İstanbul Milletvekili Çetin Soysal ve 19 Milletvekilinin, Tuzla Tersaneler Bölgesinde yaşanan iş kazalarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi. (10/121)

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

2007 yılından 2008 yılının başına kadar Tuzla Tersaneler Bölgesi'nde toplam 13 tersane işçisi, işyerlerinde ölümlü iş kazası nedeniyle hayatını kaybetmiştir.

Tuzla Tersaneleri, gemi yapım ve onarım siparişleriyle Türkiye'yi dünya beşinciliğine taşımıştır. Gemi İnşa Sanayiciler Birliği verilerine göre Türkiye genelinde 44 tersane bulunmaktadır. Tuzla Bölgesi'ndeki tersanelerde 24.200 civarında işçi çalışmaktadır. Yıllık 2.5 milyar dolarlık döviz girdisi sağlayan bir sektördür. Ancak bu kadar büyük bir sektör olmasına karşın sendikalı işçiler toplam çalışanların ancak %10'nu oluşturmaktadır.

Sektörde çalışanların büyük bir bölümü taşeron firmaya bağlı olarak çalışan işçilerdir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın verilerine göre tersanelerde çalışan 16.173 bin işçiden, 12.427 bini taşerona bağlı olarak çalışmaktadır. Taşeron firmalara bağlı olarak çalışan işçiler, temel hak ve özgürlükleri, sosyal hakları ve özlük hakları gözetilmeksizin adeta köle gibi çalıştırılmaktadır.

Tersane işçileri sendikal hak ve özgürlüklerden yoksundur. Sektörde çalışan işçilerin çok küçük bir azınlığı sendikalıdır. Yaklaşık 1.000 civarında taşeron firmanın bulunduğu sektörde, sendikalarda örgütlenmek neredeyse olanaksız hâle getirilmiştir. Çünkü taşeronluk başta sigorta ve sendika olmak üzere çalışanların her türlü haktan yoksun bırakılmasının yolunu açmaktadır. Küçük tedbirsizliklerden doğan ciddi yaralanma ve ölümler, sendikasızlaşmayla birleşince işçilerin mağduriyetleri en üst seviyeye çıkmaktadır.

Tersanecilik sektöründeki talebin artmasıyla birlikte işveren firmanın, maliyeti düşürüp, kârını arttırma çabası, yanlış yapılanan taşeron sistemini yaratmıştır. Oluşan yeni sistemde bütün yük köle gibi çalıştırılan işçilerin sırtına bindirilmiştir. Taşeron firmalar iş güvenliği ve sosyal hakları sağlamak bir yana, işçileri en temel insan haklarından bile mahrum bırakmıştır. Tuzla'da ölen işçilerin çoğunun taşeron işçisi olması da bunun en somut göstergesidir.

Yasaya göre, işverenler işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının tesis edilmesi için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Devlet işverenlerin bu yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini denetlemelidir. Ancak Çalışma Bakanlığı'nın, Tuzla'daki teftişleri haberli yapılmaktadır. Ayrıca denetimlerin kapsamları dar tutulmakta ve işyerlerine uyguladıkları yaptırımlar da yetersiz kalmaktadır. Tuzla Tersaneler Bölgesi'nde yaşanan ölümleri engelleyerek, işçi sağlık ve güvenliğinin sağlanması için kısa ve uzun vadeli müdahalelerle çözüm sağlanmalıdır:

Öncelikle temel hak ve hürriyetler çerçevesinde, sağlık ve çalışma şartları düzeltilmelidir. Anayasa'nın 51. maddesi ile tanınan sendika kurma ve üye olma hakkı fiili durumla ortadan kaldırılmamalıdır.

Tuzla Tersaneler Bölgesi'ndeki yaşanan ölümleri durdurmak için mevzuattaki İşçi Sağlığı ve İş Güvenliğine ilişkin maddelerin eksiksiz uygulanması gerekmektedir. İşverenin bu maddeleri uygulamaması halinde sonuç sağlamaya yönelik ağırlıkta yaptırımlar uygulanmalıdır.

Tuzla'da uygulanmayan, "Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veya Daha Az Çalışması Gereken İşler Hakkında Yönetmeliğin" 7. maddesinin Tuzla Tersaneler Bölgesi'nde de uygulanması gerekmektedir.

Tuzla Tersaneler Bölgesinde yapılan üretimin ağır ve tehlikeli bir işkolu olması, işçi sayısının fazlalığı göz önüne alınarak bu bölgede tam teçhizatlı bir Kamu Hastanesi kurulması gerekmektedir.

Asıl iş olan gemi yapımının bölünerek, İş Yasası'na aykırı şekilde asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulması takibe alınmalı ve hukuk dışı durumlar önlenmelidir.

İş Yasası'nda belirtilen sosyal hakların sağlanıp sağlanmadığı habersiz ve ayrıntı olarak yapılacak teftişlerle kontrol edilmelidir.

Tuzla Tersaneler Bölgesinde. yaşanan işçi ölümlerinin nedenleri ve bu ölümlerin önlenmesi için alınacak tedbirlerin tespiti amacıyla, Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104. ve 105. maddeleri gereğince meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

 

1) Çetin Soysal (İstanbul)

2) Turgut Dibek (Kırklareli)

3) Şevket Köse (Adıyaman)

4) Necla Arat (İstanbul)

5) Tekin Bingöl (Ankara)

6) Fatma Nur Serter (İstanbul)

7) Osman Kaptan (Antalya)

8) Ali Rıza Öztürk (Mersin)

9) Rahmi Güner (Ordu)

10) Mehmet Ali Özpolat (İstanbul)

11) Şahin Mengü (Manisa)

12) Halil Ünlütepe (Afyonkarahisar)

13) Ali İhsan Köktürk (Zonguldak)

14) Sacid Yıldız (İstanbul)

15) Vahap Seçer (Mersin)

16) Ahmet Ersin (İzmir)

17) Hulusi Güvel (Adana)

18) Atilla Kart (Konya)

19) Ali Rıza Ertemür (Denizli)

20) Mevlüt Coşkuner (Isparta

---

Kars Milletvekili Gürcan Dağdaş ve 22 Milletvekilinin, tersanelerdeki iş kazalarının araştırılarak iş güvenliğinin sağlanması ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi. (10/129)

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Gerekçesini ekte arz ettiğimiz, tersane sektöründe büyüme ve başarı, ülke ekonomisinin gerekleri ile çalışanların hakları dikkate alınarak; tersanelerde yaşanan işçi ölümlerinin ve iş kazalarının nedenlerini; işçilerin çalışma koşullarının yasalara uygun olup olmadığı, yasal haklarının verilip verilmediği; iş güvenliği tedbirlerinin eksiksiz alınıp alınmadığının; taşeron firmalara iş devirlerinin iş gereklerine uygun olup olmadığı hususlarının araştırılması, alınacak önlemlerin ve çözüm önerilerinin, mevzuatta yapılacak değişikliklerin tespiti amacıyla Anayasanın 98 ve İçtüzüğün 104 ve 105'inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ve talep ederiz.

13/02/2008

 

1) Gürcan Dağdaş (Kars)
2) Oktay Vural (İzmir)
3) Emin Haluk Ayhan (Denizli)
4) Ahmet Duran Bulut (Balıkesir)
5) Kamil Erdal Sipahi (İzmir)
6) Şenol Bal (İzmir)
7) Beytullah Asil (Eskişehir)
8) Bekir Aksoy (Ankara)
9) Ahmet Bukan (Çankırı)
10) Ahmet Kenan Tanrıkulu (İzmir)
11) Osman Ertuğrul (Aksaray)
12) Mustafa Enöz (Manisa)
13) Mithat Melen (İstanbul)
14) Muharrem Varlı (Adana)
15) Rıdvan Yalçın (Ordu)
16) Mustafa Cihan Paçacı (Ankara)
17) Recai Yıldırım (Adana)
18) Hamza Hamit Homriş (Bursa)
19) Ali Uzunırmak (Aydın)
20) Cemaleddin Uslu (Edirne)
21) Yıldırım Tuğrul Türkeş (Ankara)
22) Ertuğrul Kumcuoğlu (Aydın)
23) Abdülkadir Akcan (Afyonkarahisar)

Gerekçe: Endüstrinin emek yoğun dalı olan ve diğer sanayi kollarını bir lokomotif gibi sürükleyerek gelişmelerine önemli katkıda bulunan gemi inşa sanayi, hem ekonomiye katkısı hem de istihdam potansiyeli oluşturması nedeniyle ülkemiz açısından önemi yadsınamaz. Tersanelerimizde yaşanan ölümle sonuçlanan kazalar, medyada çıkan olumsuz çalışma koşulları ve kamuoyuna yansıyan tartışmalar, Türkiye Büyük Millet Meclisinin tersaneler konusuna el atma zorunluluğunu doğurmuştur. Ülkemizin gemi imalatında, dünyada tonaj açısından 6'ncı sırada, gemi adedi olarak da 4'üncü sırada olduğu resmi makamlarca açıklanmaktadır. Bu rakamlar, sektörün önemini bir kez daha göstermeye yetmektedir. Tersanelerde yürütülen işler ağır ve tehlikelidir. "Tehlikeli İşkolları Yönetmeliği" kapsamında özel değerlendirmeye ihtiyaç duymaktadır. İşçiler ekmek parası için olumsuz koşullarda barınmak, insanca olmayan şartlarda yaşamak ve çalışmak zorunda kalmaktadır. Tersanelerde yaşanan kazalarda son 7 ayda 14, 20 yılda ise 76 işçinin ölmesi bu iş yerlerindeki çalışma şartlarının iş güvenliği önlemlerinin yeterliliğini tartışılır hâle getirmektedir. Ölümlere "işin doğası gereği" şeklinde yaklaşılması kabul edilemez. Sadece 2006 yılında tersanelerde 18.500 iş kazasının yaşandığı da istatistiklere geçmiştir. Ölümle sonuçlanan kazalar incelendiğinde, büyük çoğunluğunun elektrik çarpması ve düşme sonucu gerçekleştiği görülmektedir. Bazı ölümlerin de patlama neticesinde olduğu bilinmektedir. Ölüm nedenleri, olağanüstü durumlar olmayıp önlenebilir nedenlerdir. Bakanlık yetkililerince, ölümle sonuçlanan olayların incelendiği yönünde açıklamalar yapılmakla birlikte kamuoyunu ve sektörün taraflarını rahatlatacak önlemlerin alınmadığı görülmektedir. Tersanelerde taşeron firmalara asıl işler değil uzmanlık gerektiren geçici işler verilmelidir. Bu firmaların da belli bir deneyime ve uzmanlığa sahip olması gerekir. Sektörde tarafların yaşananlarla ilgili karşılıklı olarak birbirlerini itham etmeleri ve Bakanlıkların olayı izlemek, demeç vermek, basit teftişler yapmak suretiyle takibi sorunların çözümünün ertelenmesinin ötesinde çalışma barışını tehlikeye atmaktadır. Gerekli önlemlerin alınması ve sorunlara çözüm getirilmesi, başarı kazanan tersanelerimizin başarısını daha da artıracaktır.

Bu nedenlerle, gemi inşa sanayisinin büyümesi ve başarısı, inşa, bakım-onarım ve tadilat faaliyetlerinin kurumsal bir yapıda, ulusal ve uluslararası mevzuata uygun olarak yürütülmesi, ülke ekonomisinin gerekleri ile çalışanların hakları dikkate alınarak; tersanelerde yaşanan işçi ölümlerinin ve iş kazalarının nedenlerini; işçilerin çalışma koşullarının yasalara uygun olup olmadığı, yasal haklarının verilip verilmediği; iş güvenliği tedbirlerinin eksiksiz alınıp alınmadığının; taşeron firmalara iş devirlerinin iş gereklerine uygun olup olmadığı hususlarının araştırılması, alınacak önlemlerin ve çözüm önerilerinin, mevzuatta yapılacak değişikliklerin tespiti amacıyla Anayasanın 98'inci, İçtüzüğün 104 ve 105'inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ve talep ederiz.

---

İstanbul Milletvekili Hasan Kemal Yardımcı ve 23 Milletvekilinin, başta gemi inşa sanayi olmak üzere denizcilik sektöründe yaşanan sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi. (10/132)

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Denizcilik sektörü Türkiye ve tüm dünya ülkeleri için büyük önem taşımaktadır. Bugün dünya ticaretinin yüzde 80'i deniz yoluyla yapılmaktadır. Dünya denizciliğinde yaşanan canlanmaya paralel olarak ülkemizde de gemi inşa sanayinde çok büyük gelişmeler sağlanmıştır. Dünya gemi inşa sipariş defteri son üç yılda yüzde 89 büyürken, Türk tersanelerinde yüzde 360 büyüme sağlanmıştır. Hopa'dan İskenderun'a kadar belirlenen bölgelerde yeni tersane inşaatları da hızlı bir şekilde devam etmektedir. 2002 yılında 37 tersane faaliyet gösterirken bu sayı Ekim 2007 tarihi itibari ile 77'ye yükselmiştir. Yine tersanelerimizde 2002 yılında 14.000 kişi istihdam edilirken, 2007 yılında bu rakam yaklaşık 33.000 kişiye yükselmiştir. Yan sanayi ile birlikte istihdam rakamı 100.000 kişi civarına yükselmiştir. Sektör bu oranda büyürken, kalifiye eğitilmiş insan gücü ihtiyacı da her geçen gün artmaktadır. Denizcilikte aşırı büyümelerden yaşanan problemleri çözmek istiyorsak, daha fazla kaza yaşamak istemiyorsak, bunun çözümü "denizcilik eğitimi"dir. Denizcilik eğitimi, sadece ülkemizin değil, dünya denizcilik sektörünün de önemli sorunudur. Yakın gelecekte Türk ekonomisinin can simidi olacak denizcilik sektörünün geliştirilmesini, sorunlarından arındırılmasını önemsiyoruz. Gerçekleşen tüm olumlu gelişmelere karşın tersanelerimizde son yedi ayda yaşanan ve camia-mızı son derece üzen 15 tersane işçimiz işyerlerinde meydana gelen iş kazaları neticesinde hayatlarını kaybetmiştir. Bu durumun tersanelerde bazı işlerin taşeron firmalara yaptırılmasından, taşeron firmaların ye-terince eğitilmemiş kişileri istihdam etmesinden, genel olarak iş güvenliği önlemlerinin alınmaması ve bu konudaki yükümlülüklerin yerine getirilmemesinden kaynaklandığı düşünülebilir. İşverenin işçi sağlığı, iş güvenliği kurallarına, Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği'ne uyulup uyulmadığının tespit edilmesi hâlinde gerekli yaptırımların uygulanıp uygulanmadığının araştırılması gerekmektedir. Yaşanan bu elim olayların, gelişen Türk gemi inşa sanayi ve denizcilik sektörünün sorunlarının araştırılması, istihdam, eğitim, kapasite, işçi sağlığı ve iş güvenliği, can ve mal güvenliği konula-rında alınacak tedbirlerin tespiti amacı ile Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü-nün 104. ve 105. maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

 

1) Hasan Kemal Yardımcı (İstanbul)

2) Mehmet Zafer Üskül (Mersin)

3) Mehmet Domaç (İstanbul)

4) Bekir Bozdağ (Yozgat)

5) Fuat Bol (İstanbul)

6) Mehmet Beyazıt Denizolgun (İstanbul)

7) Cafer Tatlıbal (Kahramanmaraş)

8) Özlem Piltanoğlu Türköne (İstanbul)

9) Abdullah Çetinkaya (Konya)

10) İbrahim Yiğit (İstanbul)

11) Osman Gazi Yağmurdereli (İstanbul)

12) Hasan Angı (Konya)

13) Egemen Bağış (İstanbul)

14) Zeyid Aslan (Tokat)

15) Necat Birinci (İstanbul)

16) Ömer Dinçer (İstanbul)

17) Güldal Akşit (İstanbul)

18) Edibe Sözen (İstanbul)

19) Recep Koral (İstanbul)

20) Veysi Kaynak (Kahramanmaraş)

21) Soner Aksoy (Kütahya)

22) Mehmet Sekmen (İstanbul)

23) Hasan Ali Çelik (Sakarya)

24) Mustafa Kabakcı (Konya)

25) Halide İncekara (İstanbul)

26) Mustafa Ataş (İstanbul)

27) Yusuf Coşkun (Bingöl)

---

İstanbul Milletvekili Sebahat Tuncel ve 19 Milletvekilinin, gemi inşa sektöründeki işçi güvenliği ve çalışma koşullarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasanın 98 inci, İçtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi. (10/134)  

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

"Tuzla Tersanelerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği" konusunun Anayasamızın 98. İçtüzüğün 104. ve 105. maddeleri doğrultusunda araştırılması için TBMM bünyesinde bir Araştırma Komisyonu kurulmasını arz ve teklif ederiz. Saygılarımızla.  

1) Sebahat Tuncel (İstanbul)
2) Ahmet Türk (Mardin)
3) Selahattin Demirtaş (Diyarbakır)
4) Fatma Kurtulan (Van)
5) Emine Ayna (Mardin)
6) Ayla Akat Ata (Batman)
7) Mehmet Nezir Karabaş (Bitlis)
8) Bengi Yıldız (Batman)
9) Sırrı Sakık (Muş)
10) M. Nuri Yaman (Muş)
11) Özdal Üçer (Van)
12) Aysel Tuğluk (Diyarbakır)
13) Pervin Buldan (Iğdır)
14) Gültan Kışanak (Diyarbakır)
15) Akın Birdal (Diyarbakır)
16) İbrahim Binici (Şanlıurfa)
17) Hasip Kaplan (Şırnak)
18) Sevahir Bayındır (Şırnak)
19) Şerafettin Halis (Tunceli)
20) Osman Özçelik (Siirt)

Gerekçe: Son dört yıllık süre zarfında dünya gemi inşaatı ve ihracatı sıralamasında Türkiye 23. sıradan 8. sıraya yükselmiş, dünya genelinde gemi inşaatı sektörü % 89 luk bir büyüme kaydederken Türkiye'de sektör hacminde % 360'lık bir artış meydana gelmiştir. Yine Türkiye'deki sektöre ilişkin verilere bakıldığında 2003'te 37 olan tersane sayısının 2007'de 76'ya çıktığı belirtilmektedir. Devam eden yeni projelerle birlikte bu rakamın 2009'da 138'e yükselmesi beklenmektedir. Oysa Gemi İşverenleri Birliği (GİSBİR) tarafından da açıkça ifade edildiği üzere Türkiye'nin gurur tablosu olarak sunulan gemi inşa sektöründe son yıllarda yaşanan patlama temel olarak dış girdiye bağlıdır ve bu nedenle de rekabet gücünü ucuz işgücünden almaktadır. Bilindiği üzere tersanelerde armatörlerin yurt dışına pazarlamak üzere sipariş verdiği, ya da doğrudan Avrupa' dan sipariş verilen ve çoğunluğunu küçük petrol ürünü tankerlerinin oluşturduğu özel sipariş gemiler bir teslim tarihi sözü verilerek üretilmektedir. Tuzla Havzasında üretimin bölünmüş yapısı nedeniyle tersanecilik yılda bir-iki gemi üreten küçük işletmelerin elinde bir inşaat sektörü faaliyeti haline gelmiş durumdadır. Ulaştırma Bakanlığı'nın verilerine göre 28 bin, GİSBİR'in verilerine göre 24 bin civarında kayıtlı ve kayıtsız işçinin çalıştığı Tuzla tersanelerinde 2008 yılında bir ayda 4 işçi, son sekiz ayda ise 16 işçi iş kazası sonucu yaşamını kaybetmiştir. 2006 yılının Kasım ve Aralık aylarında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından Tuzla Özel Tersaneler Bölgesi'nde bulunan 16 bin 173 işçinin çalıştığı 51 iş yerinde yapılan denetimler sonucunda ortaya çıkan rapordaki verilere göre 2006 yılında tersanelerde gerçekleşen 276 iş kazasında 12 işçi yaşamını yitirirken, 258 işçi yaralanmış, 6 işçi ise sakat kalmıştır. İşçilerin basına da yansıyan ifadelerine göre denize düşen bir işçi aranırken altı ay önce aynı yerden düşüp ölen bir başka işçinin cesedi çıkarılmış, eskimiş ve bir türlü değiştirilmeyen elektrik kabloları nedeniyle ve ateşi geri tepen tüp başlıkları alınmadığı için oksijen ya da LPG tüplerinin patlaması sonucu ölümlü kazalar meydana gelmiş, işçiler uygunsuz hava koşullarında çalışmaya zorlanmıştır. Tersanelerdeki çalışma koşullarının durumu bizlere ne yazık ki 18. yüzyıl İngiltere'sinin ilkel sermaye birikimi dönemini anımsatmaktadır. Tersanelerdeki ölümlü iş kazalarının yanında etkisi uzun vadede ortaya çıkacak bir uygulama da tüm dünyada terk edilmiş bulunan yöntemlerle raspalamaya, yani kumlu kimyasal bileşikler püskürtülerek boya öncesi bir tür zımparalama yapılmaya devam edilmesidir. Bu işlem sırasında maske kullanılsa bile bakır-silisyum taneciklerinin solunum yollarına bulaşması, boya işçilerinin er ya da geç kansere yakalanması kaçınılmaz görünmektedir. Oysa tersaneciliği bir ağır sanayi faaliyeti ciddiyetiyle ele alan Güney Kore, Japonya ve Çin'de bulunan dünyanın en büyük on tersanesinin her birinde tek bir gemi için çok kısa süreliğine gereken bir ustalık alanında bile taşeron değil, kadrolu işçi çalıştırılmaktadır. Yani taşeronlarla değil de sürekli kadrolu işçilerle gerekli güvenlik önlemleri sağlanarak yapılabilecek bir üretimin yılda en az 8-10 gemi indirebilecek doklardan oluşan büyük tesislerde yapılabileceği bilinmektedir. Tüm bu nedenlerle, Tersanelerde yaşanan iş kazalarının araştırılıp sorumluların belirlenebilmesi, İş güvenliği düzenlemelerinde işverenler tarafından bireysel olduğu kadar toplu koruma önlemlerinin alınıp alınmadığının anlaşılması, Ağır ve tehlikeli iş kapsamında bulunan gemi inşa sektörünün bu kapsamda belirtilen yönetmeliğinin hayata geçirilebilmesi,

Tersaneciliğin taşeronlaşma yerine ağır sanayi faaliyeti çerçevesinde yürütülebilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenebilmesi amacıyla Meclisimiz bünyesinde bir Araştırma Komisyonu kurulması önerisinde bulunuyoruz.