BANKACILIK KANUNU
|
Kanun No.
5411 |
|
Kabul Tarihi : 19.10.2005 |
BİRİNCİ
KISIM
Genel
Hükümler
Amaç
MADDE 1.- Bu Kanunun amacı, finansal piyasalarda güven ve istikrarın
sağlanmasına, kredi sisteminin etkin bir şekilde çalışmasına, tasarruf sahiplerinin
hak ve menfaatlerinin korunmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.
MADDE 2.- Türkiye'de kurulu mevduat bankaları, katılım bankaları, kalkınma ve
yatırım bankaları, yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki
şubeleri, finansal holding şirketleri, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye
Katılım Bankaları Birliği, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonu ve bunların faaliyetleri bu Kanun hükümlerine tâbidir.
Özel kanunlarla kurulmuş olan bankalar hakkında da kanunlarında yer alan
hükümler saklı kalmak kaydıyla bu Kanun hükümleri uygulanır.
Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler tatbik olunur.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 3.- Bu Kanunun uygulanmasında;
İlişkili Bakan: Başbakan veya görevlendireceği Devlet Bakanını,
Kurul: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunu,
Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,
Başkan: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu Başkanını,
Merkez Bankası: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketini,
Fon: Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunu,
Fon Kurulu: Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulunu,
Fon Başkanı: Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu Başkanını,
Kredi kuruluşu: Mevduat bankalarını ve katılım bankalarını,
Kuruluş birlikleri: Türkiye Bankalar Birliği ve Türkiye Katılım
Bankaları Birliğini,
Banka: Mevduat bankaları ve katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım
bankalarını,
Mevduat bankası: Bu Kanuna göre kendi nam ve hesabına mevduat kabul
etmek ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile
yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini,
Katılım bankası: Bu Kanuna göre özel cari ve katılma hesapları yoluyla
fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren
kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki
şubelerini,
Kalkınma ve yatırım bankası: Bu Kanuna göre mevduat veya katılım fonu
kabul etme dışında; kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren
ve/veya özel kanunlarla kendilerine verilen görevleri yerine getiren kuruluşlar
ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubelerini,
Finansal holding şirketi: İçlerinden en az bir tanesi bir kredi kuruluşu
olmak şartıyla bağlı ortaklıklarının tümü veya çoğunluğu kredi kuruluşu veya
finansal kuruluş olan şirketi,
Şube: Elektronik işlem cihazlarından ibaret birimler hariç olmak üzere,
bankaların bağımlı bir parçasını oluşturan ve bu kuruluşların faaliyetlerinin
tamamını veya bir kısmını kendi başına yapan, sabit ya da seyyar bürolar gibi
her türlü işyerini,
Merkez şube: Yurt dışında kurulu bir bankanın Türkiye'de açtığı şubeyi,
birden fazla şubenin olması hâlinde ise Kuruma bildirilecek ve Kurulca
onaylanacak şubeyi,
Fon bankası: Mülga 3182 sayılı Bankalar Kanunu, bu Kanunla yürürlükten
kaldırılan 4389 sayılı Bankalar Kanunu ve bu Kanun uyarınca temettü hariç
ortaklık hakları ile yönetimi ve denetimi Fona intikal eden bankalar ile Fonun
çoğunluk hissesine sahip olduğu bankaları,
Finansal kuruluş: Kredi kuruluşları dışında kalan ve sigortacılık,
bireysel emeklilik veya sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmak veya bu
Kanunda yer alan faaliyet konularından en az birini yürütmek üzere kurulan
kuruluşlar ile kalkınma ve yatırım bankaları ve finansal holding şirketlerini,
Kontrol: Bir tüzel kişinin; sermayesinin, asgarî yüzde ellibirine sahip
olma şartı aranmaksızın, çoğunluğuna doğrudan veya dolaylı olarak sahip
olunması veya bu çoğunluğa sahip olunmamakla birlikte imtiyazlı hisselerin elde
bulundurulması veya diğer hissedarlarla yapılan anlaşmalara istinaden oy
hakkının çoğunluğu üzerinde tasarrufta bulunulması suretiyle veya herhangi bir
suretle yönetim kurulu üyelerinin karara esas çoğunluğunu atayabilme ya da
görevden alma gücünün elde bulundurulmasını,
Ana ortaklık: Kontrolündeki ortaklıklar ile Kurul tarafından belirlenen
usûl ve esaslarla tanımlanan ortaklıkların finansal tablolarını kendi nezdinde
konsolide eden banka veya finansal holding şirketini,
Bağlı ortaklık: Ana ortaklığın kontrolü altında faaliyet gösteren
ortaklıkları,
Nitelikli pay: Bir ortaklığın sermayesinin veya oy haklarının doğrudan
veya dolaylı olarak yüzde on veya daha fazlasını teşkil eden paylar ile bu
oranın altında olsa dahi yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren
payları,
Hâkim ortak: Bir ortaklığı doğrudan ya da dolaylı olarak, tek başına
veya birlikte kontrol eden gerçek veya tüzel kişiyi,
Yöneticiler: Bankanın yönetim kurulu, denetim komitesi ve kredi komitesi
başkan ve üyeleri ile genel müdür, genel müdür yardımcıları ve imza yetkisine
sahip mensuplarından; bölge müdürleri, şube müdürleri ve genel müdürlük merkez
teşkilatında yer alan bölüm, kısım, grup ve bunlara eşdeğer isimler altında
faaliyet gösteren birimlerin yöneticilerini,
Mevduat: Yazılı ya da sözlü olarak veya herhangi bir şekilde halka
duyurulmak suretiyle ivazsız veya bir ivaz karşılığında, istendiğinde ya da
belli bir vadede geri ödenmek üzere kabul edilen parayı,
Tasarruf mevduatı: Mevduat bankaları nezdinde açtırılan, gerçek kişilere
ait ve münhasıran çek keşide edilmesi dışında ticari işlemlere konu olmayan
mevduat hesaplarını,
Özel cari hesap: Katılım bankalarında açılabilen ve istenildiğinde
kısmen veya tamamen her an geri çekilebilme özelliği taşıyan ve karşılığında
hesap sahibine herhangi bir getiri ödenmeyen fonların oluşturduğu hesapları,
Katılma hesabı: Katılım bankalarına yatırılan fonların bu kurumlarca
kullandırılmasından doğacak kâr veya zarara katılma sonucunu veren,
karşılığında hesap sahibine önceden belirlenmiş herhangi bir getiri ödenmeyen
ve anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmeyen fonların oluşturduğu
hesapları,
Katılım fonu: Katılım bankaları nezdinde açtırılan gerçek ve tüzel
kişilere ait özel cari hesap ve katılma hesaplarında yer alan parayı,
Destek hizmeti kuruluşu: Kurulca belirlenecek esaslar çerçevesinde
Merkez Bankası tarafından kurulmuş ya da Merkez Bankası bünyesinde faaliyet
gösterenler ile Sermaye Piyasası Kurulunun denetiminde bulunan takas, saklama
ve merkezi kayıt hizmeti kuruluşları hariç, bu Kanun kapsamındaki kuruluşlara
ana hizmetlerinin uzantısı veya tamamlayıcısı niteliğinde hizmet veren
kuruluşları,
Kıyı bankacılığı: Bankacılık faaliyetleri, kurulu bulunulan ülke harici
ile sınırlı tutulan veya ülke genelinde uygulanan ekonomik ve malî mevzuata
tâbi olmayan ya da kurulu bulunulan ülkede yerleşik olanlardan mevduat ve fon
kabulünün yasaklandığı bankacılığı,
İfade eder.
Faaliyet konuları
MADDE 4.- Bankalar, diğer kanunlarda öngörülen hükümler saklı kalmak kaydıyla
aşağıda belirtilen faaliyetleri gerçekleştirebilirler:
a) Mevduat kabulü.
b) Katılım fonu kabulü.
c) Nakdî, gayrinakdî her cins ve surette kredi verme işlemleri.
d) Nakdî ve kaydî ödeme ve fon transferi işlemleri, muhabir bankacılık
veya çek hesaplarının kullanılması dahil her türlü ödeme ve tahsilat işlemleri.
e) Çek ve diğer kambiyo senetlerinin iştirası işlemleri.
f) Saklama hizmetleri.
g) Kredi kartları, banka kartları ve seyahat çekleri gibi ödeme
vasıtalarının ihracı ve bunlarla ilgili faaliyetlerin yürütülmesi işlemleri.
h) Efektif dahil kambiyo işlemleri; para piyasası araçlarının alım ve
satımı; kıymetli maden ve taşların alımı, satımı veya bunların emanete alınması
işlemleri.
i) Ekonomik ve finansal göstergelere, sermaye piyasası araçlarına, mala,
kıymetli madenlere ve dövize dayalı; vadeli işlem sözleşmelerinin, opsiyon
sözleşmelerinin, birden fazla türev aracı içeren basit veya karmaşık yapıdaki
finansal araçların alımı, satımı ve aracılık işlemleri.
j) Sermaye piyasası araçlarının alım ve satımı ile geri alım veya tekrar
satım taahhüdü işlemleri.
k) Sermaye piyasası araçlarının ihraç veya halka arz yoluyla satışına
aracılık işlemleri.
l) Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının aracılık
maksadıyla alım satımının yürütülmesi işlemleri.
m) Başkaları lehine teminat, garanti ve sair yükümlülüklerin üstlenilmesi
işlemleri gibi garanti işleri.
n) Yatırım danışmanlığı işlemleri.
o) Portföy işletmeciliği ve yönetimi.
p) Hazine Müsteşarlığı ve/veya Merkez Bankası ve kuruluş birlikleri
nezdinde oluşturulan bir sözleşme kapsamında üstlenilen yükümlülükler çerçevesinde
alım satım işlemlerine ilişkin piyasa yapıcılığı.
r) Faktöring ve forfaiting işlemleri.
s) Bankalararası piyasada para alım satımı işlemlerine aracılık.
t) Finansal kiralama işlemleri.
u) Sigorta acenteliği ve bireysel emeklilik aracılık hizmetleri.
v) Kurulca belirlenecek diğer faaliyetler.
Mevduat bankaları birinci fıkranın (b) ve (t), katılım bankaları (a),
kalkınma ve yatırım bankaları (a) ve (b) bentlerinde belirtilen faaliyetleri
gerçekleştiremezler.
Dolaylı pay sahipliği
MADDE 5.- Bu Kanunun uygulanmasında, gerçek kişilere ait dolaylı pay sahipliğinin
belirlenmesinde, bir gerçek kişi ile eş ve çocuklarına ve bunların sınırsız
sorumlulukla katıldıkları ortaklıklara veya bu kişi veya ortaklıkların ayrı
ayrı veya birlikte kontrol ettikleri ortaklıklara ait paylar birlikte dikkate
alınır. Tüzel kişilere ait dolaylı pay sahipliğinin belirlenmesinde, bunlara
ait paylar ile bunların kontrol ettikleri ortaklıklara ait paylar birlikte
hesaplanır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurul tarafından
belirlenir.
İKİNCİ
KISIM
İzne
Tâbi İşlemler
BİRİNCİ BÖLÜM
Kuruluş ve Faaliyet İzinleri
Kuruluş veya Türkiye'de şube ve
temsilcilik açma izni
MADDE 6.- Türkiye'de bir bankanın kurulmasına veya yurt dışında kurulmuş bir
bankanın Türkiye'deki ilk şubesinin açılmasına, bu Kanunda öngörülen şartların
yerine getirilmesi kaydıyla Kurulun en az beş üyesinin aynı yöndeki oyuyla
alınacak kararla izin verilir.
İzin için yapılacak başvurulara ve iznin verilmesine ilişkin usûl ve
esaslar Kurulca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. İzne ilişkin karar,
başvurunun yapıldığı ya da başvuruda eksiklik bulunması hâlinde, istenilen
bilgi ve belgelerin tamamlandığı tarihten itibaren üç ay içinde ilgiliye
bildirilir. Eksikliklerin altı ay içinde giderilmemesi hâlinde başvuru geçersiz
hale gelir.
Türkiye'de münhasıran kıyı bankacılığı faaliyetinde bulunmak üzere banka
kurulması veya yurt dışında kurulu bankalarca bu amaçla şube açılması, bunların
faaliyet alanları ile finansal raporlama ve denetim usûlleri ve faaliyetlerinin
geçici veya sürekli olarak durdurulması hususları Kurul kararıyla belirlenir.
Yurt dışında kurulu bankalar, mevduat veya katılım fonu kabul etmemek ve
Kurulca belirlenecek esaslara göre faaliyet göstermek kaydıyla, Kurulun izni
ile Türkiye'de temsilcilik açabilirler.
Kuruluş şartları
MADDE 7.- Türkiye'de kurulacak bir bankanın;
a) Anonim şirket şeklinde kurulması,
b) Hisse senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması ve tamamının nama
yazılı olması,
c) Kurucularının bu Kanunda belirtilen şartları haiz olması,
d) Yönetim kurulu üyelerinin bu Kanunun kurumsal yönetim hükümlerinde
belirtilen nitelikleri ve plânlanan faaliyetleri gerçekleştirebilecek meslekî
tecrübeyi haiz olması,
e) Öngörülen faaliyet konularının plânlanan malî, yönetim ve
organizasyon yapısı ile uyumlu olması,
f) Nakden ve her türlü muvazaadan âri olarak ödenmiş sermayesinin en az
otuzmilyon Yeni Türk Lirası olması,
g) Ana sözleşmesinin bu Kanun hükümlerine uygun olması,
h) Kurumun etkin denetimini engellemeyecek şeffaf ve açık bir ortaklık
yapısı ve organizasyon şemasına sahip olması,
i)
Konsolide denetimini engelleyici nitelikte herhangi bir hususun bulunmaması,
j) Öngörülen faaliyet konularına ait iş plânlarını, kuruluşun malî
yapısı ile ilgili projeksiyonlarını sermaye yeterliliğini de içerecek şekilde,
ilk üç yıl için bütçe plânını ve yapısal örgütlenmesini gösteren bir faaliyet
programını iç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemi de dahil olmak üzere
ibraz etmesi,
Şarttır.
Kalkınma ve yatırım bankaları için ödenmiş sermaye, birinci fıkranın (f)
bendinde belirtilen tutarın üçte ikisinden az olamaz.
Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir.
Kurucularda aranan şartlar
MADDE 8.- Bankaların kurucu ortaklarının;
a) 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre müflis
olmaması, konkordato ilân etmiş
olmaması, uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma başvurusunun tasdik edilmiş
olmaması ya da hakkında iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olmaması,
b) Bu Kanunun 71 inci maddesi uygulanan bankalarda veya bu Kanunun
yürürlüğe girmesinden önce Fona devredilmiş olan bankalarda nitelikli paya
sahip olmaması veya kontrolü elinde bulundurmaması,
c) Tasfiyeye tâbi tutulan bankerler ile iradî tasfiye haricinde
tasfiyeye tâbi tutulan finansal kuruluşlarda, faaliyet izni kaldırılan kalkınma
ve yatırım bankalarında, ortaklarının temettü hariç ortaklık hakları ile
yönetim ve denetimi Fona intikal eden veya bankacılık yapma ve mevduat ve
katılım fonu kabul etme izin ve yetkileri kaldırılan kredi kuruluşlarında, Fona
intikalinden veya bankacılık yapma ve mevduat ve katılım fonu kabul etme izin
ve yetkileri kaldırılmadan önce nitelikli paya sahip olmaması veya kontrolü
elinde bulundurmaması,
d) Taksirli suçlar hariç olmak üzere affa uğramış olsalar bile mülga 765
sayılı Türk Ceza Kanunu ve diğer kanunlar uyarınca ağır hapis veya beş yıldan
fazla hapis, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve diğer kanunlar uyarınca üç yıldan
fazla hapis cezasıyla cezalandırılmamış
olması veya mülga 3182 sayılı Bankalar Kanununun, bu Kanunla yürürlükten
kaldırılan 4389 sayılı Bankalar Kanununun, bu Kanunun ve 2499 sayılı Sermaye
Piyasası Kanununun ve ödünç para verme işleri hakkında mevzuatın hapis cezası gerektiren hükümlerine
muhalefet yahut mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu veya diğer kanunlar uyarınca basit veya
nitelikli zimmet, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,
sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlâk kaçakçılığı
dışında kalan kaçakçılık suçları, resmî ihale ve alım satımlara fesat
karıştırma, karapara aklama veya Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile
Devlet sırlarını açığa vurma, Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının
saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene
ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk,
yabancı devletlerle olan ilişkilere karşı suçlar, vergi kaçakçılığı suçlarından
veya bu suçlara iştirakten hükümlü bulunmaması,
e) Gerekli malî güç ve itibara sahip bulunması,
f) İşin gerektirdiği dürüstlük ve yeterliliğe sahip olması,
g) Tüzel kişi olması hâlinde, risk grubu ile birlikte ortaklık yapısının
şeffaf ve açık olması,
Şarttır.
Bankaların tüzel kişi kurucu ortaklarının doğrudan veya dolaylı olarak nitelikli paya sahip gerçek kişi ortaklarının bu maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (f) bentlerinde yer alan şartları taşıması gerekir.
Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla kurulmuş çok taraflı
kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar hakkında bu maddenin birinci
fıkrasının (b) ve (c) bentleri uygulanmaz.
Merkezi yurt dışında bulunan
bankaların Türkiye'de şube açma şartları
MADDE 9.- Kurulca belirlenen usûl ve esaslar çerçevesinde gerekli izni alarak
Türkiye'de şube açmak suretiyle faaliyet gösterecek yurt dışında kurulu bir
bankanın;
a) Merkezinin bulunduğu ülkede esas faaliyetlerinde yasaklamanın
bulunmamış olması,
b) Merkezinin bulunduğu ülkenin yetkili denetim merciinin Türkiye'de faaliyet
göstermesine ilişkin olumsuz görüşünün bulunmaması,
c) Ödenmiş sermayesinin Türkiye'ye tahsis edilen kısmının 7 nci maddede
belirtilen miktardan az olmaması,
d) Müdürler kurulu üyelerinin, kurumsal yönetim hükümlerinde belirtilen
şartları ve plânlanan faaliyetleri gerçekleştirebilecek meslekî tecrübeyi haiz
olmaları,
e) İzin kapsamındaki faaliyet konularına ait iş plânlarını, ilk üç yıl
için bütçe plânını ve yapısal örgütlenmesini gösteren bir faaliyet programını
ibraz etmesi,
f) Dahil olduğu grubun ortaklık yapısının şeffaf ve açık olması,
Şarttır.
Merkezinin bulunduğu ülkedeki yerel düzenlemelere aykırılıkları
nedeniyle faaliyeti yasaklanan konularda faaliyet izni verilmez.
MADDE 10.- Bu Kanunun 6 ncı maddesi çerçevesinde kuruluş veya Türkiye'de şube açma
izni alan bankaların, Kuruldan ayrıca faaliyet izni alması şarttır. Bir
beyanname ile yapılacak başvuru üzerine verilecek izin, Kurul tarafından aksi
kararlaştırılmış olmadıkça, 4 üncü maddede belirtilen bütün faaliyetleri aynı
maddenin son fıkrasındaki sınırlamalar çerçevesinde kapsar. Verilen faaliyet
izinleri Resmî Gazetede yayımlanır. Kararın, ilk izin başvurusunun yapıldığı
tarihten itibaren en geç üç ay içinde verilmesi gerekir.
Kurum, bu Kanun ve bu Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelerdeki
şartları taşımayanlara gerekli düzeltmeleri yapmaları ve eksiklikleri
tamamlamaları için altı ayı geçmemek üzere
süre verir. Bu süre içinde yeniden başvuranlar hakkında yapılan inceleme
sonucunda durumları uygun bulunmayanlara verilmiş olan kuruluş izni geçersiz
olur ve sonuç yazılı olarak bildirilir. Kuruluş izni almış olan bankaların
faaliyete geçebilmesi için;
a) Sermayesinin nakit olarak ödenmiş ve plânlanan faaliyetleri
gerçekleştirebilecek düzeyde olması,
b) Kurucuları tarafından 7 nci maddede belirtilen asgarî sermayenin
yüzde onu tutarındaki sisteme giriş payının en az dörtte birinin Fon hesabına
yatırıldığına dair belgenin ibraz edilmesi,
c) Faaliyetlerinin kurumsal yönetim hükümlerine uygunluğunu sağlaması ve
yeterli personel ve teknik donanıma sahip olması,
d) Yöneticilerinin, kurumsal yönetim hükümlerinde belirtilen nitelikleri
haiz olması,
e) Kurulca faaliyet konularını yürütebilecek yeterliliğe sahip olunduğu
kanaatine varılması,
Gerekir.
Sisteme giriş payının ödenmeyen kısmının, faaliyete geçiş tarihinden
itibaren Kurulca belirlenecek ödeme plânı çerçevesinde Fon hesabına
yatırılacağına ilişkin taahhütnamenin Kuruma ibrazı zorunludur. Sisteme giriş
payı bir defaya mahsus olmak üzere alınır. Banka hissedarları sisteme giriş
payının ödenmesinden müteselsilen sorumludurlar.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları belirlemeye Kurul
yetkilidir.
Kuruluş izninin iptali
MADDE 11.- Bir bankanın kuruluş izni;
a) İznin gerçeğe aykırı beyanlarla alınmış olması,
b) Kuruluş izninin verildiği tarihten itibaren dokuz ay içerisinde
faaliyet izni için başvurulmaması,
c) Kuruluş izninden vazgeçildiğinin beyan edilmesi,
d) İznin verilmesinde aranan şartların, faaliyete geçilinceye kadar
kaybedilmesi,
e) Faaliyet izni alınamamış olması,
f) İradi olarak bu Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen faaliyetlerin
tümünden vazgeçilmesi ve iradi tasfiyenin tamamlanması,
g) Devrolunan bankanın birleşme veya bölünme işlemlerinin tamamlanması,
h) Bu Kanunun 106 ncı maddesi kapsamında tasfiye veya iflas takibatının
tamamlanması,
Hâllerinden herhangi birinin gerçekleşmesi durumunda, Kurulun en az beş
üyesinin aynı yöndeki oyuyla alınan kararla iptal edilir.
Faaliyet izninin iptali veya
sınırlandırılması
MADDE 12.- Bir bankanın, faaliyet izninin gerçeğe aykırı beyanlarla alınmış olması
veya faaliyet izninin alınmasından itibaren altı ay içinde faaliyete
geçilmemesi ya da bir yıl içinde kesintisiz altı ay süre ile faaliyette
bulunulmamış olması hâlinde faaliyet izni iptal edilir. Faaliyet izninin alındığı
tarihten itibaren bir ay içerisinde ilgili kuruluş birliğine üye olunmaması
veya sisteme giriş payının kalan taksitlerinin Fon hesabına yatırılmamış olması
ve bu yükümlülüklerin Kurum tarafından yapılan uyarıya rağmen yerine
getirilmemesi durumunda, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve
(b) bentleri dışında kalan faaliyet konuları Kurulca tek tek sınırlanabilir.
Bu kararlar ilgililere yazılı
olarak bildirilir ve Resmî Gazetede yayımlanır.
Türkiye'de şubesi bulunan yurt dışında kurulu bankaların, kurulu
bulundukları ülkede herhangi bir nedenle faaliyet izninin kaldırılması,
faaliyetlerinin durdurulması, iflas veya tasfiyelerine karar verilmesi veya
konkordato ilân etmeleri hâlinde, bunların Türkiye'deki şubelerinin faaliyet
izinleri Kurul tarafından kaldırılır.
Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) veya (b) bentleri
kapsamında bir kredi kuruluşuna verilen yetkinin Kurul tarafından kaldırılması,
faaliyet izninin kaldırılması hükmündedir.
Yurt içinde şube açma
MADDE 13.- Kurulca belirlenecek esaslara ve bu Kanunda yer alan kurumsal yönetim
hükümleri ile koruyucu hükümlere uyulmuş olması ve Kuruma bildirilmesi şartıyla
bankalarca yurt içinde şube açılması serbesttir.
Sınır ötesi faaliyetler
MADDE 14.- Türkiye'de kurulan bankaların, kıyı bankacılığı bölgeleri de dahil
olmak üzere yurt dışında şube veya temsilcilik açmaları, ortaklık kurmaları
veya kurulmuş ortaklıklara katılmaları, bu Kanunda yer alan kurumsal yönetim
hükümleri ile koruyucu hükümlere ve Kurulca belirlenecek esaslara uyulması
kaydıyla Kurulun iznine tâbidir.
Bağımsız denetim, değerleme, derecelendirme ve destek hizmeti kuruluşlarının yetkilendirme izni
MADDE 15.- Bankaların bağımsız denetim, değerleme, derecelendirme ve destek
hizmeti faaliyetlerini gerçekleştirecek olan kuruluşların yetkilendirilmesine,
yetkilerinin geçici veya sürekli olarak kaldırılmasına Kurulca karar verilir.
Buna ilişkin usûl ve esaslar ilgili
meslek birliklerinin görüşü alınarak Kurulca belirlenir.
İKİNCİ BÖLÜM
Ana Sözleşmeye İlişkin Hükümler
Ana sözleşme değişiklikleri
MADDE 16.- Bankaların ana sözleşme değişikliklerinde Kurumun uygun görüşü aranır.
Kurumca uygun görülmeyen değişiklikler genel kurulda karara bağlanamaz. Kurumun
uygun görüşü alınmaksızın yapılan ana sözleşme değişiklikleri Ticaret Siciline
tescil edilemez. Ana sözleşme değişikliği için bu Kanun ve ilgili diğer
mevzuatta öngörülen izin, onay veya olumlu görüş başvuruları, yetkili
mercilerce onbeş iş günü içinde cevaplandırılır.
Bankalar ana sözleşmelerini güncel olarak internet sayfalarında
yayınlar. Ana sözleşmelerin güncelleştirilmesi, değişikliklerin gerçekleştiği
tarihten itibaren on iş günü içerisinde yapılmak zorundadır.
Sermaye artırımları
MADDE 17.- Sermaye artırımlarının, her türlü muvazaadan âri olarak, ilgili
mevzuatla ilâve edilmesine izin verilen kaynaklar hariç, iç kaynaklara
başvurulmadan nakden ödenmesi şarttır. Sermaye artırımının Ticaret Siciline
tescil edilmesinde Kurumun uygun görüşü aranır.
Sermayenin mevzuata aykırı olarak artırıldığı tespit edilen kısmı, özkaynak hesabında dikkate alınmaz.
Bu madde kapsamında sermaye artırımına ilişkin usûl ve esaslar Kurulca
belirlenir.
Pay edinim ve devirleri
MADDE 18.- Bir kişinin, bir bankada doğrudan veya dolaylı pay sahipliği yoluyla
sermayenin yüzde onunu ve daha fazlasını temsil eden payları edinmesi veya bir
ortağa ait doğrudan veya dolaylı payların sermayenin yüzde on, yüzde yirmi,
yüzde otuzüç veya yüzde ellisini aşması sonucunu veren pay edinimleri ile bir
ortağa ait payların, bu oranların altına düşmesi sonucunu veren pay devirleri
Kurulun iznine tâbidir.
Yönetim kuruluna veya denetim komitesine üye belirleme imtiyazı veren
payların tesisi, devri veya yeni imtiyazlı pay ihracı yukarıdaki oransal
sınırlara bakılmaksızın Kurulun iznine tâbidir.
Bu izinlerin verilmesinde, bankanın devralınan hisselerinin nominal
değerinin yüzde biri oranında devir payının devralan tarafından Fona
yatırılması zorunludur.
Ortak sayısının beşten aşağı düşmesine yol açan işlemler ile izin
alınmadan yapılan pay devirleri pay defterine kaydolunmaz. Bu hükme aykırı
olarak pay defterine yapılan kayıtlar hükümsüzdür. Oy hakkı edinilmesi ve
hisseler üzerinde intifa hakkı tesisinde de bu hüküm uygulanır.
Nitelikli paya sahip olan ortakların kurucularda aranan nitelikleri
taşıması şarttır. Kurucularda aranan nitelikleri kaybeden nitelikli paya sahip
ortaklar temettü dışındaki ortaklık haklarından yararlanamaz. Bu halde, diğer
ortaklık hakları Kurumun bildirimi üzerine Fon tarafından kullanılır. Bu
ortaklar sermayedeki doğrudan ve dolaylı payları yüzde onun altına düşene kadar
rüçhan haklarını kullanamazlar.
Bir bankanın sermayesinin yüzde on veya daha fazlasına sahip olan tüzel
kişilerin paylarının doğrudan veya dolaylı olarak birinci fıkrada belirtilen
oranlar veya esaslar dahilinde el değiştirmesi, devralacak ortağın kurucularda
aranan nitelikleri taşıması şartıyla Kurulun iznine tâbidir.
Kurulun izni olmadan payların devredilmesi hâlinde, bu paylara ait
temettü hariç ortaklık hakları Fon
tarafından kullanılır.
Hisseleri borsada işlem gören bankaların hisselerinin borsadan alınması
ve bir bankanın hisselerinin 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre
icra dairesinden satın alınması durumunda gerçekleştirilecek işlemlere ve bu
maddenin uygulanmasına dair usûl ve esaslar Kurulca belirlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Birleşme, Bölünme, Hisse Değişimi ve İradi
Tasfiye
Birleşme, bölünme ve hisse
değişimi
MADDE 19.- Türkiye'de faaliyette bulunan
bankalardan birinin; diğer bir veya birkaç banka veya finansal kuruluş ile
birleşmesi veya bütün aktif ve pasifi ile diğer hak ve yükümlülüklerini
Türkiye'de faaliyette bulunan diğer bir bankaya devretmesi, bütün aktif ve
pasifleri ile diğer hak ve yükümlülüklerini devir alması veya bölünmesi ya da
hisse değişimi Kurulun iznine bağlıdır.
İzin tarihinden itibaren üç ay içinde ilgili bankaların yetkili
organlarınca karar alınarak gerekli işlemlere geçilmediği takdirde, verilen
izin geçersiz olur. Bankaların bu Kanun hükümlerine göre birleşme, bölünme ve
devirlerinde 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile devir veya birleşmeye konu
bankaların toplam aktiflerinin sektör içindeki paylarının yüzde yirmiyi
geçmemesi kaydıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 7, 10 ve 11
inci maddeleri hükümleri uygulanmaz. Birleşme veya devir işleminin kesinleşmesini
müteakip, devredilen kuruluşun bütün aktif ve pasifleri ile diğer hak ve
yükümlülükleri devralan bankaya geçer ve devredilen kuruluşun tüzel kişiliği
sona ererek kaydı Ticaret Sicilinden silinir.
Bu madde hükmünün uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.
İradi tasfiye
MADDE 20.- Bankaların faaliyetlerine son vermeleri ve tasfiyeleri Kurulun iznine ve
Kurumun denetimine tâbidir.
Türkiye'de faaliyette bulunan bankalar faaliyetlerine son vermek ve
bunları tasfiye etmek istedikleri takdirde, durumu Türkiye çapında basımı ve
dağıtımı yapılan en az iki gazete ile ilân ve mevduat sahipleri veya katılım
fonu sahipleri ile alacaklılarına veya bu durumda sayılabilecek kişi ve
kurumlara tebliğ ederek ellerinde bulunan aynî ve nakdî her türlü mevduat veya
katılım fonu ile emanet ve cari hesap bakiyelerini ve sair borçlarını, vadeli
olsalar bile vadelerini beklemeksizin iki ay içinde iadeye ve bu süre
içerisinde sahibi başvurmayan aynî ve nakdî her türlü mevduat, katılım fonu,
emanet ve alacakları Kuruma tevdi etmeye mecburdurlar. Kurum, bu suretle
verilen değerleri, takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süre ile her
yıl başında usûlüne göre ilan etmek suretiyle saklar. Son ilân tarihinden
itibaren altı ay içinde aranmayan bu değerler Fona gelir kaydolunur.
Bu madde hükmünün uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından
çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İzin Başvurularının Reddi
MADDE 21.- Bu Kanun hükümleri uyarınca Kuruma yapılan izin başvuruları; denetimin
etkin bir şekilde ifa edilmesine engel olabilecek nitelikte doğrudan veya
dolaylı herhangi bir ilişkinin varlığı veya izne tâbi işlem için öngörülen
koşulların, niteliklerin, yeterliliklerin izin başvurusu esnasında ya da
değerlendirme sürecinde sağlanamaması veya kaybedilmesi hâlinde Kurulca
reddedilir. Ret kararları ilgililere gerekçeli olarak bildirilir.
ÜÇÜNCÜ
KISIM
Kurumsal
Yönetim
BİRİNCİ BÖLÜM
Yönetim
Kurumsal yönetim ilkeleri
MADDE 22.- Kurumsal yönetime ilişkin yapı ve süreçler ve bunlara ilişkin ilkeler
Sermaye Piyasası Kurulu ile kuruluş birliklerinin de görüşü alınarak Kurul
tarafından belirlenir.
Yönetim kurulu
MADDE 23.- Bankaların yönetim kurulları genel müdür dahil beş kişiden az olamaz.
Genel müdür, bulunmadığı hallerde vekili, yönetim kurulunun doğal üyesidir. Bu
Kanunda genel müdür için öngörülen şartlar, yönetim kurulu üyelerinin yarıdan
bir fazlası için de aranır. Murahhas üyelerin genel müdürde aranan şartları
taşımaları zorunludur. Yönetim kurulu üyeliğine seçilenler ve herhangi bir
nedenle boşalma hâlinde görevlendirilenler, bu maddede aranan şartları
taşıdıklarını gösteren belgelerle birlikte yedi iş günü içerisinde Kuruma
bildirilir. Genel müdürlük ve yönetim kurulu başkanlığı görevleri aynı kişi
tarafından icra edilemez. Yönetim kurulu üyelerinin bu Kanunun 8 inci
maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen
şartları taşıması gerekir.
Türkiye'de şube açmak suretiyle faaliyette bulunan yurt dışında kurulu
bankaların Türkiye'deki yönetim merkezlerinde, yönetim kurulu yetki ve
sorumluluklarını taşıyan, merkez şube müdürünün de dahil olduğu en az üç
kişilik bir müdürler kurulu oluşturmaları zorunludur. Bu Kanunun uygulanmasında
müdürler kurulu yönetim kurulu hükmünde olup, birinci fıkrada belirtilen
şartlar müdürler kurulu üyeleri için de aranır.
İç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemlerinin ilgili mevzuata
uygun olarak tesis edilmesi, işlerliğinin, uygunluğunun ve yeterliliğinin
sağlanması, finansal raporlama sistemlerinin güvence altına alınması, banka
içindeki yetki ve sorumlulukların belirlenmesi yönetim kurulunun
sorumluluğundadır.
MADDE 24.- Bankaların, yönetim kurullarınca yönetim kurulunun denetim ve gözetim
faaliyetlerinin yerine getirilmesine yardımcı olmak üzere denetim komitesi
oluşturulur. Denetim komitesi en az iki üyeden oluşur. Denetim komitesi üyeleri
icraî görevi bulunmayan yönetim kurulu üyeleri arasından seçilir. Türkiye'de
şube olarak faaliyet gösteren bankalarda ise kendisine bağlı icraî mahiyette
faaliyet gösteren bir birim bulunmayan müdürler kurulu üyelerinden biri
görevlendirilir.
Denetim komitesi üyelerinin, Kurulca belirlenen niteliklere sahip
olmaları şarttır. Buna ilişkin bilgi ve belgeler atamanın yapılmasını
müteakiben en geç yedi iş günü içinde Kuruma bildirilir.
Denetim komitesi, yönetim kurulu adına bankanın iç kontrol, risk
yönetimi ve iç denetim sistemlerinin etkinliğini ve yeterliliğini, bu sistemler
ile muhasebe ve raporlama sistemlerinin bu Kanun ve ilgili düzenlemeler
çerçevesinde işleyişini ve üretilen bilgilerin bütünlüğünü gözetmek, bağımsız
denetim kuruluşlarının yönetim kurulu tarafından seçilmesinde gerekli ön
değerlendirmeleri yapmak, yönetim kurulu tarafından seçilen bağımsız denetim
kuruluşlarının faaliyetlerini düzenli olarak izlemek, bu Kanun kapsamında ana
ortaklık niteliğindeki kuruluşlarda, konsolide denetime tâbi kuruluşların iç
denetim işlevlerinin konsolide olarak sürdürülmesini ve eşgüdümünü sağlamakla
görevli ve sorumludur.
Denetim komitesi, iç kontrol, iç denetim ve risk yönetimi sistemleri
kapsamında oluşturulan birimlerden ve bağımsız denetim kuruluşlarından;
görevlerinin ifasıyla ilgili olarak düzenli raporlar almak ve bankanın
faaliyetlerinin sürekliliği ve güven içinde yürütülmesini olumsuz
etkileyebilecek hususlar veya mevzuata ve iç düzenlemelere aykırılıklar
bulunması hâlinde bu hususları yönetim kuruluna bildirmekle yükümlüdür.
Denetim komitesi, altı aylık dönemleri aşmamak kaydıyla icra ettiği
faaliyetlerin sonuçları ile bankada alınması gereken önlemlere, yapılmasına
ihtiyaç duyulan uygulamalara ve bankanın faaliyetlerinin güven içinde
sürdürülmesi bakımından önemli gördüğü diğer hususlara ilişkin görüşlerini
yönetim kuruluna bildirmekle yükümlüdür.
Denetim komitesi, bankanın tüm birimlerinden, anlaşmalı destek hizmeti
kuruluşları ve bağımsız denetim kuruluşlarından bilgi ve belge almaya, bedeli
banka tarafından karşılanmak suretiyle konularında ihtisas sahibi kişilerden
yönetim kurulunun onayına bağlı olarak danışmanlık hizmeti sağlamaya
yetkilidir. Denetim komitesinin görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usûl
ve esasları yönetim kurulu tarafından düzenlenir.
Genel müdür ve yardımcıları
MADDE 25.- Banka genel müdürlerinin hukuk, iktisat, maliye, bankacılık, işletme,
kamu yönetimi ve dengi dallarda en az lisans
düzeyinde, mühendislik alanında lisans düzeyinde öğrenim görmüş
olanların ise belirtilen alanlarda lisansüstü öğrenim görmüş olmaları ve
bankacılık veya işletmecilik alanında en az on yıllık meslekî deneyime sahip
olmaları şarttır.
Genel müdür yardımcılarının en az yedi yıllık meslekî deneyime sahip ve
asgarî üçte ikisinin birinci fıkrada belirtilen alanlarda en az lisans
düzeyinde öğrenim görmüş olması şarttır. Başka unvanlarla istihdam edilseler
dahi, yetki ve görevleri itibarıyla genel müdür yardımcısına denk veya daha üst
konumlarda icraî nitelikte görev yapan diğer yöneticiler de bu Kanunun genel
müdür yardımcılarına ilişkin hükümlerine tâbidir.
Genel müdürlüğe ve yardımcılıklarına atanacakların, bu maddede aranan
şartları taşıdıklarını gösteren belgelerle birlikte Kuruma bildirilmesi
şarttır. Bildirimden itibaren yedi iş günü içinde Kurumca olumsuz görüş
bildirilmemesi durumunda ilgili kişilerin atamaları yapılabilir.
Herhangi bir nedenle görevden ayrılan genel müdür ve yardımcılarının
görevden ayrılma nedenleri, ilgili banka ve görevden ayrılan tarafından yedi iş
günü içinde Kuruma bildirilir.
Bu madde uygulamasında, genel müdürün
sahip olması gereken nitelikler ve atanmalarına veya görevden
ayrılmalarına ilişkin yükümlülükler bakımından, yurt dışında kurulu bankaların
Türkiye'deki merkez şubesi müdürü, genel müdür gibi değerlendirilir.
Genel müdür ve genel müdür yardımcıları, konsolide denetime tâbi
ortaklıklar hariç başka bir ticari kuruluşta
tam veya yarı zamanlı olarak görev alamaz.
Çalışma ve imza yetkisi yasağı
MADDE 26.- Bu Kanunun 8 inci maddesinin
birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve
(d) bentlerinde belirtilen
şartları taşımayan kişiler, bankalarda genel müdür, genel müdür yardımcısı veya
imza yetkisini haiz görevli olarak çalıştırılamazlar. Bankalar, bu kimselerin
imza yetkilerini derhal kaldırmak zorundadırlar.
Kurum denetimleri sonucunda, bu Kanun veya ilgili diğer mevzuat hükümlerini ihlâl ettikleri ve bankanın emin bir şekilde çalışmasını tehlikeye düşürdükleri tespit edilen ve haklarında kanunî kovuşturma talep edilen banka mensuplarının, imza yetkileri Kurul kararı ile geçici olarak kaldırılır. Bu kimseler, Kurulun izni olmadıkça imza yetkisini haiz personel olarak hiçbir bankada çalıştırılamazlar.
Yemin ve mal beyanı
MADDE 27.- Bankaların yönetim kurulu üyeleri ile müdürler kurulu başkan ve
üyeleri, seçilmeleri veya atanmalarından sonra yerel ticaret mahkemesi
huzurunda yemin etmedikçe göreve başlayamazlar. Bu kişiler ile genel müdür ve
yardımcıları ve imza yetkisine sahip mensuplarından bölge müdürleri, şube
müdürleri ve genel müdürlük merkez teşkilatında yer alan bölüm, kısım, grup ve
bunlara eşdeğer isimler altında faaliyet gösteren birimlerin yöneticileri 3628
sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu
hükümlerine tâbidirler.
Yemin ve mal beyanına ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir.
Karar defteri
MADDE 28.- Yönetim kurulu, denetim komitesi ve kredi komitesi ile müdürler kurulu
kararları, aralarında açıklık bırakılmamak ve satır aralarında çıkıntı olmamak
şartıyla tarih ve numara sırasıyla 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun
defterlerle ilgili hükümleri gereğince onaylanmış müteselsil sayfa numaralı
ayrı birer deftere metnin doğruluğundan hiçbir şekilde şüpheyi davet etmeyecek
şekilde günü gününe kaydedilir ve her kararın altı, üyeler tarafından karar
tarihinden itibaren en geç bir ay içinde imza olunur. Kurulca belirlenecek usûl ve esaslar çerçevesinde, yıl sonlarında
ciltlettirilmeleri kaydıyla karar defterleri yerine yaprakları noterce tasdikli
ve müteselsil sıra numaralı ayrı kalamoza kullanılabilir.
İKİNCİ BÖLÜM
İç Sistemler
İç sistemlere ilişkin
yükümlülükler
MADDE 29.- Bankalar, maruz kaldıkları risklerin izlenmesi, kontrolünün sağlanması,
faaliyetlerinin kapsamı ve yapısıyla uyumlu ve değişen koşullara uygun, tüm
şube ve konsolidasyona tâbi ortaklıklarını kapsayan yeterli ve etkin bir iç
kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemi kurmak ve işletmekle yükümlüdürler.
İç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemlerinin kuruluşuna,
işleyişine, yeterliliğine, oluşturulacak birimlere, icra edilecek faaliyetlere,
üst yönetimin görev ve sorumlulukları ile Kuruma yapılacak raporlamalara
ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir.
İç kontrol sistemi
MADDE 30.- Bankalar, iç kontrol sistemi kapsamında, faaliyetlerinin mevzuata, iç
düzenlemelerine ve bankacılık teamüllerine uygun olarak yürütülmesini, muhasebe
ve raporlama sisteminin bütünlüğünü, güvenilirliğini ve bilgilerin zamanında
elde edilebilirliğini her seviyedeki personeli tarafından uyulacak ve
uygulanacak sürekli kontrol faaliyetleri ile
sağlamak, görevlerin fonksiyonel ayrımlarını, yetki ve sorumlulukların
paylaşımını, fon ödemelerini, banka işlemlerinin mutabakatını, varlıkların
korunmasını ve yükümlülüklerin kontrol altında tutulmasını temin etmek, maruz
kalınan her türlü riskin tanınması, değerlendirilmesi ve yönetimi için gerekli
alt yapıyı hazırlamak ve yeterli iletişim ağını oluşturmak zorundadır. İç
kontrol faaliyetleri yönetim kuruluna bağlı olarak çalışacak iç kontrol birimi
ve personeli tarafından yürütülür.
Risk yönetimi sistemi
MADDE 31.- Bankalar risk yönetimi sistemi kapsamında, risk politikalarını Kurulca
belirlenen esaslar çerçevesinde oluşturmak, uygulamak ve raporlamak zorundadır.
Risk yönetimi faaliyetleri yönetim kuruluna bağlı olarak çalışacak risk
yönetimi birimi ve personeli tarafından yürütülür.
İç denetim sistemi
MADDE 32.- Bankalar bütün birim, şube ve konsolidasyona tâbi ortaklıklarını
kapsayan bir iç denetim sistemi kurmak zorundadır. Bu çerçevede, faaliyetlerin
mevzuata, ana sözleşmeye, iç düzenlemelere ve bankacılık ilkelerine uygunluğu,
banka müfettişleri tarafından denetlenir.
İç denetim faaliyetleri, tarafsız ve bağımsız bir şekilde, gerekli
meslekî özen gösterilerek, yeterli sayıda müfettiş tarafından yerine getirilir.
Ana ortaklık niteliğindeki bankanın iç denetiminde görev alanlar konsolidasyona
tâbi ortaklıklarda iç denetim görevini ifa edebilir. İç denetimle görevli
birimce veya yetkili müfettişlerce bu Kanunun 29 uncu maddesinin ikinci fıkrası
kapsamında düzenlenecek iç denetim raporunun, en az üçer aylık dönemler
itibarıyla ve denetim komitesi aracılığıyla yönetim kuruluna tevdii zorunludur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Yetkili Kuruluşlar
Bağımsız denetim kuruluşları
MADDE 33.- Bu Kanunun 15 inci maddesine göre yetkilendirilecek bağımsız denetim
kuruluşlarının çalışmalarına ilişkin esaslar Türkiye Serbest Muhasebeci
Malî Müşavirler ve Yeminli Malî Müşavirler Odaları Birliği,Türkiye Muhasebe
Standartları Kurulu, Merkez Bankası ve kuruluş birliklerinin görüşü alınarak
Kurulca düzenlenir. Bağımsız denetim kuruluşları, bu Kanun uyarınca yaptıkları
faaliyetler dolayısıyla üçüncü kişilere verdikleri zararlardan sorumludurlar.
Bağımsız denetim kuruluşları denetim esnasında, bankanın varlığını
tehlikeye sokabilecek veya yöneticilerin Kanun veya esas sözleşmeyi ihlâl etmiş
olduklarını gösteren hususları tespit ederse, durumu derhal Kuruma bildirir. Bu
bildirim, meslekî gizlilik prensiplerinin ve anlaşmalarının veya bankacılık
sırlarına ilişkin yükümlülüklerin ihlâl edildiği anlamına gelmez.
Değerleme ve derecelendirme
kuruluşları
MADDE 34.- Bu Kanun ve bu Kanuna istinaden çıkarılan düzenlemelerde öngörülen
değerlemeler ve derecelendirmeler, Kurulca belirlenecek usûl ve esaslar
çerçevesinde, değerleme ve
derecelendirme kuruluşlarına yaptırılır.
Destek hizmeti kuruluşları
MADDE 35.- Bankalar, destek hizmetinden doğabilecek riskler ile bunların
yönetilmesine, beklenen fayda ve maliyetin değerlendirilmesine ilişkin
hazırlayacakları programı Kuruma ibraz etmek zorundadır. Destek hizmeti,
bankaların yasal yükümlülüklerini yerine getirmelerini, ilgili düzenlemelere
uymalarını ve etkin biçimde denetlenmelerini engelleyici nitelikte olamaz.
Destek hizmeti kuruluşlarına ve
hizmet alınabilecek konulara ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir.
Sorumluluk sigortası
MADDE 36.- Bağımsız denetim, değerleme, derecelendirme ve destek hizmeti
kuruluşları, verdikleri hizmetlerden doğabilecek zararları karşılamak amacıyla
sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Finansal Raporlama
Muhasebe ve raporlama sistemi
MADDE 37.- Bankalar, kuruluş birliklerinin ve Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun
görüşü alınmak suretiyle Kurul tarafından uluslararası standartlar esas
alınarak belirlenecek usûl ve esaslara uygun olarak muhasebe sistemlerinde
tekdüzeni uygulamak; tüm işlemlerini gerçek mahiyetlerine uygun surette
muhasebeleştirmek; finansal raporlarını bilgi edinme ihtiyacını
karşılayabilecek biçim ve içerikte, anlaşılır, güvenilir ve
karşılaştırılabilir, denetime, analize ve yorumlamaya elverişli, zamanında ve
doğru şekilde düzenlemek zorundadır.
Bankalar, kanunî ve yardımcı defter ve kayıtlarını, şubeleri, yurt içi
ve yurt dışındaki muhabirleri ile hesap mutabakatı sağlamadan bilançolarını
kapatamazlar.
Yayımlanan finansal tabloların gerçeğe aykırı olduğunun tespiti hâlinde
Kurul gerekli tedbirleri almaya yetkilidir.
Konsolide finansal raporlar
MADDE 38.- Ana ortaklık, finansal durum ve faaliyet sonuçları hakkında bir bütün
olarak bilgi vermek amacıyla 37 nci maddeye istinaden Kurulca düzenlenen usûl
ve esaslar çerçevesinde konsolide finansal raporlar düzenlemek zorundadır. Konsolide finansal rapor
kapsamında bulunan kuruluşlar, kendilerinden konsolide finansal raporların
düzenlenmesine ilişkin olarak istenecek
her türlü bilgi ve belgeyi ilgili ana ortaklığa vermekle yükümlüdür.
Finansal raporların imzalanması,
sunulması, ilânı ve denetimi
MADDE 39.- Bankalar tarafından hazırlanan finansal raporlardan Kurulca
belirlenecek olanların, yönetim kurulu başkanı, denetim komitesi üyeleri, genel
müdür ile finansal raporlamadan sorumlu genel müdür yardımcısı ve ilgili birim
müdürü veya bu unvanlara eşdeğer kişiler tarafından ad, soyad ve unvan
belirtilmek suretiyle finansal raporlamaya ilişkin düzenlemelere ve muhasebe
kayıtlarına uygun olduğu belirtilerek imzalanması zorunludur. İmza yükümlülüğü,
Türkiye'de şube açmak suretiyle faaliyette bulunan bankalarda müdürler kurulu
üyelerince yerine getirilir.
Bankaların genel kurullarına sunacağı yıllık finansal raporların
bağımsız denetim kuruluşlarınca onaylanması şarttır.
Bankalar, düzenleyecekleri finansal raporlarını, Kurulun belirleyeceği
usûl ve esaslar çerçevesinde ilgili mercilere sunmak ve ilân etmek
zorundadırlar.
Yıllık faaliyet raporu
MADDE 40.- Bankalar, statülerine, yönetim ve organizasyon yapılarına, insan
kaynaklarına, faaliyetlerine, finansal durumlarına, yönetimin değerlendirmeleri
ve geleceğe yönelik beklentilerine ilişkin bilgileri, finansal tablolarını,
özet yönetim kurulu raporunu ve bağımsız denetim raporunu da içeren yıllık
faaliyet raporu hazırlamak zorundadırlar. Faaliyet raporunun hazırlanmasına,
ilgili mercilere bildirilmesine ve kamuya açıklanmasına ilişkin usûl ve esaslar
Kurulca belirlenir.
Sorumluluk
MADDE 41.- Yönetim kurulu, bu Kanunun 37 nci maddesi uyarınca faaliyetlerin
muhasebeleştirilmesi, finansal tabloların hazırlanması, onaylanması,
denetlenmesi, yetkili mercilere sunulması ve yayımlanması dâhil finansal
raporlama sistemini, görev, yetki ve sorumlulukları belirlemek, bilgi
sistemlerini yeterli hale getirmek ve uygulamayı gözetmekle yükümlüdür.
Belgelerin saklanması
MADDE 42.- Alınan yazılar ve faaliyetler ile ilgili belgelerin asılları veya bunun
mümkün olmadığı hâllerde sıhhatlerinden şüpheye mahal vermeyecek kopyaları ve
yazılan yazıların makine ile alınmış, tarih ve numara sırası verilerek
düzenlenecek suretleri, usûlleri çerçevesinde ilgili banka nezdinde on yıl süreyle
saklanır. Bu belgelerin mikrofilm, mikrofiş şeklinde veya elektronik, manyetik
veya benzeri ortamlarda saklanmaları mümkündür. Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir.
DÖRDÜNCÜ
KISIM
Koruyucu
Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Özkaynaklar ve Standart Oranlar
Koruyucu düzenlemeler
MADDE 43.- Kurul; bankaların varlıkları, alacakları, özkaynakları, borç,
yükümlülük ve taahhütleri, gelir ve giderleri arasındaki ilgi ve dengelerin ve
malî bünyeyi etkileyen diğer tüm unsurların ve maruz kalınan risklerin tespiti,
tahlili, izlenmesi, ölçülmesi ve değerlendirilmesi amacıyla sınırlamalar ve
standart oranlar da belirlemek suretiyle gerekli düzenlemeleri yapmaya ve
bunlar hakkında her türlü tedbiri almaya yetkilidir. Bu hüküm, 38 inci madde gereğince
konsolide malî tablo hazırlama yükümlülüğü bulunan ana ortaklık için Kurulca
belirlenecek usûl ve esaslar çerçevesinde konsolide ve konsolide olmayan bazda
uygulanır. Bankalar, yapılan düzenlemelere uymak, belirlenen sınırlamaları ve
standart oranları konsolide baz da dahil olmak üzere hesaplamak, tutturmak ve
idame ettirmek ve bunlara ilişkin olarak Kurum tarafından istenen tedbirleri
belirlenen süreler içinde almak ve uygulamakla yükümlüdür.
Kurul, kurumsal yönetim hükümleri ile koruyucu hükümlerin uygulanmasını
da dikkate alarak, her bir banka ya da banka grubu için belirlenen asgarî veya
azamî standart oranlar ve sınırlardan farklı daha ihtiyatlı bir oran veya sınır
tesis etmeye veya hesaplama ve bildirim dönemlerini farklılaştırmaya veya genel
olarak belirlenmemiş oran ve sınırlar tespit etmeye yetkilidir.
Bu Kanun kapsamında öngörülen sınırlamalara ve standart oranlara ilişkin
eşiklere erişilmesi veya aşımların oluşması hâlinde, ilgili banka durumu derhal
Kuruma bildirmek zorundadır.
Ödenmiş sermaye, yedek akçeler
ve özkaynak
MADDE 44.- Ödenmiş sermaye, bankaların fiilen ve her türlü muvazaadan arî olarak
ödenmiş veya Türkiye'ye ayrılmış ve ödenmiş sermayelerinden, bilançoda görülen
zararın yedek akçelerle karşılanamayan kısmı düşüldükten sonra kalan tutardır.
Yedek akçeler, bankaların 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve ilgili
kanunlar ile ana sözleşmelerine göre ayırdıkları yedek akçelerinden varsa
bilanço zararının düşülmesinden sonra elde edilen tutardır.
Özkaynak, ana sermaye ve katkı sermaye toplamı ile bu toplamdan
sermayeden indirilecek değerlerin düşülmesi sonucu bulunacak tutarı ifade eder.
Konsolide özkaynak, konsolide esasa göre uygulanacak kredi sınırları ile
standart oranların hesaplanmasında bu maddenin üçüncü fıkrası hükmüne göre
hesaplanarak dikkate alınır.
Bu maddeye ilişkin usûl ve
esaslar Kurulca belirlenir.
Sermaye yeterliliği
MADDE 45.- Bu Kanunun uygulanmasında maruz kalınan riskler nedeniyle oluşabilecek
zararlara karşı yeterli özkaynak bulundurulması sermaye yeterliliğini ifade
eder. Bankalar, Kurum tarafından düzenlenecek yönetmelikte öngörülen usûl ve
esaslara göre yüzde sekiz oranından az olmamak üzere belirlenecek sermaye
yeterliliği oranını hesaplamak, tutturmak, idame ettirmek ve raporlamak
zorundadır.
Bankaların iç sistemleri, aktif ve malî yapıları dikkate alınarak asgarî
sermaye yeterliliği oranını artırmaya, bankalar bazında farklılaştırmaya,
kaynağı katılma hesabı olan aktiflerin risk ağırlıklarının belirlenmesinde bu
hesapların özelliklerini dikkate almak suretiyle düzenleme yapmaya Kurul
yetkilidir.
Likidite yeterliliği
MADDE 46.- Bankalar, Merkez Bankasının uygun görüşü alınmak suretiyle Kurulca
belirlenecek usûl ve esaslara göre asgarî likidite düzeyini hesaplamak,
tutturmak, idame ettirmek ve raporlamak zorundadır.
Aşımların giderilmesi
MADDE 47.- Bu Kanun ve bu Kanuna istinaden çıkarılan düzenlemelerde yer alan
sınırlama ve oranlara ilişkin aşımların Kurulca belirlenecek usûl ve esaslar
çerçevesinde giderilmesi zorunludur.
Özkaynaklarda meydana gelebilecek düşüşler nedeniyle özkaynağın belirli
bir oranı ile ilişkilendirilen sınırlama ve oranlarda aşımların oluşması ve
şartların gerektirmesi hâlinde, bu aşımlar Kurumca belirlenecek bir süre içinde
giderilir. Aşımların giderilmesi için belirlenen süre içinde bu Kanunun idarî
para cezalarına ilişkin hükümleri uygulanmaz.
İKİNCİ BÖLÜM
Krediler ve Risk Grubu
Krediler
MADDE 48.- Bankalarca verilen nakdî krediler ile teminat mektupları,
kontrgarantiler, kefaletler, aval, ciro, kabul gibi gayrinakdî krediler ve bu
niteliği haiz taahhütler, satın alınan tahvil ve benzeri sermaye piyasası
araçları, tevdiatta bulunmak suretiyle ya da herhangi bir şekil ve surette
verilen ödünçler, varlıkların vadeli satışından doğan alacaklar, vadesi geçmiş
nakdî krediler, tahakkuk etmekle birlikte tahsil edilmemiş faizler, gayrinakdî
kredilerin nakde tahvil olan bedelleri, ters repo işlemlerinden alacaklar,
vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile benzeri diğer sözleşmeler nedeniyle
üstlenilen riskler, ortaklık payları ve Kurulca kredi olarak kabul edilen
işlemler izlendikleri hesaba bakılmaksızın bu Kanun uygulamasında kredi
sayılır.
Birinci fıkrada belirtilenlere ilâve olarak, kalkınma ve yatırım
bankalarının finansal kiralama yöntemiyle sağladığı finansmanlar ile katılım
bankalarının taşınır ve taşınmaz mal ve hizmet bedellerinin ödenmesi suretiyle
veya kâr ve zarar ortaklığı yatırımları, taşınmaz, ekipman veya emtia temini
veya finansal kiralama, mal karşılığı vesaikin finansmanı, ortak yatırımlar
veya benzer yöntemlerle sağladıkları finansmanlar da bu Kanun uygulamasında
kredi sayılır.
MADDE 49.- Bir gerçek kişi ile eşi ve çocukları, bunların yönetim kurulu üyesi
veya genel müdürü oldukları veya bunların ya da bir tüzel kişinin birlikte veya
tek başlarına, doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettikleri ya da sınırsız sorumlulukla katıldıkları ortaklıklar bir risk grubunu oluşturur.
Bir banka ile bu bankanın nitelikli pay sahipleri, yönetim kurulu
üyeleri ve genel müdürü, bunların birlikte veya tek başına, doğrudan ya da
dolaylı olarak kontrol ettikleri ya da bunların sınırsız sorumlulukla
katıldıkları veya yönetim kurulu üyesi
ya da genel müdürü oldukları ortaklıklar bankanın dahil olduğu risk
grubunu oluşturur.
Yukarıda belirtilen risk gruplarının belirlenmesinde birlikte kontrol
edilen ortaklıklar, bu ortaklıkların kontrolünü birlikte sağlayan her bir
hissedarın risk grubuna dahil edilir.
Bu maddenin uygulanmasında aralarında birinin ödeme güçlüğüne düşmesinin
diğer bir veya birkaçının ödeme güçlüğüne düşmesi sonucunu
doğuracak boyutta kefalet, garanti veya benzeri ilişkiler bulunan gerçek ve
tüzel kişiler ilgili risk gruplarına
dahil edilir.
Sermayesinin çoğunluğu ayrı ayrı veya birlikte Hazineye, Özelleştirme
İdaresi Başkanlığına, genel veya katma bütçeli dairelere ait bankalar; doğrudan
veya dolaylı olarak kontrol ettikleri
ortaklıklar ile birlikte bir risk grubu oluşturur.
Bankalar dışındaki kamu iktisadi teşebbüslerinin veya hisselerinin
çoğunluğu Özelleştirme İdaresi Başkanlığının elinde bulunan diğer kamu kurum ve
kuruluşları, sermaye, yönetim ve denetimlerine hâkim oldukları bağlı ortaklık,
iştirak ve müesseseler ile birlikte bir risk grubu oluşturur.
Bu maddenin uygulanmasına, banka
ve ortaklıklarda yönetim kurulu üyesi ve genel müdür olarak görev
yapanlar ve velâyet altında olmayan çocuklar bakımından aynı risk grubuna dahil
edilecek gerçek ve tüzel kişilerin tespitine ilişkin usûl ve esaslar Kurulca
belirlenir.
Dâhil olunan risk grubu ve
mensuplara kredi kullandırma koşulları
MADDE 50.- Bankalar;
a) Yönetim kurulu üyelerine, genel müdüre, genel müdür yardımcılarına ve
kredi açmaya yetkili mensuplarına; bunların eş ve velâyet altındaki
çocuklarına; tek başlarına ya da birlikte sermayesinin yüzde yirmibeş veya
fazlasına sahip oldukları ortaklıklara,
b) (a) bendinde sayılanlar dışında kalan mensupları ile bunların eş ve
velâyeti altındaki çocuklarına,
c) Mensuplarının kurduğu veya bunlar için kurulan sandık, dernek,
sendika veya vakıflara,
Her ne şekil ve surette olursa olsun nakdî ve gayrinakdî kredi veremez,
tahvil ya da benzeri menkul kıymetlerini satın alamazlar.
Birinci fıkra hükümleri, yönetim kurulu üyeliklerinde aslen bulunan veya
temsilci bulunduran ve banka sermayesinde doğrudan veya dolaylı olarak
nitelikli paya sahip olan gerçek kişi ortaklar ile tüzel kişi ortaklar hakkında
uygulanmaz.
Bir bankanın ortaklıklarının yönetim ve denetim kurullarında bulunan
kimselerin aynı zamanda ilgili bankanın mensubu olması, bu ortaklıkların ilgili
banka ile işlem yapmasına engel değildir.
Bankanın dâhil olduğu risk grubunda bulunan gerçek ve tüzel kişilere
kredi kullandırılması hâlinde, gerekli kararların yönetim kurulunun üye tam
sayısının üçte iki çoğunluğu ile alınması ve bunlara sağlanan kredi
koşullarının kredi kullananın lehine diğer kişi ve gruplara kullandırılanlardan
ve piyasa koşullarından farklılık arz etmemesi şarttır.
Bir bankanın yönetim kurulu üyelerine, mensupları ile bunların eşlerine
ve velâyet altındaki çocuklarına, aylık net ücretleri toplamının beş katını
aşmamak üzere verilecek krediler, üç katını aşmamak üzere çek karnesi veya
kredi kartı verilmesi suretiyle kullandırılacak krediler ile bu Kanunun 55 inci
maddesinin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen menkul kıymetler karşılığı
kullandırılan krediler birinci ve dördüncü fıkra hükümlerine tâbi değildir.
Banka, bankanın risk grubunda yer alan kişilere açtığı kredileri Kuruma
düzenli olarak raporlar.
Sonradan bu madde hükümlerine aykırı hale gelen kredilerin en geç altı
ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur.
Kredi açma
MADDE 51.- Kredi açma yetkisi yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu; kredi açma,
onay verme ve diğer idarî esaslara ilişkin
politikaları oluşturmak,
bunların uygulanmasını ve izlenmesini sağlamak ve gerekli tedbirleri
almakla yükümlüdür.