başkan.
BAŞKAN – Sayın Temel Karamollaoğlu ve Sayın Ayhan maddeyle ilgili şahsî söz talebinde bulunmuşlardır.
Buyurun Sayın Karamollaoğlu.
TEMEL KARAMOLLAOĞLU (Sıvas) – Sayın Başkan, kıymetli arkadaşlarım; biraz önce Sayın Ayhan’ın belirttiği konu,
burada, biraz daha vuzuha kavuşmuş; yani, milletvekillerinin soracağı sorular, ister yazılı ister sözlü olsun, bundan sonra bakanlar
tarafından cevaplandırılmayacak; onbeş gün sonra bir ihtar gidecek, bakan da bunu cevaplandırmadığı zaman, sadece “bakan bunu
cevaplandırmadı” diye ilan edilecek.
Muhterem arkadaşlarım, gruplar bu konuda nasıl ittifak etmişler -kişisel olarak söylüyorum- komisyon bunu nasıl kabul etmiş,
hayret ediyorum. Eğer milletvekilleri olarak, burada, biz, soru bile soramayacaksak, sorulan sorular da kesinlikle dikkate alınmayacak
ise, o zaman, hakikaten, milletvekilleri, bir bakıma, istiskal edilmiş oluyor.
Bundan dolayı -arkadaşlarımız, bu maddenin kaldırılmasıyla ilgili bir değişiklik önergesi hazırlıyorlar- istirham ediyorum, bu
maddeyi kaldıralım; hiç olmazsa, sorulan sorular mutlaka cevaplandırılsın.
Şimdi, biz işi tersine çeviriyoruz. Eskiden, bundan önceki İçtüzüğe göre, yazılı soru önergeleri, belli bir süre içinde
cevaplandırılmadığı takdirde, sözlü soruya çevriliyor, hiç olmazsa “bu sorular dört yıl müddetle cevaplandırılmadı” diye bu
sayfaları işgal ediyordu. Şimdi tersi olacak; sözlü soru, onbeş gün içinde cevaplandırılmadığı takdirde yazılı soru önergesine
çevrilecek, bu yazılı soru önergesini de, sayın bakanın cevaplama mecburiyeti kalmayacak.
Ümit ediyorum ki, milletvekili arkadaşlarımız da, Komisyon da, Başkanlık da bu konuya gerekli hassasiyeti gösterirler ve
arkadaşlarımızın hazırladığı önergeye uygun olarak mütalaa verirler. Bu suretle, hiç olmazsa, milletvekillerinin sormuş olduğu
sorular ciddiye alınır kanaatindeyim.
Hepinize saygılar sunuyorum, hazırlanan bu önergenin kabul edileceğini ümit ediyorum. (RP sıralarından alkışlar)
BAŞKAN – Sayın Karamollaoğlu, teşekkür ediyorum.
Sayın Ayhan, buyurun.
CEVAT AYHAN (Sakarya) – Muhterem Başkan, muhter