Tarihçe
10-11 Aralık 1999 tarihinde, Avrupa Konseyi (AB Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi) kararıyla, Türkiye’nin aday ülke statüsünü kazanması; Avrupa Birliği Komisyonu tarafından hazırlanan Türkiye için “Katılım Ortaklığı Belgesi”nin 8 Mart 2001 tarihli AB Konseyi kararıyla onaylanması; AB Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programı’nın 19 Mart 2001 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından kabul edilmesi; 12-13 Aralık 2002 tarihli Avrupa Konseyi toplantısında, 2004 Aralık ayında, Komisyonun hazırlayacağı rapor ve önerileri doğrultusunda Türkiye’nin Kopenhag siyasî kriterlerini yerine getirdiğine kanaat getirdiği takdirde, gecikmesiz olarak üyelik müzakerelerini başlatmayı taahhüt etmesi, Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üyelik hedefi doğrultusunda çalışmalarını yoğunlaştırmıştır. Bu gelişmeler, siyasî nitelikleri kadar ekonomik, sosyal ve kurumsal yönden de yoğun bir uyum çalışması ve yasama faaliyetini gerektirmiştir.
Diğer üye ve aday ülke parlamentolarında da, mevzuatın uyumlulaştırılması, ulusal programın ve müzakerelerin izlenmesi, üyelerin ve genel kamuoyunun bilgilendirilmesi, yürütme gücünün denetlenmesi, eşdeğer parlamento komisyonlarıyla temas, Avrupa Birliği içindeki kurumsal değişikliklerin takibi konuları dahil olmak üzere, bütünleşmenin bütün aşamaları münhasıran Avrupa Birliğine ilişkin komisyonlar eli ile yürütülmektedir.
Bu doğrultuda, 21. Yasama Döneminde, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanının 2 Mayıs 2001 tarihli ve 76 sayılı kararıyla, Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde “Avrupa Birliği Komisyonu”nun kurulmasına yönelik bir çalışmanın başlatılmasına karar verilmiştir.
26.03.2003 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na sunulan Avrupa Birliği ile İlişkiler Komisyonu Kanunu Teklifi, 15.04.2003 tarihinde Genel Kurul’da kabul edilerek Avrupa Birliği Uyum Komisyonu kurulmuştur. Böylece, Avrupa Birliği mevzuatı ile ilgili konuların doğrudan parlamento denetimine açılması hususunda önemli bir adım atılmıştır.
Avrupa Birliği Uyum Komisyonu, Türkiye'nin Avrupa Birliğine katılım sürecine ilişkin gelişmeleri izlemek ve müzakere etmek, Avrupa Birliğindeki gelişmeleri takip etmek ve bu gelişmeler konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisini bilgilendirmek ve istenildiğinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kanun tasarı ve teklifleri ile kanun hükmünde kararnamelerin Avrupa Birliği Mevzuatına uygunluğunu inceleyerek ihtisas komisyonlarına görüş sunmak üzere 15.04.2003 tarihli ve 4847 sayılı Kanunla, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde faaliyette bulunan 17. komisyon olarak kurulmuştur.
4847 sayılı Kanun uyarınca, kendisine havale edilen kanun tasarı ve teklifleri ile kanun hükmünde kararnamelerin Avrupa Birliği Mevzuatına uygunluğunu inceleyerek ihtisas komisyonlarına görüş sunma görevi, AB Uyum Komisyonu’nun yasama sürecinde tali komisyon olarak çalışması anlamına gelmektedir.
Komisyonun Kuruluşu:
Avrupa Birliği Uyum Komisyonu’nun üye sayısı, Danışma Kurulunun teklifi üzerine Genel Kurulca belirlenmektedir. Siyasi parti grupları ile bağımsızlar TBMM’deki sayılarının- boş üyelikler hariç- üye tamsayısına nispet edilmesi ile bulunacak yüzde oranına uygun olarak temsil edilirler.
Siyasi parti grupları, Türkiye-Avrupa Birliği Karma Parlamento Komisyonu üyelikleri için adaylarını Avrupa Birliği Uyum Komisyonu üyeleri arasından bildirir.
Avrupa Birliği Uyum Komisyonu üyeleri belirlenirken, İngilizce veya Fransızcayı anlama, konuşma ve yazma düzeylerinde iyi bilen, Avrupa Birliği hukuku alanında uzman milletvekillerine öncelik tanınır.
Komisyon üyelikleri için, bir yasama döneminde iki seçim yapılır. İlk seçilenlerin görev süresi iki, ikinci devre için seçilenlerin görev süresi üç yasama yılıdır.
Komisyon, siyasi parti gruplarının yüzde oranlarına göre bir başkan, iki başkan vekili, bir sözcü ve bir kâtip seçer. Bu seçim, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla toplanan Komisyonun, toplantıya katılanlarının salt çoğunluğunun gizli oyuyla yapılır.
Komisyonun Görevleri:
Avrupa Birliği Uyum Komisyonunun görevleri şunlardır:
Komisyonun Yetkileri:
Komisyon, görevleri ile ilgili olarak, bakanlıklardan, genel ve katma bütçeli dairelerden, mahalli idarelerden, üniversitelerden ve diğer kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlardan bilgi istemek ve ilgililerini çağırıp bilgi almak yetkilerine sahiptir.
Komisyon gerekli gördüğünde uygun bulacağı uzmanların bilgilerine başvurabilir. Ankara dışında ve yurt dışında da çalışabilir.
Komisyonun Çalışma Usul ve Esasları:
Avrupa Birliği Uyum Komisyonu üye tamsayısının (24. Yasama Dönemi için üye sayısı 25 olarak belirlenmiştir) en az üçte biri (9 üye) ile toplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (8 üye) az olamaz.
Komisyon, Avrupa Birliği Mevzuatına uygunluk yönünde Avrupa Birliği Genel Sekreterliğinden görüş isteyebilir.
Komisyon yıllık faaliyet ve değerlendirme raporunu Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunar. Bu rapor, Danışma Kurulunun görüş ve önerisi ile Genel Kurul gündemine alınabilir ve okunmak suretiyle veya üzerinde görüşme açılarak bilgi edinilir.
Komisyon raporu, Başbakanlık ve ilgili bakanlıklara Başkanlıkça gönderilir.
Komisyon 4847 sayılı Kanunda gösterilen haller dâhilinde, görüşmeler yapmak üzere yurt dışına üyelerini gönderebilmekte ve yurt dışından da heyet kabul edebilmektedir.
Komisyonda benimsenen mutabakat çerçevesinde, AB’ye üye ülkelerin Ankara Büyükelçileri Komisyon toplantılarına davet edilmektedir.
Komisyon çalışmaları ile ilgili olarak, yurt içi ve yurt dışı görevlendirmelere ait giderler, Komisyonun kararı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanının onayı ile 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre Türkiye Büyük Millet Meclisi Bütçesinden karşılanır.