YASAMA MECLİSLERİNİN

DIŞ İLİŞKİLERİNİN

DÜZENLENMESİYLE İLGİLİ YÖNETMELİK

Yönetmeliğin Kapsamı

Madde 1-Türkiye Büyük Millet Meclisinin bütün dış ilişkileri 16/1/1964 tarih ve 378 sayılı Yasa ve 27/6/1972 tarih ve 1599 sayılı Yasa hükümleri çerçevesinde bu Yönetmelikte öngörülen esaslara göre düzenlenir.

Madde 2- Türkiye Büyük Millet Meclisinin dış ilişkileri şunlardır:

a) Avrupa Konseyi Parlamento Meclisi (Komisyon ve alt komisyonlar dahil) ve benzeri kurullar gibi milletlerarası antlaşmalar uyarınca kurulup bir milletlerarası hukuk tüzelkişisinin organı niteliğini taşıyan veya taşımayan, bir yasama organları üyelerinden kurulan milletlerarası kurullarda Türkiye Büyük Millet Meclisinin temsilini mümkün kılan grupların ilişkileri;

b) Milletlerarası Antlaşma ile kurulmamış olan ve milletlerarası tüzelkişi niteliğini taşımayan parlamentolararası birliklerde Türkiye Büyük Millet Meclisinin temsilini mümkün kılan grupların ilişkileri;

c) Yabancı devletler parlamentolarının bir veya bir kaçı ile karşılıklı olarak kurulacak olan dostluk gruplarının ilişkileri;

d) Yabancı parlamentolardan Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılan resmi ziyaret davetleri nedeniyle, Türkiye Büyük Millet Meclisi heyetlerinin oluşturulması ve ilişkileri;

e) Milletlerarası kurum ve kurullar tarafından veya bir yahut da bir kaç devlet tarafından düzenlenip, Türkiye Büyük Millet Meclisinin de bir heyetle katılması istenilen kongre ve konferanslara katılacak heyetlerin oluşturulmasında, grupların tüzüklerinin hazırlanmasında, bu grup ve heyetlerin Türkiye Büyük Millet Meclisi içindeki ve dışındaki faaliyetlerinde, milletlerarası kurul, kurum ve birliklerde yabancı parlamentolar, kongre ve konferanslara gönderilecek temsilcilerin seçilmesinde uygulanacak işlemlerden, milletlerarası kurul, kurum ve birliklerle yabancı parlamento ve devletlerin Türkiye Büyük Millet Meclisini resmi ziyaretleri ve Meclis binasının milletlerarası toplantılarda kullanılmasıyla ilgili işlemlerden, Yasama Meclislerinin milletlerarası kuruluşlarla yabancı parlamentolar ve devlet erkanı ile vuku bulacak yazışmalardır.

Çeşitli Grupların Meydana Getirilmeleri, Tabi Oldukları Anastatü ve Tüzükleri

Madde 3- Avrupa Konseyi Parlamento Meclisi ve benzeri kurullar gibi milletlerarası antlaşmalar uyarınca kurulup bir milletlerarası hukuk tüzelkişisinin organı niteliğini taşıyan veya taşımayan ve yasama organları üyelerinden kurulan milletlerarası kurullarda Türkiye Büyük Millet Meclisinin temsilini mümkün kılan gruplar, mensup oldukları kurulların statülerinde öngörülen esaslar dairesinde ve (9) uncu madde esaslarına göre yapılacak seçimlerle oluşurlar.

Bu grupların her biri mensup olduğu kurula ait statünün aslı ile Türkçe çevirisi ve kendi bünyesi içindeki çalışmalarını düzenleyen ve 378 ve 1599 sayılı yasalar ve bu Yönetmeliğin (6) ve (7) nci maddelerinde belirtilmiş olan esaslara uygun olarak hazırlayacağı tüzüğünden birer örneğini Yasama Meclisi Başkanlıklarına verir. Ayrıca, üyeleri arasındaki iş

bölümünü de bir cetvel halinde bildirir.

Madde 4- Milletlerarası Antlaşma ile kurulmuş olan ve milletlerarası tüzelkişi niteliğini taşımayan parlamentolararası birliklerde Türkiye Büyük Millet Meclisinin temsilini mümkün kılan gruplar Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi üyelerine açık olur; ve geçici heyetleri aracılığı ile gruplarına hukuki varlık kazandırabilmek üzere durumu Yasama Meclisleri Başkanlıklarına bildirirler. Millet Meclisi Başkanı Hükümetin de görüşünü aldıktan sonra başvurmayı Müşterek Başkanlık Divanına getirerek Müşterek Divanın konu hakkındaki görüşünü saptar ve daha sonra Müşterek Divanın görüşü ile birlikte, başvurmayı her başkan kendi Meclisi Genel Kuruluna sunmak suretiyle bu grupların oluşmaları için esas olan kararı alır.

Bu grupların da her biri mensup olduğu birliğe ait statünün aslı ile Türkçe çevirmesini ve kendi bünyesi içindeki çalışmalarını düzenleyen 378 ve 1599 sayılı Yasalar ile bu Yönetmeliğin (6) ve (7) nci maddelerinde belirtilmiş olan esaslara uygun olarak hazırlayacağı tüzük tasarısından iki örneği Yasama Meclislerinin başkanlıklarına verir. Ayrıca, üyelerin arasındaki iş bölümünü de bir cetvel halinde bildirir.

Millet Meclisi Başkanı tüzük tasarısı kendine geldiğinde bir örneğini derhal hükümete göndererek hükümetin bu konudaki görüşünü bildirmesini ister.

Hükümet görüşü de saptandıktan sonra tasarılar, meclislerin başkanlık divanlarının müşterek toplantısında görüşülerek benimsenen son metinle Millet Meclisi Başkanı tarafından geri verilir ve tüzük olarak yürürlüğe girdiği bildirilir. Bundan sonraki tüzük değişiklikleri de aynı yöntemle yapılır.

Madde 5- Yabancı devletler parlamentolarının bir veya bir kaçı ile karşılıklı olarak kurulacak dostluk grupları hakkında da (4) üncü maddenin (1) inci fıkrasıyla -statü ve çevirisine ilişkin hüküm hariç- (2) nci ve daha sonraki fıkraları hükümleri uygulanır.

Madde 6- Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri çeşitli birlik ve dostluk gruplarına üye olabilirler. Grupların üye sayısı sınırlı değildir.

Ancak, Türkiye Büyük Millet Meclisinde aynı isim altında birden fazla dostluk grubu kurulamaz.

Madde 7- Gruplar tüzüklerinde:

a) Temsilcilerinin veya yabancı ülkelerdeki toplantılara katılacak grup üyelerinin seçiminde değişik siyasi eğilim sahibi grupların adaletli biçimde temsil edilmelerini sağlamak üzere bu Yönetmeliğin (9) uncu maddesindeki yöntemi izleyecekleri,

b) Birden fazla dostluk grubu yönetim kurullarında görev alınamayacağını ve dış ülkelere gidecek temsilci heyetlerin dostluk grupları yönetim kuruluna hasredilemeyeceğini,

c) Kuruluşlarının gayesini,

d) (10 kişiden az olmamak üzere) geçici heyetlerini oluşturan kişilerin adlarını,

e) Organlarının neler olduğunu ve yetkilerini,

f) Başkan, Başkanvekili, Genel Sekreter ve Saymanın dahil olacağı (9) kişilik Yönetim Kurulları ile en az iki deneticilerinin olacağını ve bunların gizli oyla seçileceklerini,

g) Genel Kurullarının, Meclislerin her yasama yılı başlangıcını izleyen en çok iki ay içinde toplanarak, eski Yönetim Kurulunun aklanması ile ilgili hususları, yenisinin seçimi işlerini ve diğer karara bağlanması gereken sorunları çözümleyeceğini, olağan toplantı dışında hangi hallerde ve nasıl bir gündem ve bildiri ile toplanacağını,

h) Yönetim Kurullarının:

1- Toplantı zamanlarını belli etmek,

2- Çalışma programını hazırlamak,

3- Çalışma raporlarıyla bilançoları hazırlamak,

4- Yıllık bütçeyi hazırlamak,

gibi hususları da içeren görevlerini,

i) Bütçeye kendileri için ödenek konulmamış olanlar, üye keseneklerinin ne miktar olacağını; tediye şeklini ve bunun kullanılmasını,

j) Grup mensubu üyenin gruptan çıkması veya çıkarılmasıyla ilgili hükümleri ve bu işleme karşı yapılacak itirazların çözüm yollarını, belirtmek zorundadırlar.

Madde 8- Milletlerarası kurum ve kurullar tarafından veya bir yahut bir kaç devlet tarafından düzenlenip Türkiye Büyük Millet Meclisinin de bir heyetle katılması istenen kongre ve konferanslara katılacak heyetlerin oluşturulmalarında (9) uncu madde hükümleri uygulanır.

Temsilcilerin Seçimiyle İlgili Hükümler

Madde 9- Avrupa Konseyi Parlamento Meclisi ve benzeri kurullar gibi milletlerarası antlaşmalar uyarınca kurulup bir milletlerarası hukuk tüzelkişisi organı niteliğini taşıyan veya taşımayan ve yasama organları üyelerinden kurulan milletlerarası kurullarda veya Türkiye Büyük Millet Meclisinin taraf olduğu birlik ve dostluk gruplarında veya Türkiye Büyük Millet Meclisinin de bir heyetle katılması istenilen kongre ve konferanslarda Türkiye Büyük Millet Meclisini temsil edecek grup üyelerinin seçiminde aşağıdaki esaslar uygulanır:

a) Üyelerin seçiminde grupların bağlı oldukları kurulların statülerinde var olan esaslar öncelikle gözönünde tutulur.

b) Bir milletlerarası kurula seçilecek Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin yüzde otuzu Cumhuriyet Senatosu üyesi, yüzde yetmişi de Milletvekili olur. Bu fıkra hükmü, asıl ve yedek üyelikler için ayrı ayrı uygulanır.

c) Grup üyeleri mensup oldukları partinin Türkiye Büyük Millet Meclisi grubu tarafından aday gösterilirler. Bu adaylar Cumhuriyet Senatosu üyesi iseler Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulunda, milletvekili iseler Millet Meclisi Genel Kurulunun bilgisine ilgili Meclisin Başkanlığınca sunulmakla seçilmiş olurlar.

d) Siyasi parti grubu mensubu olmayanlar bağlı oldukları Yasama Meclisi Başkanı veya görevlendireceği bir divan üyesinin başkanlığında toplanarak saptayacakları adayı veya adayları başkanlığa bildirirler ve seçimleri kendi Meclislerinin içtüzüklerine göre yapılır.

e) Her bir siyasi parti grubuna ve siyasi parti grubu mensubu olmayanlara düşen sayı, bunların -boş üyelikler hariç- Türkiye Büyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısı üye tamsayısı içindeki yüzde oranına göre Türkiye Büyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısı Başkanlık Divanınca saptanır. Siyasi parti gruplarının öncelik hakları her halde saklıdır. Siyasi parti mensubu olmayanlara düşen sayı fazla dahi olsa, gruplarının temsil ettirilmeleri esas olarak alınır. Bu sayı ve oranlara siyasi parti grupları ve siyasi parti grubu mensubu olmayanlara, ilanından itibaren üç gün içinde itiraz edebilirler. Bu itirazlar, aynı divan tarafından kesin olarak karara bağlanır.

f) Türkiye Büyük Millet Meclisi Birleşik Toplantısında siyasi parti grubu mensubu olmayan Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerine ayrılmış olan sayının Cumhuriyet Senatosu üyeleri ile milletvekilleri arasında bölüşülmesi, Birleşik Toplantıda mevcut siyasi parti grubu mensubu olmayanlarla Cumhuriyet Senatosu üyesi olanların ve milletvekili olanların sayılarının ayrı ayrı Birleşik Toplantıdaki siyasi parti grubu mensubu olamayanların toplamına nispet edilmesiyle bulunacak yüzde oranlarının, bunlar için ayrılmış sayıya uygulanması suretiyle olur.

g) Avrupa Konseyi Parlamento Meclisi ve diğer kurullarını yedek üyelikleri için de yukarıdaki fıkralar uyarınca seçim yapılır.

Madde 10- Yabancı devletler parlamentolarının bir veya birkaçı ile karşılıklı olarak kurulan dostluk grupları, her ne şekilde olursa olsun yabancı ülkelere temsilci göndermeleri halinde her temsilci için mensup olduğu Yasama Meclisi İçtüzüğünün izinlerle ilgili hükümlerine uymak zorundadırlar.

Madde 11- Yabancı parlamentolardan Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılan resmi ziyaret davetlerine uyup uymamak konusunda karar, Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Genel Kurullarında ayrı ayrı alınır.

a) Her iki Meclis davete uymak kararı verirlerse, davetin kabul olduğu Millet Meclisi Başkanlığınca diplomatik yoldan davet sahibine duyurulur.

Davete uyulacaksa, (9) uncu madde uyarınca seçim yapılır.

b) Yabancı parlamentolardan Cumhuriyet Senatosuna veya Millet Meclisine ayrı ayrı yapılacak ziyaret davetine uyup uymamak konusunda karar, ilgili meclisin genel kurulunda alınır. İlgili Meclisin Genel Kurulu davete uyma kararı verirse, davetin kabul olduğunu o meclisin başkanlığınca diplomatik yoldan davet sahibine duyurulur.

c) Heyet başkanlığı şahsen davet edilmiş olan Cumhuriyet Senatosu Başkanı veya Millet Meclisi Başkanı tarafından deruhte edilmişse, onun mensup olduğu siyasi parti grubu, kendine düşen sayıdan bir eksik sayıda aday gösterir; eğer heyet başkanlığını deruhte eden Yasama Meclisinin Başkanı hiçbir siyasi parti grubuna mensup değilse, siyasi parti grubu mensubu olmayanlara düşen sayı, heyet başkanının mensup olduğu Yasama

Meclisi bakımından bir adet azaltılır.

Madde 12- Milletlerarası kurum ve kurullar tarafından veya bir yahut da bir kaç devlet tarafından düzenlenip Türkiye Büyük Millet Meclisinin de bir heyetle katılması istenilen kongre ve konferanslara katılıp katılmama konusunda karar, Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi genel kurullarından ayrı ayrı alınır. Alınmış karar Millet Meclisi Başkanı tarafından diplomatik yol ile davet sahibine iletilir.

Davete uyulacaksa, heyetin seçiminde (9) uncu maddedeki yöntem izlenir.

Meclislerin tatilde bulunmaları nedeniyle, davetin onaya, seçimin bilgiye sunulma olanağı bulunmaz ise; Meclis Başkanlarının Meclislerin grup başkanları veya vekillerinden birisi veyahut yetkili bir grup temsilcisi ile birlikte yapacakları toplantıda alınacak karar uygulanır.

Seçilecek Temsilcilerde Aranacak Nitelikler

Madde 13- Avrupa Konseyi Parlamento Meclisi ve benzeri kurullar ile milletlerarası kongre ve konferanslara Türkiye Büyük Millet Meclisinden seçilecek üyelerin Fransızca, İngilizce veya katılacakları kurulun ve toplantılarda kullanılacak dillerden birini iyi bilmeleri gereklidir.

Bu yetenek, grup başkanları ve bağlı bulundukları Yasama Meclisi Başkanları tarafından gerekli özen gösterilerek aranır. Yasama Meclisi Başkanları, bu belgeleri tetkik eder. Aranan vasıfların noksanlığının giderilmesini ilgililerden ister. Bunlar tamamlanmadıkça o üye hakkında genel kurullara sunuş işlemi yapılmaz. Yeni üye tespiti istenir. İlgililer bir hafta içinde gereğini yapar.

Resmi ziyaretler nedeniyle yabancı ülkelere gidecek heyet temsilcileri ile dostluk grupları temsilcileri için yabancı dil bilme koşulu aranmaz.

Dış Ülkelere Gidecek Heyetler

Madde 14- Dış ülkelere gidecek heyetler, hareket etmeden evvel hükümetle temas ederler. Hükümet, bu heyetlere istedikleri ve gerekli gördüğü bilgileri verir ve lüzumlu yardımı yapar.

Heyet Başkanları

Madde 15- (11) inci madde hükmü saklı kalmak kaydıyla;

a) Seçilen heyetlere ilgili grubun başkanı; o, heyete dahil değilse ikinci başkanı; o da heyete dahil değilse heyet üyelerinin aralarından seçecekleri ve Yasama Meclisleri başkanlıklarına yazı ile bildirecekleri birisi başkanlık eder.

b) Heyet başkanları, heyetin temsil görevini yerine getirmesini sağlayıcı tedbirleri alır ve dönüşte heyetin faaliyetleri hakkında Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Başkanlıklarına sunulmak üzere birer rapor hazırlarlar.

Türkiye Büyük Millet Meclisine Yapılacak Resmi Ziyaretler

Madde 16- Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılacak ziyaretler konusunda Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Başkanlık Divanları müşterek karar verir.

Meclislerin ayrı ayrı divanlarınca davet kararı alınabilir.

Yukarıdaki kararları Millet Meclisi Başkanı (Cumhuriyet Senatosu Başkanı) hükümet ile ilişki kurarak diplomatik yol ile yürütür.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Binasının Milletlerarası Toplantılarda Kullanılması

Madde 17- Bina her iki Meclis tarafından birlikte kullanılıyor ise Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Başkanlık Divanları birlikte, bina Meclislerden biri tarafından kullanılıyorsa kullanılan Meclisin Başkanlığınca izin verilir.

Yazışmalar

Madde 18- a) Türkiye Büyük Millet Meclisinin her iki Meclisini aynı zamanda ve birlikte ilgilendiren konular nedeniyle milletlerarası kuruluşlar ve yabancı parlamentolar ve devlet temsilcileriyle yapılacak yazışmalar Millet Meclisi Başkanı tarafından, bir meclisi ilgilendiren konulardaki yazışmalar o Meclis Başkanı tarafından ve diplomatik yolla yürütülür.

Başkanlar, gerek bu diplomatik yolla yürüttükleri yazışmalardan ve gerekse meclislerin dış ilişkileri nedeniyle başkanlıkça, başkanlık divanları ve genel kurullarca alınacak kararlardan birbirlerini vakit kaybetmeden yazılı olarak haberdar ederler.

b) Bu Yönetmelikte adı geçen grup ve heyetler Meclis dışı yazışmalarını Millet Meclisi Başkanlığı aracılığı ile yaparlar.

Yürürlük Tarihi

Madde 19- Bu Yönetmelik kabulü tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütücü Organ

Madde 20- Bu Yönetmelik hükümlerini Yasama Meclisleri yürütür. 25/5/1976