|
Kanun Numarası |
: 2820 |
|
Kabul Tarihi |
: 22/4/1983 |
|
Yayımlandığı R.Gazete Tarihi |
: 24/4/1983 |
|
Sayı |
: 18027 |
|
Kanun Numarası |
: 5341 |
|
Kabul Tarihi |
: 29/04/2005 |
|
Yayımlandığı R.Gazete Tarihi |
: 07/05/2005 |
|
Sayı |
: 25808 |
Genel Esaslar
Madde 1- Bu Kanunun amacı,
siyasi partilerle ilgili esasları düzenlemektir.
Madde 2- (Değişik
:12/8/1999 – 4445/1 md.) Bu Kanun, siyasi partilerin kurulmaları,
teşkilatlanmaları, faaliyetleri, görev, yetki ve sorumlulukları, mal edinimleri
ile gelir ve giderleri, denetlenmeleri, kapanma ve kapatılmalarıyla ilgili
hükümleri kapsar.
Madde 3- Siyasi partiler,
Anayasa ve kanunlara uygun olarak; milletvekili ve mahalli idareler seçimleri
yoluyla, tüzük ve programlarında belirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları
ve açık propagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir
Devlet ve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması
amacını güden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzere teşkilatlanan
tüzelkişiliğe sahip kuruluşlardır.
Madde 4- Siyasi partiler,
demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır. Atatürk ilke ve
inkılaplarına bağlı olarak çalışırlar.
Siyasi partilerin kuruluşu,
organlarının seçimi, işleyişi, faaliyetleri ve kararları Anayasada nitelikleri
belirtilen demokrasi esaslarına aykırı olamaz.
Madde 5- Vatandaşlar siyasi
parti kurma hakkına sahiptirler.
Siyasi partiler, Anayasa ve
kanunlar çerçevesinde, önceden izin almaksızın serbestçe kurulurlar.
(Üçüncü fıkra Mülga
: 12/8/1999 – 4445/2 md.)
Madde 6- Her Türk vatandaşı,
kanunda ve parti tüzüğünde gösterilen şartlara ve usullere göre siyasi
partilere üye olma ve dilediği anda üyelikten çekilme hakkına sahiptir. Kimse,
aynı zamanda birden fazla siyasi partinin üyesi olamaz, aksi halde üyelik
sıfatı bu siyasi partilerin hepsinde birden sona ermiş sayılır.
Kimse, bir partinin birden fazla teşkilat birimine üye kaydolamaz, aksi
halde son kayıt tarihinden önce yapılmış olan üyelik kayıtları geçersizdir.
Madde 7- (Değişik:
21/5/1987 – 3370/1 md.) Siyasi partilerin teşkilatı; merkez organları ile
il, ilçe ve belde teşkilatlarından; Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubu ile il
genel meclisi ve belediye meclisi gruplarından ibarettir. (Ek cümle :
12/8/1999 – 4445/3 md.) Siyasi partilerin tüzüklerinde ayrıca kadın kolu,
gençlik kolu ve benzeri yan kuruluşlarla, yabancı ülkelerde yurtdışı
temsilciliği kurulması öngörülebilir.
Belde teşkilatı, il ve ilçe
merkezleri dışında belediye teşkilatı olan yerlerde kurulur.
Belde teşkilatları ilçe
başkanlığına bağlıdır. Bu teşkilatların seçim tarzı, kuruluş ve faaliyet şekil
ve şartları, üye sayısı, il ve ilçe teşkilatlarıyla münasebetleri siyasi
partilerin tüzüklerinde gösterilir.
Şu kadar ki, belde
teşkilatının üye sayısı üçten az olamaz.
(Beşinci fıkra Mülga:
12/8/1999 – 4445/3 md.)
Siyasi Partilerin
Teşkilatlanması
BİRİNCİ BÖLÜM
Kuruluş
Madde 8- (Değişik:
2.1.2003-4778/6 md.) Siyasi
partiler, partiye üye olma yeterliğine sahip en az otuz Türk vatandaşı
tarafından kurulur.
Siyasi partilerin genel
merkezi Ankara’da bulunur.
Siyasi partiler, aşağıda
belirtilen bildiri ve belgelerin, İçişleri Bakanlığına verilmesiyle tüzelkişilik
kazanırlar.
Bildiride, kurulacak siyasi
partinin adı, genel merkez adresi, kurucuların adı, soyadı, doğum yeri ve
tarihi, öğrenim durumları, meslek veya sanatlarıyla ikametgahlarının
belirtilmesi ve bu bildirinin bütün kurucular tarafından imzalanması ve
bildiriye beşer adet olmak üzere kurucuların nüfus kayıt örnekleri, adli sicil
belgeleri ve kurucuların ayrı ayrı düzenledikleri siyasi parti kurucusu
olabilme şartlarını taşıdıklarını belirten imzalı beyannameler ile kurucular
tarafından imzalanmış parti tüzüğü ve programının eklenmesi şarttır.
Bilgi ve belgelerin alındığı
anda, İçişleri Bakanlığınca bir alındı belgesi verilir.
İçişleri Bakanlığı, kuruluş
bildirisi ve alındı belgesinin onaylı birer örneği ile bildiri eklerinin birer
takımını üç gün içinde Cumhuriyet Başsavcılığı ile Anayasa Mahkemesine
gönderir.
Madde 9- (Mülga :
12/8/1999 – 4445/25 md.)
Siyasi Parti Sicili
Madde 10- Cumhuriyet
Başsavcılığınca her siyasi parti için bir sicil dosyası tutulur.
Bu sicil dosyasında;
a) Kuruluş bildirisi ve
ekleri;
b) (Değişik: 21/5/1987 –
3370/2 md.) Merkez organları ile, teşkilat kurdukları il, ilçe ve
beldeleri, bunların organlarında görev alanların adlarını, soyadlarını, doğum
yer ve tarihlerini, meslek veya sanatlarını ve ikametgahlarını gösterir
onaylı listeleri,
c) Partinin faaliyetlerini
düzenleyen her türlü yönetmelikler ve diğer yayınları,
d) Partiye kayıtlı üyelerin,
ilçelere göre (b) bendindeki bilgileri içeren listeleri,
bulunur.
Cumhuriyet Başsavcılığınca
istenilen sicille ilgili diğer bilgi ve belgeler de bu dosyaya konulur.
Siyasi partiler, (b) ve (c)
bentlerindeki bilgi ve belgeler ile bunlarda ve parti tüzük ve programlarında
yapılan değişiklikleri, yayın veya değişiklik tarihinden itibaren onbeş gün
içinde; (d) bendindeki listeler ile bunlarla ilgili değişiklikleri ise, altı
ayda bir Cumhuriyet Başsavcılığına gönderirler.
Siyasi partilerin
kapatılmaları veya kapanmaları sicillerine işlenir.
Bu sicil herkese açıktır.
Soruşturma ile ilgili bilgilerin gizliliğine ilişkin hükümler saklıdır.
(Ek: 31/3/1988 –
3420/2 md.) Siyasi Partilerin bu Kanuna göre yapacakları kongre delege seçimlerinde
ve ön seçimlerde (b) ve (d) bentleri gereğince Cumhuriyet Başsavcılığına
bildirilmiş üye listeleri esas alınır.
(Ek: 31/3/1988 –
3420/2 md.) Cumhuriyet Başsavcılığı, üye listelerinin düzenlenmesi, yazımı,
bunların ilçe seçim kurullarına gönderilmesi ve buna ait işlerde 298 sayılı
Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 31 inci
maddesinin üçüncü fıkrasındaki esaslar dairesinde personel görevlendirebileceği
gibi, bu işlerin yürütülmesinde kamu kurum ve kuruluşlarına ait teknik
araçlardan da yararlanabilir. Görevlendirileceklere 298 sayılı Seçimlerin Temel
Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 182 nci maddesine göre ücret
ödenir. Bu ücretler ile hizmetin ifası için gerekli ödenek Genel Bütçeden
ödenir.
İKİNCİ BÖLÜM
Madde 11- (Değişik
birinci fıkra : 12/8/1999 – 4445/4 md.) Onsekiz yaşını dolduran,
medeni ve siyasi hakları kullanma ehliyetine sahip bulunan her Türk vatandaşı
bir siyasi partiye üye olabilir.
Ancak;
a) (Değişik: 12/8/1999 –
4445/4 md.) Hakimler ve savcılar, Sayıştay dahil yüksek yargı organları
mensupları, kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri,
yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri,
Silahlı Kuvvetler mensupları ile yükseköğretim öncesi öğrencileri siyasi
partilere üye olamazlar.
b) 1- Kamu hizmetlerinden yasaklılar,
2- Değişik:
2.1.2003-4778/7 md.) Basit ve nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz
kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık
suçları, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya Devlet sırlarını
açığa vurma suçlarından biriyle mahkum olanlar,
3- Değişik:
2.1.2003-4778/7 md.) Taksirli suçlar hariç beş yıl ağır hapis veya beş yıl
ve daha fazla hapis cezasına mahkum olanlar,
4- Türk Ceza Kanununun
İkinci Kitabının birinci babında yazılı suçlardan veya bu suçların işlenmesini
aleni olarak tahrik etme suçundan mahkum olanlar,
5- Değişik:
2.1.2003-4778/7 md.) Terör eyleminden mahkum olanlar,
6- (Mülga: 12/8/1999 – 4445/4 md.) Siyasi
partilere üye olamazlar ve üye kaydedilemezler.
(Ek: 12/8/1999 –
4445/4 md.) Yükseköğretim elemanları, yasaklamanın dışındadır. Bunlar hakkında
Yükseköğretim Kanunu uygulanır.
Madde 12- Siyasi parti üyesi
olmaya kanuna göre engel hali bulunmayanların, üyeliğe kabul şartları parti
tüzüklerinde gösterilir. Tüzükte üyelik için başvuranlar arasında dil, ırk,
cinsiyet, din, mezhep, aile, zümre, sınıf ve meslek farkı gözeten hükümler
bulunamaz.
Siyasi partiler üye olma
istemlerini sebep göstermeksizin de reddedebilirler. Ancak, üyeliğe kaydını
isteyenin, istemini reddeden teşkilatın bir üst kademesine, parti tüzüğünde
gösterilen şekilde itiraz hakkı vardır. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.
Madde 13- (Değişik:
21/5/1987 – 3370/3 md.) Siyasi partilerin merkez organları büyük kongre,
genel başkan ile diğer karar, yönetim, icra ve disiplin organlarından ibarettir.
Bu organların isimleri ve üye sayıları tüzüklerinde gösterilir.
Parti tüzüğünde, partinin
gayesine uygun olarak, danışma ve araştırma amaçlı ihtiyari kurullar da teşkil
olunabilir.
İhtiyari kurulların görev ve
yetkileri ile üyelerinin sayısı ve seçilme usulleri tüzüklerinde gösterilir.
Madde 14- Siyasi partinin en
yüksek organı büyük kongredir.
Büyük kongre, seçilmiş
üyeler ile tabii üyelerden oluşur.
Seçilmiş üyeler, Türkiye
Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının iki katından fazla olmamak kaydıyla,
parti tüzüğünde gösterilen şekilde ve sayıda il kongrelerince seçilen
delegelerdir. Tabii üyeler; parti genel başkanı, merkez karar ve yönetim kurulu
ile merkez disiplin kurulu üyeleri ve partinin üyesi olan bakanlar ve
milletvekilleridir.
Taşıdıkları sıfat
dolayısıyla büyük kongre üyesi olan kimseler, ayrıca il kongrelerince delege
olarak seçilemezler.
Parti genel başkanını,
partinin merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kurulu üyelerini
gizli oyla seçmek; partinin tüzük ve programında değişiklik yapmak; partinin
gelir-gider kesinhesabını kabul ve merkez karar ve yönetim kurulunu ibra etmek
veya kesinhesabı reddetmek; kanunlar, parti tüzük ve parti programı
çerçevesinde toplumu ve Devleti ilgilendiren konularla kamu faaliyetleri ve
parti politikası hakkında genel nitelikte olmak şartıyla temenni kararları veya
bağlayıcı kararlar almak; kanunun veya parti tüzüğünün gösterdiği sair
hususları karara bağlamak; partinin kapanmasına veya başka bir partiyle birleşmesine
ve böylece hukuki varlığı sona erecek partinin mallarının tasfiye veya intikal
şekline dair kararlar vermek, büyük kongrenin yetkilerindendir.
(Değişik: 28/3/1986
–3270/3 md.) Büyük kongre parti tüzüğünün göstereceği süreler içerisinde toplanır.
Bu süre iki yıldan az üç yıldan fazla olamaz. Olağanüstü toplantılar, genel
başkanın veya merkez karar ve yönetim kurulunun lüzum göstermesi veya büyük
kongre üyelerinin en az beşte birinin yazılı istemi üzerine yapılır.
(Değişik: 21/5/1987
– 3370/4 md.) Parti kurucuları seçilmiş delegelerin % 15’inden fazla olmamak
kaydıyla, parti üyelikleri devam ettiği müddetçe, ilk büyük kongre dahil büyük
kongrenin tabii üyesidirler. Parti kurucuları seçilmiş delegenin % 15’inden
fazla ise tabii delegelerin kurucular arasından nasıl seçileceği siyasi
partilerin tüzüklerinde gösterilir. Parti kurucuları ilk büyük kongreyi,
partinin tüzelkişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içinde toplamak
zorundadırlar.
Büyük kongre ilk
toplantısını yapıncaya kadar, bu kongrenin yetkilerini kurucular kurulu
kullanır. Partinin genel başkanı ile yaş kaydı aranmaksızın kuruculuk
şartlarını haiz merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kurulu
üyeleri ve milletvekilleri, bu kurulun tabii üyeleridir.
Büyük kongrenin toplantı
yeter sayısı, büyük kongre üye tamsayının salt çoğunluğudur. İlk çağrı üzerine
yapılan toplantıda toplantı yeter sayısı bulunamıyorsa, ikinci çağrı üzerine
yapılacak toplantıda toplantı yeter sayısı aranmaz. Büyük kongrenin karar yeter
sayısı, kanunda veya parti tüzüğünde daha büyük bir sayı gösterilmediği
hallerde, hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğudur.
Parti tüzük ve programında
değişiklik yapılmasına ilişkin olan veya parti politikasını ilgilendiren
konularda karar alınmasına dair teklifleri karara bağlamak için, bunların genel
başkan, merkez karar ve yönetim kurulu veya büyük kongre üyelerinin en az
yirmide biri tarafından ileri sürülmüş olması gerekir. Kanunlar, parti tüzük ve
parti programı çerçevesinde toplumu ve Devleti ilgilendiren konularla kamu
faaliyetleri konularında karar alınmasına dair teklifleri karara bağlamak için
bu tekliflerin büyük kongrede hazır bulunan üyelerin üçte biri tarafından
yapılmış olması şarttır. Bu teklifler, büyük kongrece seçilecek bir komisyonda
görüşüldükten sonra, komisyon raporuyla birlikte incelenir ve karara bağlanır.
Madde 15- Parti genel başkanı,
büyük kongrece gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçilir. İlk
iki oylamada sonuç alınamazsa, üçüncü oylamada en çok oy alan seçilmiş sayılır.
(Değişik: 28/3/1986
– 3270/4 md.) Genel başkan en çok üç yıl için seçilir. (Mülga: 17/5/1990 – 3648/1
md.)
Partiyi temsil yetkisi genel
başkana aittir. Kanunlardaki özel hükümler saklı kalmak kaydı ile parti adına
dava açma ve davada husumet yetkisi, genel başkana veya ona izafeten bu
yetkileri kullanmak üzere parti tüzüğünün göstereceği parti mercilerine aittir.
Parti genel başkanı, merkez
karar ve yönetim kurulunun tabii başkanıdır.
Parti tüzüğü, genel başkana
görevinin yerine getirilmesinde ve yetkilerinin kullanılmasında yardımcılık
etmek üzere genel başkan yardımcısı ve genel sekreter adlarıyla gerekli gördüğü
sayıda yardımcılar öngörebilir. Bunların ne suretle seçileceği, görev ve
yetkileri parti tüzüğünde gösterilir.
Genel başkanlığın herhangi
bir sebeple boşalması halinde, büyük kongre toplanıncaya kadar, merkez karar ve
yönetim kurulu partiyi temsil yetkisini kendi içinden seçeceği bir üyeye tevdi
eder ve en geç kırkbeş gün içerisinde büyük kongreyi toplantıya çağırır.
Madde 16- (Değişik:
21/5/1987 – 3370/5 md.) Siyasi partilerin merkez karar, yönetim ve icra
organları parti tüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük
Kongrece seçilecek merkez organlarının herbirinin üye sayısı 15’den az olamaz.
Bu organlar iki büyük kongre
arasında, parti tüzük ve programına ve büyük kongre kararlarına uymak şartıyla,
partiyi ilgilendiren hususlarda karar almak ve alınan kararları uygulamak
yetkisine sahiptirler.
Merkez karar organı, zorunlu
sebepler dolayısıyla büyük kongrenin toplanamadığı hallerde, partinin hukuki
varlığına son verilmesi ve tüzük ve programının değiştirilmesi dışındaki bütün
kararları alabilir.
Parti işlerini düzenleyen
parti iç yönetmelikleri merkez karar organı tarafından yapılır.
Merkez karar ve yönetim
organlarının üyeleri büyük kongrece seçilir. Diğer merkez organlarının seçim
usul ve esasları parti tüzüğünde belirtilir. Parti genel başkanı merkez karar,
yönetim ve icra organlarının herbirinin de başkanlığını yapar. Büyük kongrece
seçilen merkez organlarının herbirinin üyeleri büyük kongrenin ve büyük kongre
yetkilerini kullanan kurucular kurulunun tabii üyeleridir.
Organların toplanma ve
çalışma usulleri, görev ve yetkileri, birbirleriyle münasebetleri parti
tüzüğünde gösterilir.
Madde 17- Siyasi partinin
merkez disiplin kurulu, bu Kanunda ve parti tüzüğünde gösterilen şekilde
kurulur. Bu kurulun üye sayısı yediden az olamaz.
Madde 18- (Mülga:
21/5/1987 – 3370/9 md.)
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Madde 19- Siyasi partilerin il
teşkilatı; il kongresi, il başkanı, il yönetim kurulu ve il disiplin kurulundan
oluşur.
İl kongresi, sayısı
altıyüzden fazla olmamak üzere, parti tüzüğüne göre ilçe kongrelerince seçilen
delegelerden oluşur. O ilin partili milletvekilleri ile yönetim ve disiplin
kurulları başkan ve üyeleri, il kongresinin tabii üyeleridir. Geçici yönetim
kurulu başkan ve üyeleri de kongreye katılma hakkına sahiptirler. Ancak geçici
il yönetim kurulu başkanı ve üyelerinden delege sıfatı olmayanların kongrede oy
kullanma hakları yoktur.
(Değişik: 23/5/1987
– 3377/11 md.) İl kongresi, büyük kongrenin yapılmasına engel olmayacak şekilde parti
tüzüğünde gösterilen süreler içinde toplanır.
(Değişik: 21/5/1987 – 3370/6
md.)
İl yönetim kurulu, parti tüzüğünün göstereceği sayıda üyeden oluşur. Bu sayı
7’den az olamaz.
İl başkanı ile il yönetim
kurulu il kongresince seçilir. İl başkanı ile yönetim kurulunun, seçim şekli ve
merkez karar ve yönetim kurulunca hangi hallerde ve nasıl işten el
çektirileceği ve geçici yönetim kurulunun nasıl oluşturulacağı parti tüzüğünde
gösterilir. El çektirme kararı, 101 inci maddenin (d-1) bendinde gösterilen
haller dışında yetkili kurulların üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli
oyla alınır. İşten el çektirme kararının il yönetim kuruluna bildirilmesinden
itibaren kırkbeş gün içinde il kongresi toplanarak yeni il yönetim kurulunu
seçer. Bu süre içerisinde il kongresi için yeni delegeler seçilmiş değilse,
kongre eski delegelerle toplanır.
(Değişik: 28/3/1986
– 3270/5 md.) İl başkanı en çok üç yıl için seçilir. (Mülga: 17/5/1990 – 3648/1
md.) İl teşkilatında bir il disiplin kurulu bulunur. İl disiplin kurulunun
üye sayısı ve bu üyelerde aranacak nitelikler parti tüzüğünde belirtilir.
Bu maddede yazılı
kurulların; görev ve yetkileriyle yedek üyelerinin sayısı, nasıl seçileceği ve
ne suretle göreve çağrılacağı parti tüzüğünde açıklanır.
Madde 20- (Değişik: 31/3/1988 – 3420/3 md.) Siyasi partilerin
ilçe teşkilatı, ilçe kongresi, ilçe başkanı, ilçe yönetim kurulu ve belde
teşkilatından meydana gelir. Parti tüzüğünde ilçe disiplin kurulu teşkili de
öngörülebilir. Bir ilçede teşkilatlanma, ilçe sınırları içerisindeki beldelerin
en az yarısında teşkilat kurmayı gerektirir. Belde sayısı üç veya daha az ise
beldenin sadece birinde teşkilat kurulmuş olması yeterlidir.
(Değişik: 31/3/1988 –3420/3 md.)
İlçe kongresi, ilçe ve çevresindeki köy ve mahallelerde partinin son genel
seçimde aldığı oy sayısına göre, seçime katılmamış partilerde ise üye sayısına
göre, bu Kanunun 10 uncu maddesinde gösterilen siyasi partiler sicilinde
kayıtlı ilgili parti üyelerinin seçtikleri, sayısı 400’ü aşmayan delegelerden
oluşur. İlçe yönetim kurulu ve varsa ilçe disiplin kurulu başkan ve üyeleri
ilçe kongresinin tabii üyeleridir. Geçici ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri
de kongreye katılma hakkına sahiptir. Ancak geçici ilçe yönetim kurulu başkan
ve üyelerinden delege sıfatı olmayanların kongrede oy kullanma hakkı yoktur.
(Değişik : 28/3/1986
– 3270/6 md.) Delege seçimleri; köy ve mahallelerde partinin bu yerlerde son genel
seçimde aldığı oy miktarı, seçime katılmamış partilerde ise üye sayısı esas
alınmak suretiyle bu yerlere verilecek kontenjanlara göre yapılır. Köy ve
mahallelerdeki üye sayısı delege kontenjanı verilmesini gerektiren nispetin
altında ise bu durumdaki köy ve mahallelerin diğer köy ve mahallelerle
birleştirilerek delege seçilmesi mümkündür.
Yapılan delege seçimleri bir
tutanakla tespit edilerek, tutanak parti ilçe başkanlığına gönderilir.
Parti tüzüğünde, münhasıran
delege seçimi işlemlerini yürütmek üzere köy veya mahallelerdeki üyelerden
birinin görevlendirilmesi öngörülebilir.
Delege seçimiyle ilgili
diğer hususlar parti tüzüğünde gösterilir.
(Değişik: 23/5/1987
– 3377/12 md.) İlçe kongresi, il kongresinin
yapılmasına engel olmayacak şekilde parti tüzüğünde gösterilen süreler içinde
toplanır.
(Değişik: 21/5/1987
– 3370/7 md.) İlçe yönetim kurulu, parti tüzüğünün göstereceği sayıda üyeden oluşur.
Bu sayı 5’ten az olamaz.
İlçe başkanı ile ilçe
yönetim kurulu ilçe kongresince seçilir. İlçe başkanı ile ilçe yönetim
kurulunun; seçim şekli ve il yönetim kurulunca veya merkez karar ve yönetim
kurulunca hangi hallerde ve nasıl işten el çektirileceği ve geçici yönetim
kurulunun nasıl oluşturulacağı parti tüzüğünde gösterilir. El çektirme kararı
101 inci maddenin (d-1) bendinde gösterilen haller dışında yetkili kurulların
üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ve gizli oyla alınır. İşten el çektirme
kararının ilçe yönetim kuruluna bildirilmesinden itibaren otuz gün içinde ilçe
kongresi toplanarak yeni ilçe yönetim kurulunu seçer. Bu süre içerisinde ilçe
kongresi için yeni delegeler seçilmiş değilse, kongre eski delegelerle
toplanır.
(Değişik: 28/3/1986
– 3270/6 md.) İlçe başkanı en çok üç yıl için seçilir. (Mülga: 17/5/1990 – 3648/1
md.)
Bu maddede yazılı kurulların
görev ve yetkileri ile yedek üyelerinin sayısı ve ne suretle göreve çağrılacağı
parti tüzüğünde gösterilir.
Siyasi partilerin, illerin
merkez ilçelerinde teşkilat kurmaları hususunda ilçe teşkilatına ilişkin
hükümler uygulanır.
Madde 21- Siyasi partilerin
genel merkez, il ve ilçe organları seçimleri ile il kongresi ve büyük kongre
delegelerinin seçimleri, yargı gözetimi altında gizli oy ve açık tasnif esasına
göre aşağıdaki şekilde yapılır.
Seçim yapılacak büyük
kongreyle il ve ilçe kongrelerinin toplantılarından en az onbeş gün önce,
kongreye katılacak parti üyelerini belirleyen listeler, büyük kongreyle il
kongreleri için Yüksek Seçim Kurulunun önceden belirleyeceği seçim kurulu
başkanına, ilçe kongreleri için o yer ilçe seçim kurulu başkanına ilçede birden
fazla ilçe seçim kurulunun bulunması halinde birinci ilçe seçim kurulu
başkanına iki nüsha olarak verilir. Ayrıca toplantının gündemi, yeri, günü,
saati ile çoğunluk sağlanamadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin
hususlar da bildirilir.
Seçim Kurulu Başkanı,
gerektiğinde ilgili kayıt ve belgeleri de getirtip incelemek suretiyle varsa
noksanları tamamlattırdıktan sonra seçime katılacakları belirleyen liste ile
yukarıdaki fıkrada belirtilen diğer hususları onaylar. Onaylanan liste ile
toplantıya ilişkin diğer hususlar kongrenin toplantı tarihinden yedi gün önce
siyasi partinin ilgili teşkilatının bulunduğu binada asılmak suretiyle ilan
edilir. İlan süresi üç gündür.
İlan süresi içinde, listeye
yapılacak itirazlar hakim tarafından incelenir ve en geç iki gün içinde kesin
olarak karara bağlanır. Bu suretle kesinleşen listeler ile toplantıya ilişkin
diğer hususlar, hakim tarafından onaylanarak siyasi partinin ilgili teşkilatına
gönderilir.
(Değişik: 28/3/1986
– 3270/7 md.) Kongrelerde yapılacak seçimler ilgili seçim kurulunun gözetimi ve
denetiminde yapılır. Bu seçimlerin usul ve şekilleri ile seçimlerde
kullanılacak oy pusulası ve listelerin tanzim tarzı siyası partilerin tüzük ve
kongre yönetmelikleri ile düzenlenir.
(Değişik: 28/3/1986
– 3270/7 md.) Seçim kurulu başkanı, bir
başkan ile iki üyeden oluşan yeteri kadar seçim sandık kurulu oluşturur. Sandık
kurulu başkanı ile bir üyesi memurlar, diğer üyesi de aday olmayan parti
üyeleri arasından seçilir. Ayrıca her sandık için aynı şekilde üçer yedek üye
de belirlenir. Seçim sandık kurulu başkanının yokluğunda, kurula memur üye
başkanlık eder.
Seçim sandık kurulu, kanunun
ve parti tüzüğünün öngördüğü esaslara göre seçimlerin yürütülmesi, yönetimi ve
oyların tasnifi ile görevli olup, bu görevleri seçim ve tasnif işleri bitinceye
kadar aralıksız olarak devam eder.
(Değişik: 31/10/1990
– 3673/1 md.) Listede adı yazılı bulunmayanlar oy kullanamazlar. Oylar, oy verenin
nüfus hüviyet cüzdanı veya resimli üyelik kimlik kartı veya kimlik tespiti
amacıyla düzenlenmiş resmi belge ile ispat edilmesinden ve listedeki isminin
karşısındaki yerin imzalanmasından sonra kullanılır. Oylar, oy verme sırasında
sandık kurulu başkanınca verilen, seçim kurulu başkanınca mühürlenmiş ve
adayları gösterir listelerin tüzük ve kongre yönetmeliklerinde gösterilen usule
uygun bir şekilde işleme tabi tutularak sandığa atılması suretiyle kullanılır.
Oy kullanma ve oyların muteberlik şekil ve şartları siyası partilerin tüzük ve
kongre yönetmelikleri ile düzenlenir.
Seçim süresinin sonunda
seçim sonuçları tutanakla tespit edilip, seçim sandık kurulu başkan ve üyeleri
tarafından imzalanır. Tutanakların bir örneği seçim yerinde asılmak suretiyle
ilan edilir. Kullanılan oylar ve diğer belgeler, tutanağın bir örneği ile
birlikte üç ay süre ile saklanmak üzere seçim kurulu başkanlığına verilir.
Seçimin devamı sırasında
yapılan işlemler ile tutanakların düzenlenmesinden itibaren iki gün içinde
seçim sonuçlarına yapılacak itirazlar hakim tarafından aynı gün incelenir ve
kesin olarak karara bağlanır.
Hakim, seçim sonuçlarını
etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle
seçimlerin iptaline karar verdiği takdirde bir aydan az ve iki aydan fazla bir
süre içinde olmamak üzere seçimlerin yenileneceği tarihi tespit ederek ilgili
siyasi partiye bildirir. Belirlenen günde yalnız seçim yapılır ve seçim
işlemleri bu madde ile kanunun öngördüğü diğer hükümlere uygun olarak
yürütülür.
İlçe seçim kurulu başkanı ve
seçim sandık kurulu başkanı ile üyelerine, “Seçimlerin Temel Hükümleri ve
Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun”da belirtilen esaslara göre Genel Bütçeden
ücret ödenir.
Seçimler sırasında sandık
kurulu başkan ve üyelerine karşı işlenen suçlar, Devlet memurlarına karşı
işlenmiş gibi cezalandırılır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Türkiye Büyük
Millet Meclisi Siyasi Parti Grupları
Madde 22- En az yirmi milletvekiline sahip siyasi
partiler, Türkiye Büyük Millet Meclisinde grup kurabilirler.
Bir siyasi partinin grup kurduğu,
o partinin genel başkanlığı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına yazıyla bildirilir.
Madde 23- Grup içyönetmeliği,
grubun kurulduğunun bildirildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde, grubu
oluşturan milletvekilleri tarafından hazırlanır. Bu içyönetmeliğin,
milletvekillerinin salt çoğunluğu tarafından kabul edilmesi zorunludur. Bu
şekilde hazırlanan içyönetmelik, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına
gönderilir.
Grup içyönetmeliğine, parti
tüzük ve programına aykırı hükümler konulamaz.
Madde 24- Bir siyasi partinin
grup genel kurulu, o partinin milletvekillerinden oluşur.
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanı ve başkanvekilleri, üyesi bulundukları siyasi partinin ve parti
grubunun Meclis içinde veya dışındaki faaliyetlerine katılamazlar. Ancak,
yeniden milletvekili adayı olmaya ilişkin faaliyetleri bu hükmün dışındadır.
Madde 25- Her siyasi parti
grubunda; kuruluşu, görev ve yetkileri grup içyönetmeliğinde belirtilen birer
yönetim ve disiplin kurulu bulunur.
Grup disiplin kurulunun,
hangi hallerde merkez disiplin kurulu ile bir arada çalışacağı, parti tüzüğünde
gösterilir.
Madde 26- Partinin genel
başkanı milletvekili ise parti grubunun da başkanıdır; değilse grup başkanı
grup üyeleri arasından içyönetmelikte gösterilen yöntemle seçilir.
Madde 27- Grup genel
kurulunda, seçimlere ait oylamalar ile milletvekillerini bağlayıcı nitelikteki
konulara ilişkin kararların oylamaları, gizli oyla yapılır.
Madde 28- Bakanlar Kuruluna
veya bir bakana Türkiye Büyük Millet Meclisinde veya grupta güven veya
güvensizlik oyu verilmesi konusunda karar alma yetkisi, grup genel kuruluna
aittir. Bu yetki, başka bir organa veya mercie bırakılamaz.
Bakanlar Kuruluna katılacak
üyeler, parti gruplarında ve diğer parti organlarında tespit edilemez.
ALTINCI BÖLÜM
Teşkilatla İlgili
Diğer Hükümler
Madde 29- 22 Kasım 1972
tarihli ve 1630 sayılı Dernekler Kanununun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partilerin her kademedeki
kongreleri için de uygulanır.
Şu kadar ki, parti tüzükleri
ve yönetmelikleri, parti kongreleri için gerekli ilanın gazete ile yapılması
şartını kaldırabileceği gibi, toplantı yeter sayısını ve yeter sayının
sağlanamadığı hallerde birinci ve ikinci toplantı arasındaki süreyi de
azaltabilir. Bu Kanundaki özel hükümler saklıdır.
Madde 30- Değişik
kademelerdeki kongrelerde tabii üye olarak bulunan merkez karar ve yönetim
kurulu ile yönetim kurulları üyeleri, mensup oldukları kurulun ibrası için
yapılan oylamalara katılamazlar.
Madde 31- (Değişik:
12/8/1999 – 4445/5 md.) Siyasi
partilerin merkez teşkilatı Ankara il merkezinde; il ve ilçe teşkilatları,
ilgili il ve ilçe merkezlerinde; belde teşkilatları, il ve ilçe merkezleri
hariç olmak üzere, belediye teşkilatı olan yerlerde; yan kuruluşları ve
yurtdışı temsilcilikleri ise tüzüklerinde belirtilen yerlerde bulunur.
Madde 32- Siyasi partilerin
merkez karar ve yönetim kurullarına üye olanlar, o partinin Türkiye Büyük
Millet Meclisi parti grubu yönetim kurulunda görev alamazlar.
Siyasi partilerin disiplin
kurullarında görev alanlar, kongreler, Türkiye Büyük Millet Meclisindeki parti
grubu üyelikleri hariç, partinin diğer organ, kurul ve görevlerinde bulunamaz,
partiye bir hizmet bağıyla bağlı olamaz ve partiden herhangi bir suretle gelir
sağlayamazlar.
Bir disiplin kurulunda görev
alan kimse, diğer bir disiplin kurulunda görev alamaz.
Eşler ile bir ve ikinci
derecedeki kan ve sıhri hısımlar, aynı disiplin kurulunda görev alamazlar.
Bunlarla ilgili kararlara katılamazlar.
Siyasi partilerin il ve ilçe
yönetim kurullarından birinde üye olan kimse, diğer bir il veya ilçe yönetim
kurulunda üye olamaz. İl ve ilçe başkanları hakkında da aynı hüküm uygulanır.
Madde 33- Parti kongreleri
hariç olmak üzere, her kademedeki parti organlarıyla parti tüzüğünde belirtilen
bir göreve getirilenlerin adlar, soyadları, doğum yer ve tarihleri, meslek veya
sanatları, ikametgahları ve nüfus cüzdanı örnekleri; o mahallin en büyük mülki
amirliğine seçim veya atanmadan başlayarak onbeş gün içinde yazı ile
bildirilir. Valiliklerce birleştirilen bu bilgi ve belgeler İçişleri
Bakanlığına ve Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
Merkez organlarında
görevlendirilenlerle ilgili bilgi ve belgeler de aynı süre içinde doğrudan
İçişleri Bakanlığına ve Cumhuriyet Başsavcılığına verilir.
Madde 34- 22 Kasım 1972
tarihli ve 1630 sayılı Dernekler Kanununun kamu yararına çalışan dernek sayılma
hükümleri siyasi partiler hakkında uygulanmaz.
Madde 35- Bakanlar Kuruluna
katılmayan ve grubu bulunan siyasi partiler arasında en fazla milletvekiline
sahip olan partiye anamuhalefet partisi, genel başkanına da anamuhalefet
partisi genel başkanı denir. Bu siyasi partilerin milletvekili sayılarının eşit
olması halinde, son milletvekili seçimlerinde aldıkları muteber oy sayısına
bakılır.
Siyasi Partilerin
Seçimlere Katılması ve Adayların Tespiti
Madde 36- (İptal:
Anayasa Mahkemesinin 22/5/1987 tarih ve E. 1986/17 K. 1987/11 sayılı Kararı
ile.)
(*) (Yeniden düzenleme: 31/3/1988 – 3420/4
md.) Siyasi partilerin seçimlere katılabilmesi için illerin en az yarısında
oy verme gününden en az altı ay evvel teşkilat kurmuş ve büyük kongrelerini
yapmış olması veya Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunması şarttır.
Bir ilde teşkilatlanma,
merkez ilçesi dahil o ilin ilçelerinin en az üçte birinde teşkilat kurmayı
gerektirir.
Madde 37- (Değişik:
28/3/1986 –3270/9 md.) Siyasi partiler, milletvekilliği genel veya ara
seçimlerinde, adaylık için müracaat eden ve adaylığı uygun bulunanlar
arasından, adayların tespitini; serbest, eşit, gizli oy açık tasnif esasları
çerçevesinde, tüzüklerinde belirleyecekleri usul ve esaslardan herhangi biri
veya birkaçı ile yapabilirler.
(Ek: 31/7/1998 –
4381/7 md.) Siyasi partiler, ön seçim ya da aday yoklaması yaptıkları seçim
çevrelerinde, toplam olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının %
5’ini aşmamak üzere, ilini, seçim çevresini, aday listesindeki sırasını, ön
seçim veya aday yoklaması tarihinden en az on gün önce Yüksek Seçim Kuruluna
bildirmek koşuluyla merkez adayı gösterebilirler. Ön seçim ya da aday yoklaması
yapılmayan yerlerde, siyasi partilerin merkez yoklaması veya diğer usullerden
biri veya bir kaçı ile aday belirleme
yetkileri saklıdır.
(*) Bu iptal kararı 18/9/1987 tarihli Resmi Gazete’de
yayımlanmış olup yayımlandığı tarihten başlayarak altı ay sonra yürürlüğe
gireceği söz konusu Anayasa Mahkemesi kararında hükme bağlanmıştır.
(...) (*) Partilerin tüzüklerinde gösterilen merkez
yoklaması dışındaki parti aday seçimleri seçim kurullarının yönetim ve denetimi
altında yapılır.
Partilerin tüzüklerinde
herhangi bir seçim çevresinde bütün üyelerin iştiraki ile yapacakları ön
seçimde bu Kanunun ön seçimlerle ilgili hükümleri uygulanır.
Aday tespitinin yapılacağı
gün, Yüksek Seçim Kurulu tarafından genel seçimlerden en az yetmişbeş gün
önceki bir tarih olarak belirlenip ilan edilir. Seçime katılacak bütün siyasi
partilerin tüzüklerindeki usullere göre il ve ilçelerde yapacakları aday
tespitleri bütün yurtta aynı günde yapılır.
Genel seçimler için kabul
edilen seçim çevresi, aday tespiti için de esas alınır.
Madde 38- (Mülga:
27/10/1995 – 4125/21 md.)
Madde 39- 26 Nisan 1961
tarihli ve 293 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, önseçimlerde ve kullanılacak parti
seçmen kütükleri hakkında da uygulanır.
Madde 40- (Değişik
birinci fıkra: 28/3/1986 – 3270/11 md.) Siyasi partiler, Anayasa ve
kanunlarda belirtilen şartlara aykırı olmamak kaydıyla adaylarda daha başka ne
gibi şartlar bulunması gerektiğini tüzüklerinde gösterebilirler.
Bir kimse, aynı zamanda,
önseçimlerde ve merkez adaylığında değişik siyasal partilerden veya aynı
partiden, aynı seçim için birden fazla seçim çevresinden önseçime katılamaz.
Bir kimse, bir partiden
önseçim veya merkez adaylığı yoklamasına katıldıktan sonra başka bir partiden
merkez adayı gösterilemez ve partisinden istifa etmedikçe bağımsız aday olamaz.
(*) Bu fıkrada yeralan “Bu Kanunun 38 inci maddesinde yazılı
kontenjan adaylığı ile” ibaresi, 27/10/1995 tarih ve 4125 sayılı Kanunun 21
inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olup, metinden çıkarılmıştır.
(Değişik: 25/12/1993
– 3945/1 md.) Mahalli teşkilatın yönetim kurulu başkan ve üyelerinden, görev
yaptıkları yerden aday adayı olmak isteyenlerin görevlerinden istifa etmelerine
ilişkin usul ve esaslar siyasi partilerin tüzüklerinde belirlenir.
Bu hükümlere aykırı hareket
edenlerin adaylığı Yüksek Seçim Kurulu tarafından iptal edilir.
Siyasi partilerin genel
başkanlığı partilerinin, aday adayları listelerini ve seçim çevrelerini
önseçimin yapılacağı tarihten en az yirmi gün önce saat onyediye kadar Yüksek
Seçim Kuruluna ve ilgili il ve ilçe seçim kurullarına bildirir. Kurullarca
ilgiliye bir alındı belgesi verilir.
Bu bildirimden sonra
adaylıktan çekilmek önseçime kadar dikkate alınmaz. Ancak, bu gibiler aday seçilmişlerse
çekilmeleri hüküm ifade eder. Ölüm halinde de aynı hüküm uygulanır.
Madde 41- Önseçimde:
a) İlçe seçim kurulu; ilçe
seçim kurulu başkanı ile dört üyeden oluşur.
(Değişik: 28/3/1986
– 3270/12 md.) Üyelerden ikisi o ilçede görev yapan Devlet memurları arasından
seçilir. Bunlar Kurulun devamlı üyesidirler. İki üye ise aday adayı olmayan
parti üyeleri arasından belirlenir. Bunlar, üyesi bulundukları parti adına o
parti adayları için yapılacak önseçim işlemleri ile ilgili olarak kurula
katılırlar.
Aynı usulle ikişer yedek üye
de seçilir.
Birden fazla ilçe seçim
kurulu bulunan ilçelerde, bu Kanunla ilçe seçim kurulu başkanına veya ilçe
seçim kuruluna verilmiş bulunan görevler, birinci ilçe seçim kurulu başkanı
veya kurulu tarafından yerine getirilir.
b) Sandık kurulu; bir başkan
ile dört asıl ve dört yedek üyeden oluşur. Sandık başkanı ile iki asıl, iki
yedek üye Devlet memurları arasından, iki asıl iki yedek üye de partiler
tarafından yukarıdaki fıkra esaslarına göre belirlenir.
Kurullardaki üyelerin
gelmemesi halinde yedekleri alınır; noksanlık yedeklerle giderilemiyorsa durum
bir tutanakla tespit edilir ve kurul başkanı tarafından yukarıda nitelikleri
açıklanan kimselerden seçilmek suretiyle tamamlanır.
Önseçimlere hangi siyasi
partilerin hangi seçim çevrelerinden katılacakları, partilerin aday adayları
listelerinin Yüksek Seçim Kuruluna bildirildiği tarihten itibaren üç gün içinde
ilan edilir. İlçe seçim kurulunca siyasi partilerin her biri için parti seçmen listesinde kayıtlı
her bin seçmene bir sandık ve kapalı hücre bulundurulur ve sandıkların yerleri
tespit edilerek mutat vasıtalarla ilan olunur. Bu husus ayrıca ilgili siyasi
partilere de duyurulur.
Madde 42- Siyasi partilerin
ilçe teşkilatı, kendi çevrelerindeki üyelerini, muntazam kayıt ve sıra numarası
ve partiye giriş çıkış tarihleri ve üye hakkında diğer bilgileri ihtiva eden
bir üye kayıt defterine kaydederler.
Üye kayıt defterleri, ilçe
seçim kurulu başkanının denetimi altındadır. Üye kayıt defterleri, en az altı
ayda bir defa ilçe seçim kurulu başkanı tarafından incelenir ve kayıtların
usule uygun olarak tutulup tutulmadığı bir tutanakla tespit edilir.
(Değişik: 31/3/1988
–3420/5 md) Üye Kayıt Defterinde Parti üyesi olarak kayıtlı bulunan ve Cumhuriyet
Başsavcılığınca seçim kurullarına gönderilen listelerde yer alan üyeler
önseçimde oy kullanabilir.
(Değişik: 31/3/1988
– 3420/5 md.) Önseçimlerin yapılacağı tarih itibariyle bir önceki yılın son gününe
kadar bu Kanunun 10 uncu maddesine göre Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilen
üyeler önseçimde oy kullanabilir.
(Değişik: 31/3/1988
– 3420/5 md.) İlçe Seçim Kurulları üye listelerini önseçimden en az otuz gün evvel
elinde olacak şekilde Cumhuriyet Başsavcılığından temin eder.
(Değişik: 31/3/1988
– 3420/5 md.) Siyasi Partiler kayıtlı üyelerin tamamı dışında başka bir usulle aday
yoklaması yapacaksa bu halde oy kullanacak seçmen listelerini önseçimden en az
otuz gün önce ilçe seçim kurulu başkanlığına üye kayıt defterleri ile birlikte
vermek zorundadırlar.
(Değişik: 31/3/1988
– 3420/5 md.) Bu listeler önseçim tarihinden 25 gün önce parti yönetim kurulu ve
ilçe seçim kurulu binaları önüne asılır. Sekizinci fıkradaki itiraz süresinden
sonra kesinleşen listelere göre parti seçmen kartları ilçe seçim kurulu
başkanlığınca her üyeye dağıtılır.
Parti üyeleri, parti seçmen
listesine, asıldığı tarihten itibaren onbeş gün içinde yazıyla itiraz
edebilirler. İtirazlar ilçe seçim kurulu tarafından incelenir ve en geç iki gün
içinde kesin olarak karara bağlanır. İtirazın yerinde görülmesi halinde parti
seçmen listesi düzeltilir.
Madde 43- Aday yoklamalarına
katılan aday adayları için propaganda yapmak amacı ile açık hava toplantıları,
örf ve adete göre sohbet toplantısı sayılanlar hariç olmak üzere kapalı salon
toplantıları tertiplenemez, duvar ilanı, el ilanı ve her nevi matbua, ses ve
görüntü bantlarıyla propaganda yapılamaz. Bu tür toplantılarda başka aday adaylarına
karşı kötüleyici beyanlarda bulunulması yasaktır.
Siyasi partiler,
tüzüklerinde gösterilmek kaydıyla aday adayları için bunların vereceği
bilgileri de esas alarak aday adaylarının meslek veya sanat hayatlarındaki
derece, başarı ve eserlerini, memlekete yaptığı hizmetleri gösterir, vesikalık
fotoğraflarını taşıyan matbualar bastırıp dağıtabilir. Aday adaylarının soyadı
alfabe sırasına göre düzenlenecek benzer bilgileri içeren matbualar sandık
başlarına asılabilir.
Aday adayları, mensup
oldukları partinin programı, büyük kongresinin ve yetkili merkez organlarının
kararları ile partinin seçim bildirisi dışında, milli, mahalli yahut mesleki
çapta herhangi bir vaadde bulunamazlar ve Türkçe’den başka dil ve yazı
kullanamazlar.
Aday adayları, önseçimlerde
oy kullanacak partili üyelere veya yakınlarına maddi çıkar sağlama amacı
güdemezler; önseçimlerde oy kullanacakları etkilemek maksadıyla meşru ve hukuka
uygun olmayan davranışlarda bulunamazlar.
Madde 44- Önseçim günü oy
verilmesine başlanmazdan önce veya oy verme sırasında ilçe seçim kuruluna dahil
siyasi parti üyesi görevini yapmazsa, ceza hükümleri saklı kalmak üzere, yerine
siyasi partilerin sıradaki yedek üyesi getirilir. Bu da mümkün olmazsa, bu
husus tutanağa geçirilir ve eksikler sandık alanı çevresindeki parti üyesi
olabilme yeterliğine sahip ve okur-yazar olanlar arasından ilçe seçim kurulu
başkanının seçeceği kimse ile tamamlanır.
Madde 45- Önseçim sırasında
siyasi partilerin birer müşahidi, kendi partilerine ait sandık başı işlemlerini
takip etmek üzere hazır bulunabilir. Önseçimde aday olanlar, müşahit sıfatıyla
sandık başında bulunamazlar.
Madde 46- Siyasi partiler, 40
ıncı maddeye göre bildirdikleri aday adayları listelerini içeren oy
pusulalarını çoğaltarak il ve ilçe seçim kurulu başkanlıklarına yeteri kadar
zarf ile birlikte verirler. İlçe seçim kurulu başkanlıkları oy pusulalarını ve
zarfları mühürledikten sonra, seçim günü sandık başkanlıklarında hazır
bulundururlar.
Sandık başına gelen partili
seçmene, sandık kurulu başkanı veya görevlendireceği kurul üyesi oy pusulasını,
sandık kurulu başkanlığının mühürü ile mühürledikten sonra verir.
(Değişik: 28/3/1986
– 3270/14 md.) Partili seçmen, aday adaylarının karşısına işaret koymak suretiyle
tercihini kullanır.
İşaretleme, (...) (*) o seçim çevresinin çıkaracağı milletvekili
sayısından çok ve yarısından az olamaz. İşaretlemede belirlenen miktar ve
nispetlere uyulmaması, oy pusulalarının geçersiz sayılmasını gerektirir.
Madde 47- Önseçimlerde oy
vermek için parti seçmen kartının gösterilmesi şarttır. Bu belgeyi
göstermeyenlerden veya belgenin sahibi olduğunda tereddüt edilenlerden parti hüviyet
cüzdanı, o da yoksa nüfus hüviyet cüzdanı istenir.
Madde 48- Yüksek Seçim
Kurulu, il seçim kurullarından gelen önseçimle tespit edilmiş parti adayları
listelerinin tasdikli birer örneğini derhal ilgili partilerin genel başkanlıklarına
teslim eder. Parti genel başkanlıkları, 38 inci madde ve parti mevzuatı
gereğince merkez adayı olarak seçilen parti adaylarını bu listelere dahil
ederek seçim çevrelerine göre düzenleyecekleri parti adayı cetvellerini, kanun
hükümlerine göre Yüksek Seçim Kuruluna süresi içerisinde bildirirler.
(*) Bu fıkrada yeralan “kontenjan
adayları hariç” ibaresi, 27/10/1995 tarih ve 4125 sayılı Kanunun 21 inci
maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olup, metinden çıkarılmıştır.
Madde 49- Hesaba katılan,
katılmayan ve itiraza uğramış olan oy pusulaları; sayım ve döküm cetvelleri ve
adaylığa seçilme tutanaklarıyla diğer her türlü evrak, milletvekili
seçimlerinin kesin sonuçlarının ilanı tarihinden itibaren üç ay süreyle
ilçelerde ilçe seçim kurulu başkanı ve illerde il seçim kurulu başkanı
tarafından saklanır.
Bu evrak, Yüksek Seçim
Kurulunun istemi olmaksızın hiçbir yere gönderilmez.
Madde 50- Seçim ve sandık
kurullarının veya kurul başkanlarının kesin olmayan kararlarına karşı ilgili
siyasi parti, o siyasi partiden önseçimde aday adayı olanlar veya o siyasi
partilerin teşkilat kademelerinin başkanları veya vekilleri ile parti
müşahitleri itiraz edebilirler.